[0:00]Product manager là mini CEO của một sản phẩm. Nhưng cụ thể nó là cái gì? Tại sao lại là mini CEO? yếu tố quan trọng nhất quan đối với quan điểm của em. Thứ nhất là về mặt empathy, tức là hiểu thấu cảm. Em nghĩ là có hai điều. Một là xác định rõ là tại sao mình muốn ở lại.
[0:28]Chào mừng các bạn đến với kênh CEO Lab. Mình là Lê Diệp Kiều Trang, là doanh nhân khởi nghiệp, là nhà đầu tư và là người tin rằng việc học hỏi cũng như phát triển bản thân là một hành trình suốt đời. Các bạn thân mến, có một khối ngành mà rất nhiều bạn quan tâm đó là nó đi đâu đó giữa giữa khối ngành kỹ thuật và khối ngành kinh doanh, đó là product management. Mỗi khi sử dụng những sản phẩm về công nghệ, đặc biệt là những sản phẩm về phần mềm, nhiều khi các bạn nghĩ là những sản phẩm này được xây dựng bởi những người kỹ sư. Nhưng các bạn có biết là người kỹ sư cũng giống như người thợ xây dựng lên những ngôi nhà, nhưng ai sẽ là người đưa ra ý tưởng ngôi nhà đó sẽ có hình dạng như thế nào, sẽ được người sử dụng sử dụng như thế nào? Product management là một lĩnh vực khá mới đặc biệt ở thị trường Việt Nam. Đó là vì nhiều năm về trước, Việt Nam chủ yếu là gia công phần mềm cho nước ngoài. Nhưng những năm gần đây, đặc biệt là với làn sóng khởi nghiệp đang ngày càng sôi động ở Việt Nam thì vị trí product management càng ngày càng trở nên quan trọng. Ai sẽ là người nhạc trưởng đối với nguyên một dàn kỹ sư công nghệ ở Việt Nam? Ai sẽ là người đưa ra những cái ý tưởng, đóng góp những ý tưởng cho việc phát triển những sản phẩm này như thế nào? Tuy nhiên, các bạn cũng có câu hỏi là vậy người làm product management sẽ là người kỹ sư công nghệ hay là những người thuộc những khối ngành khác? Ngày hôm nay mình đang ở London và mình đã bắt cóc được một cô bạn trẻ mới tốt nghiệp không bao lâu nhưng giữ vai trò product management trong một công ty nổi tiếng. Chắc các bạn cũng biết đó là nền tảng đánh giá Yelp. Yelp là một nền tảng đánh giá đã khá là lâu đời và đặc biệt là hoạt động rất mạnh ở Mỹ. Ngày hôm nay hãy lắng nghe câu chuyện của Hạnh để biết là con đường product management sẽ cần đi qua những bước như thế nào và nó sẽ mở ra cánh cửa cho những ai. Cảm ơn Hạnh tới chương trình với chị. Dạ cảm ơn chị Trang đã mời em đến với chương trình. Em đã là nghe CEO Lab một thời gian khá là lâu và rất vinh dự hôm nay được có mặt trong chương trình ngày hôm nay. Ồ, chị cảm ơn Hạnh rất nhiều.
[2:24]Chắc các bạn cũng biết là CEO Lab được đón nhận bởi rất nhiều các bạn trẻ và đặc biệt là các bạn trẻ trên khắp thế giới. Hạnh là nhân vật thứ hai mà chị mời đến chương trình mà chị hoàn toàn không biết về em trước đó. Chị phỏng vấn người xem chương trình vì chị biết là trong số những người xem chương trình có những bạn có những ngành nghề rất là hay.
[2:44]Thành ra là hạnh hôm nay chị biết là em không thường xuyên đứng trước ống kính, nhưng mà cứ thoải mái giống như những chương trình mà em đã xem thực ra chị quay cũng rất là đơn giản. Dạ vâng đây là lần đầu tiên em lên một chương trình podcast và quay như thế này ạ. Bắt đầu chị sẽ nhờ hạnh giới thiệu một xíu về em, từ lúc mà em học cấp 3, em học ở trường nào, xong rồi em học những đâu, em đi làm những đâu cho tới thời điểm hiện tại. Dạ vâng. Em sinh ra và lớn lên tại Hà Nội. cấp 3 em học trường Chu Văn An. Sau khi mà học cấp 3 xong thì em có học 2 năm đại học ở Việt Nam. Tự nhiên thì sau 2 năm đó em đã quyết định từ bỏ học lại từ đầu chương trình cử nhân và lựa chọn lúc đó của em là đi Milan Ý để học chương trình Bachelor 3 năm.
[3:32]Lúc đó thì em cũng có băn khoăn xem là mình muốn làm nghề gì thì thì em có nghĩ đến là làm về business cho một công ty công nghệ. Lý do tại sao lại như vậy là bởi vì hồi đó là em cũng rất là ngưỡng mộ cô Sheryl Sandberg, kiểu CEO của Meta. Cô ấy thì là học Economics tại tại trường chương trình cử nhân sau đó thì đã giúp Google lập lên cái business về về advertising, sau đó thì tiếp tục lại sang Meta và giúp gây dựng cái hệ thống business của Meta. Thì em rất là được truyền cảm hứng bởi cô ấy thế nên là em cũng em nghĩ là mình sẽ học Economics sau đó thì có thể là về sau sẽ học sẽ ra làm những vị trí tương tự như cô ấy. Và đồng thời thì em cũng có một cái niềm đam mê với công nghệ bởi vì là hồi cấp 2 em có tự học lập trình. Hồi đó thì học như kiểu những cái thứ cơ bản như là HTML, JavaScript hay là Pascal, những ngôn ngữ mà bây giờ không còn ai học nữa. Mà chị có biết Pascal đó. À chị cũng biết Pascal. Dạ. Thì cái mà em thấy ấn tượng nhất hồi đó, hồi mà tự học lập trình đó là cái khả năng mà mình viết những dòng code sau đó thì tự nhiên nó lại thành một cái hình khối, một cái sản phẩm gì đấy, một cái gì đấy mình có thể tương tác được.
[4:58]Thì em em cảm thấy nó như một cái gì đó magical ấy ạ. Nhưng có một điểm mà em cảm thấy mình không thực sự phù hợp với cái cái việc mà làm kỹ sư hoặc là lập trình viên đấy là thứ nhất là một là ngồi hàng giờ trước máy tính như kiểu là ngồi 5 6 tiếng liền. Sau đấy thì em cảm thấy khá là mệt. Nếu mà có những cái nghỉ ở giữa thì em cảm thấy là hơi bị ngắt quãng, đang đang một cái flow đấy mà. Thì đấy là cái thứ nhất. Cái thứ hai là em không thích cái việc debug lắm. Giống như là em thích cái việc mà nó tạo nên một hình khối, một cái sản phẩm, nhưng mà đôi khi là trong cái quá trình để tạo nên được cái hình khối đấy thì có những cái phải thứ phải debug và có thể mất rất lâu xong tự nhiên là chỉ là vì một dấu chấm dấu phẩy mà code không hoạt động. Thì em thì cái việc debug đấy nó không phải thực sự là phù hợp với em lắm. Vậy là lúc mà tốt nghiệp ra trường là em tốt nghiệp ở Ý thì là em đã làm ở đâu đầu tiên? Dạ lúc mà em học ở Ý thì lúc em mới vào trường nhá là em, như em vừa chia sẻ là em nghĩ em sẽ làm vị trí business cho một công ty công nghệ. Nhưng mà cụ thể vị trí gì thì lúc vậy em cũng khá là mông lung. Thì trong thực tập đầu tiên, cái thời mà em học ở bên Ý thì em có apply, em có nộp hồ sơ vào một số vị trí internships liên quan đến marketing, business development. Và thậm chí là có chị có chị Trang có thể không nhớ nhưng có lần là em đã từng gửi tin nhắn cho chị hỏi là chị ơi Misfit có tuyển intern không? Thật hồi đó luôn hả? Dạ vâng đúng rồi ạ. Nhưng mà hồi đấy là hồi đấy là chị Trang có post lên Facebook là đang tuyển vị trí về vận hành, operations đúng rồi ạ, nhưng mà là vị trí fulltime. Nên em mới hỏi chị là chị ơi chị có tuyển thực tập không? Nhưng mà Misfit lúc đấy thì không tuyển thực tập. Thế là đấy thì hồi đấy em apply một số vị trí liên quan đến business hơn thì em mới làm thực tập đầu tiên ở marketing tại một e-commerce ở Đức tại Munich.
[7:04]Trong cái quá trình làm thực tập 3 tháng này ấy thì em được tiếp xúc với các phòng ban khác nhau và tình cờ trong một cái buổi Christmas party của công ty, em đứng cạnh một anh làm product manager. Và anh ấy mới kể cho em về công việc của anh ấy là anh ấy làm gì và sản phẩm của anh ấy như thế nào, cách anh ấy hoạt động day-to-day jobs anh ấy là như thế nào. Em cảm thấy rất là hứng thú với cái việc đấy. Thế là sau khi mà em quay lại trường học để tiếp tục học thì em có lên Google tra cứu thêm về product managers là cụ thể làm cái gì. Thực ra là cũng khá là mông lung đấy ạ, nếu mà chỉ đọc thôi tại vì mọi người có những cái ví dụ như là product managers là mini CEO của một sản phẩm. Nhưng cụ thể nó là cái gì? Tại sao lại là mini CEO? Thì chính vì thế mà em đã quyết định là ok vậy thì lần thử lần lần thực tập tiếp theo mình sẽ tại sao mình không thử tìm thực tập về product management đi để thử xem nó là nó như thế nào. Thì thì đấy là cuối chương trình học cử nhân của em ở Ý thì em đã kiếm được một cái thực tập một cái startup tại Berlin về product management. Đấy là cái trải nghiệm đầu tiên để em có cái kinh nghiệm trực tiếp là làm PM là làm gì. Và thứ hai là lúc mà em làm xong thì em cảm thấy rất là thích thú với cái công việc đấy và cái những cái hình dung về công việc nó cụ thể hơn sau cái trải nghiệm đấy. Fulltime job đầu tiên của em là tại Yelp luôn. Cuối chương trình học master về data analytics của em thì em kiếm chủ động chỉ kiếm PM internship mà thôi. Nhưng lần này là em muốn tìm kiếm internship tại một công ty mà không phải là startup nữa. Nó là Mature company hơn tại vì cái quy trình rồi cái cách phát triển sản phẩm nó sẽ rất là khác so với cái startup mà trải nghiệm của em trước đó. Thì sau 3 tháng tại Yelp thì họ có offer fulltime để quay lại Đức thì năm 2020 em quay lại Yelp tại Hamburg để bắt đầu làm vị trí fulltime product manager đầu tiên của em. Thì em cũng có cơ hội được trải nghiệm các cái product areas, các lĩnh vực khác nhau chứ không phải chỉ một cùng một vị trí ạ. Đúng rồi, đúng rồi, rất là hay. Bây giờ chị sẽ hỏi hạnh lại quay từ đầu từ lúc cấp 3 đi. Cấp 3 em học ở trường Chu Văn An. Trường Chu Văn An không phải là trường đi sâu vào các môn chuyên. Nhưng mà thời gian đó thì em có một cái niềm yêu thích cho những môn nào đặc biệt không? Em nghĩ là em yêu thích về toán tự nhiên nhiều hơn các môn xã hội hay là vẫn như nhau? Em nghĩ là môn em yêu thích nhất là môn thể dục ạ. Thật là hay. Dạ. Tại sao? Tại vì em nghĩ là em có khiếu về thể dục thể thao từ bé, nên là những cái môn thể dục là em gần như là không không cần phải học gì và được điểm rất là cao. Em cũng thích cái việc mà vận động active thì và có một điều nữa là ở hồi cấp 3 là em được trải nghiệm các cái môn thể thao khác nhau. Mặc dù là không không đi chuyên sâu vào cái môn thể thao nào, nhưng em thích cái việc được thử những cái môn khác nhau. Em có thi đấu môn thể thao nào không? Dạ không ạ, em không thi đấu môn thể thao nào. Có bao giờ em tiếc là em đã không chơi thể thao một cách chuyên nghiệp không? À hồi em học lớp 5 là em ở trường có cử đi thi đấu cầu lông cấp huyện để vào chọn đội tuyển. Sau đó thì họ họ có đưa ra một cái lời đề nghị là đi vào đội tuyển để để luyện thi đấu chuyên nghiệp.
[10:51]Nhưng mà lúc đấy thì mẹ em bảo là thôi không đi thi đấu làm gì, đi học đi, đi học đi. Thì em cũng đồng ý với ý với với cái quyết định đấy của mẹ em. Nhưng em cũng không tiếc, không không bao giờ tiếc là mình đi theo con đường chuyên nghiệp về thể dục thể thao cả bởi vì em nghĩ là đấy là một thứ mà mình luôn có thể chơi, luôn có thể cải thiện bản thân và làm cho mình trở nên active hơn. Rất là thú vị, rất là thú vị. Vậy thì hết 3 năm cấp 3 em học đại học ở Việt Nam là em học trường nào? Hết 3 năm cấp 3 ở Việt Nam thì em vào Đại học Hà Nội. Năm đầu tiên thì em chỉ học tiếng Anh thôi, nhưng mà lúc đó thì em vào học có hai điều mà em làm nhiều hơn là đi học ở Đại học Hà Nội. Đấy là một thứ nhất là chú trọng học tiếng Anh và chuẩn bị hồ sơ để đi du học, bởi vì em rất là muốn đi du học và được trải nghiệm một nền văn hóa mới. Thì việc tiếng Anh chuẩn bị hồ sơ là điểm ưu tiên của em trong cái thời gian học ở Đại học Hà Nội. Điều thứ hai đấy là trong khoảng thời gian đấy thì em có thành lập một tổ chức về phụ nữ dẫn thân. Lean In của cô Sheryl Sandberg. Hồi đấy là chưa có Lean In Circle rồi ạ. Hồi đấy là em được hồi đấy em nghe cái bài talk, Ted Talk, Why we have too few women leaders của của Sheryl Sandberg. Nhưng lúc đó thì cô ấy vẫn chưa mở ra cái Lean In Circles tại các thành phố khác nhau. Thì cái phiên bản mà em mở ra thì nó là Lean In gần giống như là Lean In Circle nhưng mà kiểu chỉ ở tập trung vào cho các bạn sinh viên ở Hà Nội. Rất là thú vị, rất là thú vị. Chị chị sẽ hỏi em sâu về chỗ này là vậy là coi như hết lớp hết cấp 3 là trong đầu em mặc dù em đi học đại học ở Việt Nam nhưng mà em đã rất là rõ là em muốn đi du học. Tại sao lúc đó em lại muốn đi du học nhiều như vậy? Hồi cuối năm cấp 3 thì em có cơ hội lần đầu tiên đi nước ngoài là đi Malaysia để dự một hội thảo về thanh niên và những sự thay đổi tích cực cho cộng đồng Đông Nam Á. Thì đấy cũng là lần đầu tiên mà em được mở mang tầm mắt về về thế giới và em thấy rất là thú vị với khi mà nghe được những câu chuyện khác nhau của các bạn ở các nước khác nhau. Rồi cảm thấy thế giới rất là rộng lớn và có rất nhiều điều ở ngoài kia mà mình muốn khám phá. Tuy nhiên thì cuối cấp 3 thì em chưa đủ gọi là profile chưa đủ mạnh để có thể apply trực tiếp. Nên là em đã có chọn con đường là vẫn tiếp tục thi vào đại học ở Việt Nam nhưng đồng thời lúc đấy sẽ chuẩn bị hồ sơ của mình mạnh hơn. Hai cái năm đó chị biết là sẽ giúp ít rất là nhiều bạn vì chị biết là cũng có nhiều bạn lúc mà hết lớp 12 là chưa sẵn sàng để xin đi du học. Nhưng trong đầu là đã muốn được đi du học. Hai cái năm đó tại sao em mất đến 2 năm và 2 năm đó nếu mà bây giờ em dành lời khuyên cho một bạn nào đi con đường mà em đã đi thì các bạn nên tập trung những vấn đề gì và chọn lựa giữa những nơi khác nhau để đi du học hay những ngành khác nhau? Em đã làm như thế nào? Tại sao lại là 2 năm là bởi vì năm đầu tiên là em chỉ chuyên học tiếng Anh thôi. Và sau đấy thì hết năm thứ nhất thì đến sang năm thứ hai em bắt đầu chuẩn bị hồ sơ. Cũng mất vài tháng để nhận được kết quả từ các trường.
[14:15]Thì lúc em đang học năm thứ hai thì em nhận được kết quả từ một số trường và thế là học hết học hết năm thứ hai thì đến mùa năm học mới là tháng 9 thì mới đi được. Và ngay cả trong cái lựa chọn trường học của em cũng rất là đặc biệt. Em đã theo dõi những cái trường ở những quốc gia nào và cuối cùng tại sao em lại chọn Ý? Em đã theo dõi trường ở một số quốc gia mà em nghĩ là phổ biến hơn ví dụ như là Mỹ, Anh, Singapore, một số nước khác ở châu Âu như là Ý.
[14:50]Thì thứ nhất là về mặt profile của mình, kỹ năng của mình có đủ mạnh để mà cạnh tranh được với những cái trường top ở ví dụ ở Mỹ hay là ở Anh hay không.
[15:03]Điều thứ hai là khả năng được học bổng đến đâu. Bởi vì gia đình em thì sẽ không có điều kiện mà chi trả nếu mà kể cả được nhận đi đang nữa. Thì cái yếu tố mà có được học bổng hay không là một yếu tố rất là quan trọng. Và cái thứ ba là em nghĩ là mục đích là tại sao lại muốn đi du học. Thì lúc đó là em không nghĩ là em muốn đi du học bởi vì em muốn vào trường top hàng đầu đâu. Chủ yếu là vì em muốn đi ra thế giới và thấy để trải nghiệm có một cái trải nghiệm về một nền văn hóa khác, một môi trường khác. Và không nhất thiết phải là những cái nước mà như kiểu Anh, Mỹ, em em hoàn toàn ở rất là cởi mở với việc những cái nước khác. Và thế là xong một hồi tìm hiểu và thêm một cái yếu tố nữa em nghĩ là khá may mắn thời điểm đấy đấy là anh trai em là một kiến trúc sư đã đi học cao học tại Ý. Và thì anh ấy thì anh mới giới thiệu em đến cái trường chuyên về kinh tế của của Ý và cái cái khả năng được học bổng hoặc là cái cách mà để để ứng tuyển. Dạ vâng đúng rồi ạ. Em biết nhiều hơn. Dạ vâng đúng rồi ạ. Rồi lúc mà em xin vào trường ở Ý đó thì là cái chương trình học là bằng tiếng Ý hay là bằng tiếng Anh? Dạ chương trình học bằng tiếng Anh ạ. Ok. Rồi. Vậy thì khi mà bước chân đến Ý là em cũng đã có anh trai ở đó trước. Em học bằng tiếng Anh và trong thời gian đó là 4 năm đại học em chọn học chuyên ngành gì? Dạ trong thời gian học đại học thực ra là 3 năm ạ. Em học chuyên ngành về kinh tế tại Bocconi University tại Ý, tại Milan. Một điều chị thấy rất thú vị mà hồi nãy Hạnh kể với chị á là em xin đi làm internship rất là nhiều trong giai đoạn này. Thì tại sao lúc đó em lại có chiến lược là phải đi làm internship nhất là khi nước Ý là nó cũng không phải là cái nơi mà rất là sôi động để em dễ dàng kiếm startup hay là các công ty công nghệ. Và nó nằm ở trong châu Âu nhưng nó lại nằm ở phía Nam mà châu Âu á thì nó rất là fragmented. Nước rất là khác Ý, rất là khác Pháp, rất là khác Thụy Sĩ, Anh lại còn khác nữa.
[17:58]Thì nếu như em đúc kết lại vài điều để em chia sẻ kinh nghiệm với các bạn mà đang học tập và làm việc tại châu Âu và có ý hướng là sống ở châu Âu một khoảng thời gian nếu không muốn nói là lâu dài. Thì có những điều gì em muốn chia sẻ kinh nghiệm? Em nghĩ là có hai điều. Một là xác định rõ là tại sao mình muốn ở lại. Bởi vì có những người muốn ở lại bị họ chỉ thích trải nghiệm môi trường sống mới hoặc là những người như em là muốn làm việc hoặc là có những người em biết là chỉ muốn đến học thôi xong rồi vài năm là họ là đi về Việt Nam. Thì việc xác định mục tiêu nó cũng sẽ giúp mình dễ đặt ra những cái đường hướng những cái những cái bước cần làm hơn. Và cái thứ hai là cởi mở với những thứ mà mình chưa plan hoặc chưa biết đến. Ví dụ như là khi mà em gặp cái anh mà PM kia đi em cũng không biết đến cái vị trí PM là gì luôn. Nhưng mà vì cái cuộc gặp tình cờ đấy mà em như kiểu nó mở ra một con đường mới cho em luôn vậy. Thì cái việc cởi mở với những cái thứ mà unexpected là một và học cách mình adapt em nghĩ là một trong những cái kỹ năng mà quan trọng để mà có thể sinh sống và làm việc tại một môi trường nước ngoài. Sẽ có những thứ mà mình không quen, nên mình học cách adap dần. Có những thứ mà mình chưa bao giờ nghe đến, chưa bao giờ trải nghiệm thì bây giờ mình thử xem nó như thế nào, có hợp hay không. Thì sau khi thử rồi thì thì mình có thể quyết định cho bản thân là mình có tiếp tục hay không. Thì em nghĩ là đấy là hai cái điều mà em đúc kết lại được.
