[0:04]وقتی یک زبان محو می شود، سنتها، خاطرات و در نتیجه شیوههای منحصر به فرد تفکر و بیان نیز محو میشوند. هر دو هفته یک زبان ناپدید میشود. هر دو هفته یک زبان ناپدید میشود.
[0:22]ایران کشوری با تنوع فرهنگی بالاست که این تنوع شامل ادیان، اتنیکها و زبانهای مختلف میشود. در نظام آموزشی ایران، کودکان فارسی زبان در نخستین سالهای مدرسه خواندن و نوشتن را به زبان مادری خود میآموزند. اما کودکان غیر فارسیزبان باید زبانی نو و تازه را فراگیرند. در نتیجه، در همان نخستین سالهای مدرسه، افت و عقبماندگی تحصیلی بر آنان آوار میشود. به گزارش مرکز پژوهشهای مجلس جمهوری اسلامی، اکثریت پنج میلیون دانش آموزی که در شش سال اخیر مردود شدهاند، کودکانی هستند که زبان فارسی زبان مادری آنها نیست. مسئله آموزش به زبان مادری همواره یکی از مناقشهبرانگیزترین مسائل در میان مقامات اجرایی و قانونگذار در ایران بوده است. بر اساس اعلامیه حقوق بشر سازمان ملل، هیچکس نباید به علت مسئله زبان مورد تبعیض قرار گیرد. همچنین در قانون اساسی کشور ایران، در اصلهای ۱۵ و ۱۹ بر این حقوق تاکید شده است. از سویی، جمهوری اسلامی معاهدههای مختلف بینالمللی از جمله کنوانسیون حقوق کودک و کنوانسیون حقوق سیاسی، مدنی و اجتماعی را امضا کرده و ملزم به اجرای مفاد آنهاست.
[1:48]در تمامی این پیمانهای بینالمللی به مسئله تدریس به زبان مادری تاکید شده و دولت ایران ملزم به اجرای مفاد آن است. حکومت در تمام این سالها به شکل گستردهای این تلقی را در اذهان به وجود آورده که هر گونه فعالیت مدنی در حوزه آموزش و یا حفظ زبانهای مادری، برابر با اقدام تجزیهطلبانه است. بسیاری از فعالین مدنی این حوزه توسط نیروهای امنیتی دستگیر شده و در دادگاه به حبسهای طولانی و تبعید محکوم شدهاند. در حیطه مطبوعات و انتشارات نیز شرایط مشابهی وجود دارد. در سالهای اخیر، مقامات قضایی به بهانههای مختلف دفاتر انتشارات مختلف از جمله اندیشه نو را که ناشر کتابهای ترکیزبان در تهران بود، پلمب کردند. دامنه این سرکوب به انتخاب نام کودک نیز گسترش یافته است. اداره ثبت احوال ایران اقلیتهای اتنیکی و زبانی را مجبور میکند که اسم کودک خود را از کتاب اسامی مجاز که توسط دولت تهیه شده است، انتخاب نمایند.
[3:02]انسان به واسطه زبان جهان پیرامون خود را کشف میکند. چرا که زبان نه تنها یک ابزار ارتباطی است، بلکه بخش مهمی از هویت افراد است. تصور کنید افرادی برخلاف روند طبیعی و شناختی خود، مجبور به استفاده از یک زبان واحد شوند. پدر! کلمات زبان جدید بار معنایی عمیقی ندارند چون زیست نشدهاند. در نهایت، وقتی زبان مادری از بین میرود، بخشی از هویت فرد نیز از بین میرود. تنوع زبانی محدود در جامعه و زندگی عمومی میتواند تاثیر گستردهای بر توانایی مردم برای دسترسی به سایر حقوق از جمله حق آزادی بیان، سلامت، مشارکت سیاسی و توسعه اقتصادی داشته باشد. وقتی زبانها از بین میروند، فرهنگ و دانش نیز از بین میرود. در سطح فردی، آموزش به زبان مادری میتواند به افراد اجازه بهبود مهارتهای تجزیه و تحلیل زبان و کنترل زبان را بدهد. بسیاری از مطالعات نشان دادهاند که کودکان در صورتی که آموزشهای پایهای را به زبان خودشان دریافت کنند، در مدرسه و حتی در مراحل بعدی آموزش عملکرد بهتری دارند، چرا که یادگیری به زبان مادری هم ارزش شناختی و هم ارزش عاطفی دارد. در سطح گستردهتر، چندزبانه بودن در آموزش و پرورش و همچنین دیگر جنبههای زندگی عمومی نیز بسترهای متفاوتی را برای گفتوگو ایجاد میکند. در نتیجه، حفظ و حمایت زبان میتواند به تحقق سایر حقوق بشر منجر شود و در نهایت آستانه اجتماعی مدارا و پذیرش را میتوان از طریق توسعه و حمایت از تنوع زبانی در جامعه ارتقا داد.
