Vì sao người Do Thái có thể thao túng được cả nước Mỹ?

[0:00]Trong lịch sử thế giới thì người do thái là một dân tộc khá là đặc biệt. Dân số của họ thì chỉ có khoảng từ 15 đến 16 triệu người thôi, tức là chưa tới 0,2% dân số thế giới. Nhưng mà lại làm được cực kỳ nhiều thứ. Người Do Thái chiếm khoảng tầm 22% tổng số giải Nobel từng được trao này. Dưng kinh tế học thì khoảng tầm 40%. Những ngành khác như là vật lý, y học, khoa học thì gần 25%. Và cũng chính vì thế nên là cụm từ người Do Thái thường xuyên được xuất hiện trong sách vở. Chúng ta có sách Trí tuệ Do Thái, Quốc gia khởi nghiệp thì cũng là một cuốn sách viết về Do Thái, rồi là Nghệ thuật kinh doanh của người Do Thái hay là Tamút tinh hoa trí tuệ. Thế thì câu hỏi là người Do Thái là cái bọn nào mà vì sao mà một cái dân tộc nhỏ từng sống lưu vong 2000 năm lại có nhiều ảnh hưởng như vậy trong tài chính, khoa học và học thuật và thậm chí là nó còn thao túng được cả nước Mỹ? Thì đó sẽ là nội dung của video ngày hôm nay. Tôi là nhà và những thông tin dưới đây để chúng tôi tổng hợp và góp nhặt từ nhiều nguồn. Nếu lỡ nếu có gì sai hoặc cần chỉnh, các bạn hãy vui lòng comment bên dưới. Để hiểu vì sao mà cái mấy ông Do Thái này lại giỏi buôn bán và tài chính ấy thì trước hết chúng ta phải bỏ một cái hiểu lầm là người Do Thái không phải là người thương nhân đâu. Trong kinh thánh cựu ước ấy thì tổ tiên của người Do Thái chủ yếu là nông dân với lại chăn cừu ở vùng Lavan phía đông Địa Trung Hải. Ờ ở trong kinh thánh thì nói về người Do Thái chỉ là những câu chuyện về hạt giống về mùa màng về gia súc thôi, chả có liên quan gì đến lãi suất hay là buôn bán cả. Cái bước ngoặt nó xảy ra vào năm 70 sau Công Nguyên. Lúc này thì đế chế La Mã đàn áp cuộc nổi dậy của người Do Thái và phá hủy đền thờ thứ hai ở Jerusalem. Trước đó thì Do Thái giáo nó xoay quanh cái việc là hiến tế tại đền thờ này, do cái tầng lớp tư tế thực hiện. Người dân thì phần lớn là nông dân và đa số thì cũng không biết chữ. Nói chung là lúc đấy thì chả ai biết chữ cả. À nhưng mà khi đền thờ bị phá hủy thì cái tôn giáo này bị rơi vào khủng hoảng và không còn nơi hiến tế nữa. Và thế thì họ phải tìm cách để tồn tại. Lúc này thì một nhóm học giả tôn giáo gọi là Pharisee đã đưa ra một cái thay đổi cực kỳ quan trọng là chuyển trọng tâm từ đền thờ sang việc học kinh Torah. Tức là họ thay một cái ngôi đền thực sự bằng cái ngôi đền của tri thức. Và từ đó thì để trở thành một người Do Thái ngoan đạo thì đàn ông phải biết đọc và nghiên cứu Torah, tức là phải biết chữ đấy. Ở cái thời này thì quy định này nghe rất là bình thường tại vì ai chả biết chữ. Cơ mà ở cái thời đó ấy thì cái quy định này lại cực kỳ tốn kém. Từ thế kỷ 2 đến thế kỷ 6 ấy thì tỉ lệ biết chữ của thế giới nó chỉ khoảng tầm dưới 5% thôi. Cái việc đọc hay viết thì gần như là chỉ dành cho quý tộc hoặc là thầy tu. Với một cái gia đình nông dân nghèo cho con đi học là một cái gánh nặng kinh tế cực kỳ lớn, tức là khi mà nó đi học thì tức là nó đang không đi làm việc để nó kiếm cơm cho mồm ấy. Mà đi học thì chưa chắc là đã có được lợi ích ngay. Hai nhà kinh tế là Bosticini và Eckstein trong cuốn The Chosen Field cho rằng là chính cái yêu cầu tôn giáo của người Do Thái này đã tạo ra một cái quá trình chọn lọc kinh tế. Những cái gia đình Do Thái nghèo không đủ khả năng cho con đi học ấy thì dần rời bỏ cộng đồng, phải cải sang Kitô giáo hoặc là sau này là Hồi giáo. Những cái tôn giáo mà không bắt buộc tín đồ phải đọc thánh thư phức tạp. Và kết quả là dân số Do Thái giảm mạnh trong vài thế kỷ sau đó. Nhưng mà những người mà ở lại thì gần như là đều biết đọc và biết viết. Nói cách khác là họ chọn trở thành một cộng đồng nhỏ nhưng mà có trình độ học vấn rất là cao so với tất cả mọi người trong cùng thời. Và cái lợi thế này bắt đầu phát huy khi mà kinh tế thế giới thay đổi. Vào thế kỷ 8 và thế kỷ 9 thì Đế chế Hồi giáo mở rộng mạnh mẽ từ Trung Đông sang Bắc Phi và Tây Ban Nha. Những cái thành phố lớn như là Baghdad, Damascus hay là Cairo trở thành một cái trung tâm thương mại. Kinh tế lúc này bắt đầu chuyển từ nông nghiệp sang thương mại và dịch vụ. Và trong cái môi trường đấy thì ông nào biết chữ mới là người có lợi. Người biết chữ thì đọc được hợp đồng, tính được lãi suất, tính được tỷ giá, biết ghi chép sổ sách và có thể trao đổi thư từ với đối tác ở xa. Thì đó là những kỹ năng mà cực kỳ quan trọng trong thương mại thời đó mà kể cả bây giờ cũng thế. Do vậy thì người Do Thái bắt đầu rời bỏ nghề nông và chuyển dần vào những thành phố. Họ làm thợ thủ công, làm thương nhân, đi đổi tiền hoặc làm trong ngành y. Đến khoảng thế kỷ thứ 9, khoảng tầm 80 đến 90% người Do Thái đã làm việc trong những cái ngành mà phi nông nghiệp. Trong khi phần lớn thế giới lúc đấy thì vẫn làm nông dân chân đất mắt toét. Nam giới Do Thái thì gần như là ai cũng biết chữ. Trong khi ở Châu Âu hay là Trung Đông thấy đấy thì tỉ lệ biết chữ vẫn dưới 5%. 90% dân số thế giới thì vẫn ở sống ở nông thôn và làm nông nghiệp. Còn người Do Thái thì tập trung ở thành phố, làm thương mại, làm thủ công, làm tài chính. Người Do Thái lúc đó thì không sở hữu nhiều đất đai hay là gia súc. Nhưng mà họ lại có kỹ năng này, họ có kiến thức và có những cái mối quan hệ buôn bán. Và chính cái sự chuyển dịch này đã đặt nền móng cho ảnh hưởng kinh tế của người Do Thái sau này. Nhưng mà cái việc này cũng khiến họ trở thành một cái cộng đồng khá là khác biệt so với xã hội xung quanh. Và từ câu chuyện này chúng ta cũng có thể rút ra một điều khá là thú vị là lúc ban đầu ai cũng giống nhau, đều không biết chữ. Nhưng mà nếu một nhóm người bắt đầu học sớm hơn thì vài trăm năm sau khoảng cách sẽ cực kỳ to. Nó cũng giống như đầu tư ấy. Nếu mà bắt đầu sớm hơn người khác vài năm thì về lâu dài kết quả nó có thể sẽ khác hẳn và rất là to. Nhưng mà chỉ biết chữ thôi thì nó cũng chưa đủ để người Do Thái gọi là áp đảo thế giới như hiện nay. Mà còn thêm hai yếu tố nữa để khiến người Do Thái thành công như bây giờ, đó là niềm tin và mạng lưới. Ở đây có một cái khái niệm nó gọi là Diaspora, nó có nghĩa là một cộng đồng bị phân tán khắp nơi trên thế giới. Ờ cái điều này thì nó cũng đến từ một nguồn gốc khá là buồn. Tại vì là Diaspora nó thường gắn với cái chuyện mất nước và lưu vong, tức là không có cái quê hương để về. Nhưng mà nếu mà nhìn dưới góc độ kinh tế thì cái việc cộng đồng giải rác khắp nhiều khu vực lại trở thành một cái lợi thế lớn. Ví dụ bạn là một thương nhân ở Venice vào thế kỷ 11 đi, muốn bán gỗ sang Alexandria ở Ai Cập để đổi lấy gia vị. Lúc đấy thì rủi ro rất là to. Tàu có thể gặp cướp biển này, hoặc tàu có thể bị đắm này và cũng không biết là giá gia vị ở Ai Cập là bao nhiêu. Và tệ hơn là nếu mà đại lý bên Ai Cập nhận hàng xong rồi không trả tiền thì mới làm nào? Bây giờ bạn ở Venice thì bạn là người Công giáo, còn tòa án ở Ai Cập thì lại là của người Hồi giáo thì chắc chắn là họ sẽ không đứng về phía bạn. Thì tất cả những cái thứ này làm việc buôn bán thời đấy cực kỳ rủi ro. Và người Do Thái đã tìm được cách giải quyết vấn đề này bằng mạng lưới Diaspora. Một thương nhân Do Thái ở Tây Ban Nha có thể gửi hàng cho một thương nhân Do Thái ở Cairo, người này lại chuyển tiếp sang Ấn Độ. Và họ tin nhau tại vì họ cùng tuân theo cái luật Talmud. Nếu mà có tranh chấp ấy thì họ sẽ không ra tòa Hồi giáo hay là Công giáo mà đưa vụ việc cho các Rabbi phân xử. Rabbi thì có thể hiểu đơn giản là những cái học giả tôn giáo hoặc là những cái thầy dạy luật của Do Thái giáo. Họ là những người mà nghiên cứu Torah và Talmud rất là sâu và nắm rõ các quy định về đạo đức này, về hợp đồng và cách ứng xử trong cộng đồng. Vì vậy thì trong nhiều cộng đồng Do Thái thì Rabbi giống như kiểu trọng tài ấy, họ sẽ đứng ra giải thích luật và đưa ra những cái phán quyết khi mà có tranh chấp. Và cái cộng đồng Do Thái ở nhiều nơi rất là tôn trọng quyết định của Rabbi. Vì vậy thì phán quyết của họ có giá trị gần như xuyên biên giới trong cái mạng lưới này. Nếu một thương nhân mà gian lận ở Cairo thì tin tức sẽ lan rất là nhanh đến những cộng đồng Do Thái khác. Và nếu mà họ bị tẩy chay khỏi mạng lưới này thì gần như là không còn đường mà buôn bán nữa. Mà trong cái thời đấy thì uy tín nó gần như là tài sản lớn nhất của một thương nhân rồi, mất uy tín là mất tất cả. Thực ra bây giờ nó vẫn thế.

[7:44]Những tài liệu trong kho Geniza ở Cairo cho thấy là thương nhân Do Thái Bắc Phi thế kỷ 11 đã hoạt động như một cái mạng lưới thương mại quốc tế. Mà họ còn phát triển những cái công cụ tài chính rất hiện đại như là Suftaja. Đây là một cái dạng gọi là hối phiếu cổ. Nghĩa là thay vì mang cả một cái dương vàng từ Maroc sang Ai Cập để bị cướp thì một thương nhân chỉ cần viết giấy cho đối tác ở Ai Cập, yêu cầu trả cho người cầm giấy một số tiền nhất định. Và tờ giấy đó thì sẽ hoạt động như một cái tấm séc hoặc là thư tín dụng bây giờ. Và người Do Thái thì cũng có cách chia sẻ rủi ro rất là khôn là thay vì bỏ toàn bộ tiền vào một chuyến tàu thì họ sẽ góp vốn vào nhiều chuyến khác nhau. Nếu một tàu chìm ấy thì họ sẽ chỉ mất một cái phần nhỏ tài sản thôi. Thì đó chính là đa dạng hóa đầu tư đấy, không bỏ hết trứng vào một giỏ. Và cái mạng lưới Diaspora này còn giúp họ trao đổi thông tin. Những cái Rabbi và thương nhân thì thường xuyên gửi thư cho nhau. Trong thư thì vừa bàn chuyện tôn giáo mà vừa chia sẻ tin tức. Ví dụ như là vua Pháp sắp đánh nhau, mùa màng ở Ai Cập năm nay thất bát, hoặc là giá lụa ở Constantinople đang tăng. Và với những cái thông tin như thế thì những người Do Thái khôn ngoan sẽ biết bắt trend mà bán cái gì mà người ta đang cần và đánh những cái chuyến hàng mà mang lại lợi nhuận cao. Trong kinh tế học thì có một khái niệm nó gọi là thông tin bất đối xứng, ai biết tim sớm hơn thì có lợi thế. Và nhờ cái mạng lưới trải khắp Châu Âu và Trung Đông thì người Do Thái thường biết tin trước nhiều người khác. Và cái điều này giúp họ biết là bán cái gì thì ngon và giá như nào thì có lợi. Phần tiếp theo của video thì tôi muốn nói về một cái thứ là khi tôi tìm hiểu thì tôi thấy là ở nhiều nơi cho rằng là người Do Thái rất là thông minh. Một vài nghiên cứu của cái ông Cochran, ông Hardy và ông Harpending từng đưa ra cái giả thuyết là trong nhiều thời kỳ thì người Do Thái Ashkenazi làm những cái nghề mà cần tư duy tài chính, thương mại rồi học thuật. Nên là cái áp lực về chọn lọc tự nhiên có thể đã ảnh hưởng đến bộ gen của họ. Nhưng mà phần lớn những cái nhà sử học và xã hội học thì lại giải thích theo cái kiểu là đây là văn hóa giáo dục chứ không phải là do sinh học. Và cái sự khác biệt của giáo dục Do Thái so với nhiều nền giáo dục khác là nó không tập trung vào học cái gì mà tập trung vào cái là học thế nào. Trong những cái trường đạo của Do Thái thì học sinh sẽ không chỉ ngồi nghe giảng mà họ sẽ học theo cặp. Nó gọi là Havruta, tức là hai người học chung với nhau. Hai người sẽ cùng đọc một đoạn trong Talmud và sau đó thì nhiệm vụ của họ là cãi nhau. Một người thì sẽ đưa ra cách hiểu của mình, còn người còn lại sẽ tìm cách bảo là mày hiểu thế này là sai mẹ mày rồi và tìm ra lỗ hổng trong lập luận của cái thằng bên cạnh. Và sau đó thì hai người đổi vai. Cách học này thì sẽ rèn luyện cho họ ba kỹ năng rất là mạnh. Thứ nhất là không chấp nhận mọi thứ sẵn có. Ngay cả ý kiến của những cái học giả lớn thì cũng có thể bị gọi là mổ xẻ ra bởi những cái thằng ranh con. Thứ hai là tư duy đa chiều. Bạn vừa được là phe ủng hộ mà vừa được lại là phe đối lập và được đứng ở góc nhìn của người khác để hiểu tư duy của họ. Và thứ ba là sự bền bỉ về trí tuệ. Thì vì cái việc học này nó đúng như kiểu là một cuộc đấu trí liên tục ấy, hai thằng cứ phải cãi nhau suốt ấy thì nó cũng công nhận là nó cũng bền bỉ về trí tuệ hơn thật. Đến thế kỷ 19 và 20 khi mà người Do Thái bước vào những cái trường đại học ở Châu Âu ấy thì họ mang theo kiểu tư duy này. Một luật sư Do Thái sẽ không chỉ học thuộc luật mà được rèn luyện để tìm ra kẽ hở của luật. Một nhà khoa học Do Thái thì không chỉ chấp nhận những lý thuyết cũ mà sẽ sẵn sàng đặt lại câu hỏi từ đầu. À nhưng có thêm một yếu tố khác cũng ảnh hưởng đến văn hóa của họ là cái sự bất an trong lịch sử. Trong nhiều thế kỷ thì người Do Thái ở Châu Âu luôn sống với nguy cơ bị trục xuất. Ví dụ như là Anh trục xuất người Do Thái vào năm 1290 này, Pháp trục xuất nhiều lần này, Tây Ban Nha vào năm 1492 này, Bồ Đào Nha vào năm 1497 này. Thì nếu một dân tộc sống trong hoàn cảnh đó ấy thì họ sẽ chọn đầu tư vào cái gì? Nếu mà đầu tư vào đất đai thì chắc chắn là không mang theo được rồi. Của cải nhà cửa thì cũng cũng có thể bị tịch thu. Vàng bạc thì kiểu gì cũng bị cướp. Thì chỉ có những cái trong đầu thì không thể bị cướp được thôi. Có một cái câu nói rất là nổi tiếng trong văn hóa Do Thái là người ta có thể lấy đi mọi thứ của con nhưng mà không thể lấy đi những gì con đã học. Cái này nó không chỉ là một lời khuyên mà nó là một cái chiến lược sinh tồn luôn. Và dựa trên chiến lược này thì người Do Thái chọn những cái ngành nghề mà cần yêu cầu kỹ năng cao. Và xã hội lại có rất là nhiều nhu cầu, ví dụ như là bác sĩ, luật sư, kỹ sư, kế toán. Có mà từ đây thì cũng xuất hiện một cái định kiến quen thuộc là khi mà nhắc đến người Do Thái thì nhiều người lập tức nghĩ đến tiền bạc đến ngân hàng và sự giàu có. Và cái hình ảnh này thì nó lại dẫn đến cái sự thù ghét. Một phần nguyên nhân nó nằm ở cái luật tôn giáo ở thời trung cổ. Giáo hội Công giáo lúc đó thì cấm tín đồ cho vay lấy lãi vì họ cho rằng là tiền là cái vật chết và nó không sinh ra tiền. Nhưng mà người Do Thái lại có một quy định khác. Người Do Thái thì không được cho người Do Thái vay lấy lãi nhưng mà có thể cho người ngoài vay. Trong khi đó thì nền kinh tế vẫn cần tín dụng, tức là vẫn có nhu cầu đấy. Vua chúa cần vay tiền để đi đánh nhau, nông dân thì cần vay tiền để mua hạt giống, thương nhân cũng cần vốn để buôn bán. Xã hội thì cần vay tiền nhưng mà lại cấm phần lớn công dân làm việc đấy. Mà chỉ có mấy ông Do Thái thì được phép làm thôi. Và thế là nghề cho vay lại rơi vào tay người Do Thái. Ngoài ra thì họ cũng bị cấm sở hữu đất đai ở nhiều nơi, rồi là không được gia nhập các phường hội thợ thủ công của những người Kitô giáo. Nên là nhiều ngành nghề bị đóng lại. Và cuối cùng thì người Do Thái cũng chỉ còn vài đường sống thôi, là đổi tiền, là buôn bán, là cho vay. Thì đúng là nó tạo ra lợi nhuận cao thật nhưng mà nó cũng tạo ra rất là nhiều sự thù ghét. Tại vì là chả đứa nào thích chủ nợ của mình cả. Và khi mà vua chúa hoặc là quý tộc nợ quá là nhiều tiền thì cách dễ nhất để xóa nợ là trục xuất hoặc là giết luôn chủ nợ của mình. Và từ đây thì hình ảnh những người cho vay tham lam trong văn học Châu Âu cũng xuất hiện. Ví dụ như là nhân vật Shylock trong cái vở kịch Người lái buôn thành Venice của Shakespeare. Một nguồn khác của những cái định kiến với người Do Thái là gia tộc Rothschild. Vào thế kỷ 18 thì Mayer Amschel Rothschild từ Frankfurt đã xây dựng một cái mạng lưới ngân hàng lớn ở Châu Âu. Ông này đã gửi năm người con trai đến những trung tâm tài chính lớn ở London, ở Paris, ở Frankfurt, ở Vienna và ở Naples. Gia tộc này đã đóng vai trò lớn trong cái thị trường thái phiếu quốc tế thế kỷ 19. Nhưng mà chính cái sự giàu có của họ đã tạo ra rất là nhiều thuyết âm mưu. Ví dụ như là Rothschild kiểm soát ngân hàng Trung ương này, kiểm soát chính trị thế giới này, thậm chí chính là người đi gây ra chiến tranh. Thực tế thì ngày nay ngân hàng Rothschild vẫn tồn tại nhưng mà quy mô của nó thì nó nhỏ hơn nhiều so với những cái tập đoàn tài chính lớn như là J.P. Morgan hay là Goldman Sachs. Chúng ta cũng có nhiều thuyết âm mưu ở cái dạng là bài Do Thái trong kinh tế, tức là quy mọi vấn đề của chủ nghĩa tư bản cho một nhóm người. Ngoài ra còn một khái niệm trong xã hội học nó gọi là thiểu số trung gian. Người Do Thái thì thường được xếp vào cái nhóm này giống như người Hoa ở Đông Nam Á hay là người Ấn Độ ở Đông Phi. Những cộng đồng này thì thường đóng vai trò trung gian kinh tế, mua của người sản xuất và bán cho người tiêu dùng. Và nhờ cái sự chăm chỉ và mạng lưới nội bộ mạnh thì họ thường thành công về kinh tế nhưng mà cũng dễ bị xã hội xung quanh ghét bỏ. Bị xem là không trực tiếp sản xuất mà chỉ kiếm tiền từ buôn bán. Và khi mà kinh tế khủng hoảng thì những cái nhóm thiểu số thành công ấy thường trở thành cái vật tế thần. Tiện đang nói về chủ nghĩa bài Do Thái thì gần như là không thể bỏ qua nhân vật Hitler. Đây chắc chắn là Antifan khét tiếng của người Do Thái rồi. Khi mà tôi tìm hiểu vì sao Hitler lại ghét người Do Thái đến thế thì tôi biết được rằng là từ thời trẻ ở Vienna Áo ấy, khoảng từ năm 1908 đến 1913 ấy. Thì lúc đấy Vienna là một thành phố rất là phát triển nhưng mà khoảng cách giàu nghèo lại rất là rộng. Hitler lúc đấy thì là ở cái tầng lớp là nghèo. Mơ làm họa sĩ nhưng mà lại thi trượt học viện mỹ thuật hai lần. Sau đó thì Hitler lại sống vật vạ trong những cái khu nhà trọ rẻ tiền, kiếm sống bằng cách là vẽ tranh bưu thiếp rồi bán cho khách du lịch.

[17:11]Trong khi đấy nhá thì cộng đồng Do Thái ở Vienna thì chỉ chiếm khoảng tầm 10% dân số thôi, nhưng mà lại rất là thành đạt. Nhiều người là bác sĩ, là luật sư, là chủ ngân hàng, lại còn là những cái nhà bảo trợ nghệ thuật nữa. Hitler thường xuyên thấy mấy ông Do Thái ăn mặc sang trọng đi xem Opera, còn mình thì chật vật sống từng bữa. Trong cuốn Mein Kampf của mình thì Hitler lại viết khá nhiều về cảm giác sốc khi mà thấy người Do Thái giàu có và có ảnh hưởng trong báo chí, trong nghệ thuật. Và Hitler cho rằng là cái sự giàu có đó thì không đến từ nỗ lực mà đến từ cái việc là ký sinh vào xã hội. Khi mà Hitler lên nắm quyền ấy thì Đức Quốc xã không tấn công người Do Thái bằng lý do tôn giáo. Mà thay vào đó họ tấn công bằng kinh tế. Bộ máy tuyên truyền của họ đã liên tục vẽ ra những hình ảnh rất là cụ thể về người Do Thái này. Là những ông chủ ngân hàng béo tốt ngồi trên bao tiền, trong khi công nhân Đức thì gầy gò khổ cực. Một cái hình ảnh tuyên truyền khá là nổi tiếng là con bạch tuộc có khuôn mặt Do Thái. Vươn vòi ra khắp thế giới để hút máu các quốc gia. Rồi thậm chí là cố vấn kinh tế của Hitler, Gottfried Feder còn đưa ra khẩu hiệu là phá bỏ xiềng xích của nô lệ lãi suất. Họ nói rằng là lãi suất ngân hàng là công cụ của người Do Thái để nô dịch những người Đức chăm chỉ. Thì đây là một cái thông điệp cực kỳ hiệu quả đối với nông dân và tiểu thương đang mắc nợ sau Thế chiến 1. Rồi là kể cả cái nạn diệt chủng Holocaust ấy thì nó cũng là một cách để người Đức thâu tóm tài sản. Đức Quốc xã gọi cái này là quá trình Aryan hóa, tức là chuyển tài sản từ tay người Do Thái sang tay của người Đức thuần chủng. Và quá trình này diễn ra cực kỳ có hệ thống. Năm 1933 thì lính SA đứng trước những cửa hàng Do Thái và dán cái biển là đừng mua hàng của người Do Thái. Và doanh thu của họ sụt giảm mạnh. Và khi chủ doanh nghiệp của Do Thái kiệt quệ thì những doanh nhân Đức sẽ đề nghị mua lại doanh nghiệp với giá chỉ khoảng tầm 10 đến 20% giá trị thật. Nếu không bán thì sẽ bị gây sức ép. Có một cái ví dụ khá là nổi tiếng là chuỗi bách hóa Tietz.

[19:42]Gia đình Tietz thì sở hữu một trong những cái hệ thống cửa hàng lớn nhất nước Đức lúc đấy. Sau khi mà Đức Quốc xã lên nắm quyền thì ngân hàng đã cắt tín dụng của họ dưới áp lực chính trị này. Và gia đình này buộc phải bán doanh nghiệp cho một nhóm đầu tư người Đức với giá rẻ. Và tên chuỗi cửa hàng thì cũng bị đổi từ Hermann Tietz thành Hertie để xóa dấu vết người Do Thái. Và gia đình Tietz phải rời khỏi Đức với gần như là tay trắng. Một câu chuyện khác xảy ra ở Vienna. Alice Urbach là tác giả của một cuốn sách nấu ăn rất là nổi tiếng. Sau khi Đức sát nhập áo vào năm 1938 thì nhà xuất bản nói với bà rằng là không thể tiếp tục bán dưới tên một tác giả Do Thái. Và họ đã ép bà này ký giấy từ bỏ bản quyền. Cuốn sách thì vẫn được in và bán rất là chạy. Cơ mà tên tác giả Alice Urbach bị xóa khỏi bìa và thay vào đó là một cái tên là Rudolf Rösch. Thậm chí là những cái bức ảnh chụp đôi tay của Alice đang nấu ăn thì cũng được chú thích là tay của Rudolf Rösch. Cái bà Alice này sau này đã phải chạy sang Anh và mất toàn bộ cái tiền tác quyền. Cơ mà cái việc Đức Quốc xã trục xuất và giết hại nhiều người Do Thái đã gây ra một cái cuộc chảy máu chất xám cực kỳ lớn cho chính xã hội Đức. Nhiều nhà khoa học đã rời Đức như là Albert Einstein, Max Born hay là Fritz Haber. Phần lớn họ thì chạy sang Mỹ. Và kết quả là trung tâm khoa học của thế giới dần chuyển từ Berlin sang New York và những trường đại học của Mỹ. Và nước Đức đã tự làm suy yếu chính mình khi mà loại bỏ một cái tầng lớp tri thức quan trọng. Đó là câu chuyện ở phương Tây. Còn ở nhiều nước Châu Á như là Việt Nam, Trung Quốc hay là Hàn Quốc thì hình ảnh người Do Thái lại khá là khác. Những cái sách như kiểu là bí quyết kinh doanh của người Do Thái thì bán cực kỳ chạy. Cái hiện tượng này được gọi là Philosemitism, tức là sự ngưỡng mộ người Do Thái. Một phần thì vì là có nhiều điểm tương đồng văn hóa, cả Nho giáo ở Đông Á và Do Thái giáo thì đều đề cao giáo dục. Gia đình dòng tộc rất là quan trọng. Tiết kiệm và tích lũy cho thế hệ sau cũng là giá trị lớn. Ngoài ra thì nhiều nước Châu Á cũng từng trải qua chiến tranh và khó khăn nên là dễ đồng cảm với câu chuyện sinh tồn của người Do Thái hơn. Cơ mà dù vậy thì trên thị trường cũng có khá là nhiều sách gắn mác Do Thái nhưng mà nội dung thực ra chả liên quan gì đến Do Thái cả. Nhiều ông cũng chỉ lấy vài câu chuyện xong rồi gắn chữ Talmud vào để bán sách thôi. Nếu mà bỏ qua những cuốn sách kiểu đấy thì chúng ta có vài nguyên tắc khá là đáng học hỏi từ tư duy kinh tế của người Do Thái. Ví dụ như là đa dạng hóa tài sản. Cái lời khuyên của người Do Thái là nên chia tài sản thành ba phần. Một phần đầu tư đất đai, một phần đầu tư kinh doanh hoặc hàng hóa và một phần là tiền mặt. Nguyên tắc thứ hai là kiên nhẫn và lãi kép. Có một cái câu nói mà thường được gắn cho Einstein là lãi kép là kỳ quan thứ 8 của thế giới. Tao không nói thế. Không có bằng chứng nào chắc chắn là ông này nói câu này nhưng mà nó cũng đúng thật. Mà lãi kép nó không chỉ là lãi kép về tiền mà còn lãi kép về quan hệ, lãi kép về kiến thức. Tức là nếu bạn đầu tư để học kiến thức xong một năm liên tục không nào cũng học thì càng ngày cái lãi nó lại càng to. Những mối quan hệ cũng thế, nếu bạn đầu tư xây dựng một mối quan hệ qua nhiều năm thì càng ngày mối quan hệ đấy lại càng trở nên thân thiết và có thể giúp đỡ trong nhiều lĩnh vực.

[23:43]Ờ một cái nguyên tắc nữa là từ thiện trong cộng đồng. Trong tiếng Hebrew thì cái từ chỉ việc cho đi thì nó gần với ý nghĩa là công lý. Nhiều cộng đồng người Do Thái có truyền thống là dành khoảng tầm 10% thu nhập để hỗ trợ những người gặp khó khăn. Cái quy này hoạt động giống như một cái dạng bảo hiểm xã hội trong cộng đồng người Do Thái. Nếu một doanh nhân phá sản ấy thì cộng đồng có thể cho vay để họ làm lại. Và với cái lưới an toàn này thì nhiều người Do Thái sẵn sàng chấp nhận rủi ro khi mà khởi nghiệp hơn. Nguyên tắc thứ tư là đầu tư vào thứ không thể bị tịch thu. Đó là bộ não, kiến thức này, ngoại ngữ này, kỹ năng nghề nghiệp thì những thứ này nằm trong đầu mang đi đâu cũng được và không ai có thể lấy đi được khỏi chúng ta. Nguyên tắc thứ năm là hãy đầu tư thật là nhiều vào cái mạng lưới của mình, tức là những cái mối quan hệ của mình ấy. Rất ít người mà có thể thành công một mình và người Do Thái thì xây dựng một cái mạng lưới cộng đồng rất là chặt. Uy tín và niềm tin đã giúp họ giảm rủi ro khi mà buôn bán. Tiếp theo là hãy thích nghi nhanh. Khi mà người Do Thái bị cấm làm nông thì họ lại chuyển sang buôn bán. Khi mà bị hạn chế nghề nghiệp ở Châu Âu thì họ chuyển sang tài chính, khoa học, học thuật. Thế giới thay đổi thì họ cũng thay đổi theo. Ai mà thích nghi nhanh hơn ấy thì người đó sống sót. Thì nếu mà nhìn theo những góc độ này thì câu chuyện của người Do Thái nó không phải là câu chuyện về một cái chủng tộc đặc biệt nào cả. Mà nó là câu chuyện của một cái cộng đồng nhỏ và đã biết tận dụng giáo dục, mạng lưới và kỷ luật để tồn tại trong một cái thế giới đầy biến động này. Và chính những yếu tố này thì cũng giải thích vì sao mà ảnh hưởng của người Do Thái ở Mỹ hiện nay rất là lớn. Từ khoa học, tài chính đến công nghệ thì rất là nhiều cá nhân gốc Do Thái giữ những cái vị trí quan trọng. Nhiều người tham gia vào hệ thống ngân hàng này, truyền thông này, đại học này, quỹ đầu tư này. Và vì thế nên là cũng có nhiều người cho rằng là nước Mỹ đang bị người Do Thái thao túng. Mà thao túng đến nỗi là Mỹ còn đánh luôn kẻ thù lớn nhất của Do Thái bây giờ là Iran chứ. Cơ mà những năm gần đây thì cái uy tín của người Do Thái trên thế giới cũng đã khá thấp và người ta lại bắt đầu lại ghét người Do Thái rồi. Tại vì là những gì đang diễn ra ở Trung Đông, những cái diệt chủng của họ xảy ra các thứ thì chắc đó là câu chuyện cho video khác. Đến đây thì video này cũng khá là dài rồi. Chúng ta có thể tạm dừng ở đây. Tôi là nhà, đừng quên đăng ký để không bỏ lỡ bất kỳ video nào. Xin chào và hẹn gặp lại.