[0:04]Đây là Iraq, một quốc gia nằm giữa lòng Trung Đông. Đất nước này từng nằm dưới quyền lãnh đạo của Saddam Hussein. Vào năm 2003, ông bị lật đổ bởi một cuộc xâm lược.
[0:18]Đây là Libya, một trong những nước giàu nhất châu Phi trước đây. Hơn 10 năm trước, lãnh đạo khi ấy là Gaddafi cũng bị đảo chính bởi nhà nước đối lập. After months on the run, Moammar Gadhafi is dead. Đây là Venezuela, quốc gia Nam Mỹ này cho đến năm 2013 do Tổng thống Hugo Chávez cầm quyền. Năm 2002, một cuộc đảo chính hụt đã diễn ra, suýt nữa lật đổ được chính quyền của ông. Ba đất nước nằm ở ba châu lục khác nhau, ba sự kiện gắn với ba nhà cầm quyền diễn ra trong ba mốc thời gian khác nhau. Nhưng họ đều có một điểm chung. Họ đều là những nước giàu dầu mỏ và hạng nhất thế giới. Và họ đều đã trải qua những sự kiện đã thay đổi hoặc suýt chút nữa thay đổi vận mệnh cả dân tộc. Được đạo diễn bởi anh chàng to xác ở ngay đây. Những sự kiện đó không diễn ra vào những thời điểm ngẫu nhiên, mà là ngay sau khi ba người đàn ông này quyết định sẽ thoát khỏi một hệ thống được tạo ra bởi anh bạn kia. Nó đây. Đây là một hệ thống được xây dựng bằng hàng chục năm ngoại giao, mâu thuẫn, buôn bán vũ khí và cả chiến tranh giữa các cường quốc hàng đầu thế giới. Hệ thống này là một phần lý do Mỹ vẫn giữ được vị thế số một. Và cũng là lý do khiến nhiều quốc gia vẫn bỏng vì đạn mỗi ngày. Đây là câu chuyện về Petro Dollar và cách mà nó thống trị thế giới. The United States of America is the most powerful nation on earth. We must protect the position of the American dollar. Axis of evil is dead. A million Iraqis are dead because you lied.
[1:59]Đó là cuối Thế chiến thứ hai, và bạn là nước Mỹ. Chiến tranh sắp kết thúc và bạn cùng đồng minh biết rằng mình sắp chiến thắng. Bạn bắt đầu nhớ lại, sau khi lần thế chiến trước kết thúc, việc không có một tỷ lệ chuyển đổi tiền rõ ràng nên nhiều nước đã vỡ nợ. Cuối cùng để gã này nắm lấy quyền lực ở nước hắn và bắt đầu một cuộc chiến tranh. Bạn không hề muốn lặp lại điều đó. Và các đồng minh của bạn cũng đồng ý như vậy. Thế là bạn cùng với 44 nước khác cùng bay đến đây để tổ chức một cuộc họp tại đây. Mọi thứ sẽ được đem ra bàn thảo luận để chọn ra một đơn vị tiền tệ tiêu chuẩn mới cho thế giới. Khi đó, mọi đơn vị tiền giấy trên thế giới đều theo chế độ bản vị vàng. Hay nói dễ hiểu hơn là giá trị của chúng gắn với lượng vàng tương ứng. Lúc đó, bạn là người có nhiều vàng dự trữ nhất trên thế giới so với các nước châu Âu đang khốn đốn vì đánh nhau. Bạn cũng có uy tín lớn khi đang cùng lúc chiến thắng hai mặt trận của thế chiến. Không có gì ngạc nhiên khi đơn vị tiền tệ của bạn được tin tưởng giao phó cho trọng trách là đơn vị tiền tệ của thế giới. Thế là các nước đồng ý đưa đồng đô la Mỹ của bạn trở thành đơn vị tiền tệ mạnh nhất. USD trở thành trung tâm tài chính của thế giới. Họ cũng gán một tỷ lệ chuyển đổi cố định cho đồng đô la của bạn là 35 USD cho một ounce vàng. Đó chính xác là những gì diễn ra ở hội nghị tại Bretton Woods. Một hệ thống mới mang tên hệ thống Bretton Woods. Đó là một hệ thống hoàn toàn dựa vào niềm tin của mọi người về bạn. Họ sẵn sàng gửi vàng cho bạn và sử dụng đồng USD của bạn cho mọi hoạt động giao dịch mua bán toàn cầu. Họ tin rằng bạn lúc nào cũng sẽ có sẵn vàng để đổi cho họ khi cần thiết. Để đáp lại niềm tin từ mọi người, bạn phải giữ lời hứa. Bạn giữ cho hệ thống tiền tệ Bretton Woods được duy trì và mọi thứ vẫn tốt đẹp. Ít nhất cho đến khi bạn hết vàng. Có một cuộc chiến tranh mà bạn đang lao tâm khổ trí ở tít bên kia Thái Bình Dương. Cuộc chiến này khiến bạn khánh kiệt vì nỗi khổ là vũ khí hay khí tài quân sự bạn đặt mua các công ty trong nước thì phải được trả bằng tiền giấy USD. Nhưng bạn lại không thể in thêm tiền giấy vì bạn giữ cho giá USD quy đổi lấy vàng không bị thay đổi. Bạn cũng muốn in thêm tiền giấy để thực hiện những chương trình phúc lợi xã hội trong nước. Những chuyện quan trọng thì phải nhắc lại hai lần. Bạn không thể in thêm tiền giấy cũng chỉ vì giữ lời hứa với bạn bè. Bạn muốn tăng thuế để lấy tiền tài trợ cho những công việc đó nhưng không ai nghe bạn. Cách duy nhất bạn có thể làm là dùng vàng để vay nợ quốc tế. Điều này khiến lượng vàng dự trữ của bạn giảm xuống và bạn ngập trong nợ. Những người từng tin tưởng bạn, họ cảm thấy có gì đó không hay và đến gõ cửa nhà bạn đòi lại số vàng bạn đang giữ của họ. Đầu tiên là người Pháp, rồi người Thụy Sĩ, rồi đến người Anh. Bạn bắt đầu phát ốm vì cái hệ thống Bretton Woods này. Bạn cần tiền, rất nhiều tiền. Bạn muốn nâng cao an sinh xã hội cho người dân. Bạn không thể để cái thù Liên Xô của bạn chiến thắng ở Việt Nam được. Nếu không cả cái Đông Nam Á này sẽ theo chủ nghĩa Cộng sản mất. Rồi bạn chợt nhận ra, bạn vẫn đang là siêu cường số một thế giới cơ mà. Bạn làm gì thì chúng nó phải theo đấy. Chính bạn đã bắt họ theo mình mà thành lập hệ thống Bretton Woods cơ mà. Vậy thì nếu bạn muốn phá bỏ nó đi, họ cũng phải làm theo. Đến lúc viết lại lịch sử một lần nữa rồi. I have directed Secretary Connally to suspend temporarily the convertibility of the dollar into gold or other reserve assets, except in amounts and conditions determined to be in the interest of monetary stability and in the best interests of the United States. Vậy là năm 1971, bạn đã cảm thấy quá đủ. Bạn đuổi khéo những người đang đến gõ cửa đòi vàng đi bằng cách sẽ không cho chuyển đổi USD với vàng nữa. Điều này gây hỗn loạn trên thế giới, nhưng bạn cần gì quan tâm. Đồng USD vẫn là đơn vị tiền tệ mạnh nhất thế giới và không còn bị ràng buộc bởi vàng nữa. Giờ thì bạn có thể thoải mái in tiền giấy và đốt nó vào cuộc chiến tranh ở Việt Nam. Nhưng hãy nhìn bức tranh rộng lớn hơn ạ. Với số tiền giấy có thể in thoải mái như này, bạn có thể làm được nhiều điều khác mà. Vậy thì sao không thử đó với dầu mỏ nhỉ? Thứ vàng đen từ dưới lòng đất này ai cũng cần. Nó giúp sản xuất nhựa, phân bón, rồi phục vụ các ngành công nghiệp nặng và cả chiến tranh nữa. Tại sao không tìm cách dùng USD để làm trùm thị trường dầu nhỉ? I'm the captain now. Nói về dầu, bạn đã có một đồng minh rất giàu dầu ở bên kia Đại Tây Dương. Nhưng khổ nỗi, họ lại không có hòa thuận với nhau cho lắm. Các đồng minh Ả Rập của bạn cùng hội đồng đánh một đồng minh nhỏ bé khác trong cuộc chiến tranh năm 1973. Bạn không thể làm ngơ và bạn tài trợ cho người đồng minh bé nhỏ đó. Điều này khiến phe Ả Rập phát điên lên. Họ quyết định trừng phạt bạn. The oil producing countries of the Arab world decided to use their oil as a political weapon. Bạn bắt đầu khốn đốn vì hết nhiên liệu. can't do anything about the problem of no gas. Bạn cần một kế hoạch mới. Nhưng phải là một kế hoạch hoàn hảo để không những xoa dịu phe Ả Rập, mà còn phải có lợi cho mình nữa cơ. Thế thì sao không sử dụng đồng đô la? Một năm sau chiến tranh, bạn đến Ả Rập Xê Út, người đồng minh to xác nhất ở Trung Đông và nói. Hê, tôi xin lỗi vì đã giúp Israel. Bây giờ để giảng hòa, tôi có một kèo ngon cho anh bạn đây. Thế này nhá. Hãy chỉ bán dầu của anh bạn bằng đồng đô la Mỹ mà thôi. Đổi lại tôi sẽ bán cho anh bạn vũ khí và giúp anh bạn có nhiều khoản đầu tư ở chỗ chúng tôi. Thế là bạn vừa có thể có nguồn dầu miễn phí từ Ả Rập. Hơn nữa còn bắt các nước khác cũng phải dự trữ đồng đô la của bạn để mua dầu. Giờ bạn không bị ràng buộc bởi cái hệ thống Bretton Woods kia nữa. Bạn có thể thoải mái in tiền ra để mua dầu. Gần như bạn có dầu miễn phí rồi. Còn phía Ả Rập Xê Út, họ có một đống đô la từ bạn kèm theo lời hứa bảo vệ và thỏa thuận bán vũ khí chất lượng cao. Lại còn thêm các khoản đầu tư ở chỗ bạn nữa, một vòng tái chế hoàn hảo. Để kỷ niệm sự kiện trọng đại này, bạn cần nghĩ ra cái tên mới cho hệ thống này. Để là cuộc trao đổi đôi bên cùng thắng lợi với công cụ là đô la và dầu. Vậy tại sao không gọi nó là Petro Dollar? Với hệ thống mới này, bạn biến cả thế giới phải xoay quanh đồng đô la. Đồng tiền của bạn là độc tôn, là mạnh nhất vì ai cũng cần dầu cả. Nó giúp bạn giữ vững cái vị thế của mình và có thể trêu chọc kẻ thù Liên Xô vì đã đi sau một bước rồi.
[8:42]Nhưng phải chắc chắn một điều là bạn không được để cái hệ thống này bị phá vỡ. Bạn giàu có, bạn có quân sự mạnh nhất thế giới. Vậy nên bạn tự thề rằng bất cứ ai đe dọa đến độc tôn của bạn bằng cách phá vỡ Petro Dollar, hắn sẽ phải trả giá. Đây là gã đầu tiên. Gã vốn đã là kẻ thù của bạn vì gã đã xâm lược Kuwait vào năm 1991, đốt phá những giếng dầu ở đây và làm gián đoạn nguồn dầu chảy vào túi của bạn. Mặc dù bạn đã đánh dẹp gã đi, nhưng gã đã vào trong tầm ngắm của bạn. Năm 2000, Saddam quyết định ngừng bán dầu bằng đô la Mỹ và chuyển sang bán dầu bằng Euro. Iraq là một nước cực kỳ giàu dầu mỏ. Gã làm thế khiến Petro Dollar của bạn lủng lại dữ dội. Bạn có thể mất thế độc tôn chỉ vì gã muốn giảm bớt ảnh hưởng của bạn ở Trung Đông đi. Nhưng bạn không thể tự nhiên kéo đến đánh gã được. Bạn cần có một cái cớ. Vậy, đổ tội cho Saddam có vũ khí hóa học và có nguy cơ tài trợ cho Al-Qaeda, những kẻ ở cách đó cả ngàn cây số ở Afghanistan thì thế nào nhỉ? Nghe ổn đó. Simply stated, there is no doubt Saddam Hussein now has weapons of mass destruction. Và năm 2003, bạn và đồng minh đến Iraq và đánh đổ chế độ của Saddam đi. Saddam bị xét xử và bị xử tử vài năm sau đó. Cái gai đầu tiên đã bị nhổ bỏ. Ở gần bạn hơn, có một gã khác cũng lăm le bán dầu bằng Euro. Gã là Hugo Chávez, Tổng thống Venezuela. Venezuela thậm chí còn nhiều dầu hơn cả Iraq. Vậy mà gã làm vậy thì đòn này còn đau hơn là của Saddam. Hơn nữa, gã còn là bạn thân của Fidel Castro, kẻ thù truyền kiếp của bạn. Thế là bạn ra lệnh cho CIA đến Venezuela và tổ chức đảo chính Chávez. CIA thất bại y như cách họ thất bại với Castro. Nhưng cũng là đủ để Venezuela suy yếu đi nghiêm trọng. Giờ thì Venezuela là một trong những nước nghèo nhất trên thế giới, mặc dù có chữ lượng dầu lớn nhất thế giới.
[10:48]Năm 2011, ở Libya, nước có nhiều dầu nhất châu Phi, lại mọc thêm một gã nữa muốn động đến Petro Dollar. Gã là một kẻ độc tài, nhưng là một kẻ độc tài giỏi. Gaddafi giúp Libya trở thành nước giàu có nhất châu Phi với một cuộc sống đáng mơ ước nhờ kiểm soát tốt nguồn dầu mỏ quốc gia. Tuy thế, gã lại đang đòi chuyển sang bán dầu bằng vàng. Tệ hơn nữa, nhiều nước còn đang đòi học theo gã. Bạn biết phải làm gì rồi chứ? Today, I authorized the armed forces of the United States to begin a limited military action in Libya. But tonight, after months on the run, Moammar Gadhafi is dead.
[11:30]Nhưng hãy nhớ này. Bạn không thể cứ thế xông tới các nước trên mà đánh đổ chính quyền của họ đâu. Nên nhớ, bạn là siêu cường quốc số một thế giới. Bạn làm gì cũng phải giữ cái thể diện. Vậy nên thay vì đi ra mà nói chúng tôi đến đánh ông vì ông muốn phá vỡ Petro Dollar của chúng tôi, làm chúng tôi hết kiểm soát được dầu. Thì hãy dùng những từ như "ác quỷ" để miêu tả kẻ thù. servants of evil of evil, axis of evil. Và dùng từ "giải phóng" để miêu tả cuộc tấn công của bạn.
[12:06]Đó là cách mà bạn bảo vệ Petro Dollar, công cụ thống trị thế giới của bạn. Nhưng liệu Petro Dollar có thể kéo dài mãi mãi hay không? Nhiều nước trên thế giới bắt đầu đầu tư vào nhiên liệu sạch, vừa để bảo vệ môi trường, vừa để giảm bớt sự phụ thuộc vào nguyên liệu hóa thạch. Nếu một ngày họ không cần dầu nữa thì chữ Petro đằng trước chữ Dollar có còn ý nghĩa nữa không? Kể cả khi dầu mỏ vẫn còn rất cần thiết trong nhiều năm tới. Có một kẻ khó chịu đang tìm cách tự tạo một hệ thống giống như Petro Dollar cho riêng mình. Tệ hơn nữa, người bạn đã cùng tạo ra Petro Dollar với bạn năm xưa cũng đang ngả về phía Trung Quốc. Mà bạn cũng không thể đến đánh Ả Rập Xê Út được. Đó là phản bội đồng minh. Đánh Trung Quốc thì càng không thể. Vì Trung Quốc quá lớn, quá mạnh, quá giàu. Vẫn còn rất nhiều điều phải lo. Nhưng bây giờ thì, hãy cứ tận hưởng sự thống trị bạn tạo ra mang tên Petro Dollar này đi đã. Tương lai đâu phải thứ có thể đoán trước được. Kịch bản Thái Anh, Animator Thái Anh, Editor Thái Anh và Quang Đại, Giọng đọc Việt Cường, Bản đồ Mapbox. Âm nhạc Epidemic Sound, Footage AP, British Pathe, Animation Inspiration Ahmed Jasim, Script Inspiration Jake Tran.
