[0:32]Hayatınız boyunca birçok evreden geçersiniz.
[0:37]Doğarsınız, büyürsünüz, ölürsünüz. Her inanç bu evreleri çeşitli törenlerle ve zihinde belirgin izler bırakacak şekilde tamamlar. Bu izler sizden öncekilere olduğu gibi sizin de yaşadığınız toplum içindeki inancınızı şekillendirir.
[1:02]Sizin hayretle karşıladığınız bir olay, bir başkası için tabu, imkansız dediğiniz şeyse dini bir ayin olabilir. Her şeyin göründüğü gibi olduğuna inanmaya hazır mısınız?
[1:21]Bu bölümde Kolikoroların sıra dışı yağmur duasını ve ilk defa tam olarak görüntülenen, uzaya ve yıldızlara inanan Dogon Kabilesinin kutsal Dama ayinini izleyeceksiniz.
[1:55]Batı Afrika'da, Mali'deyiz.
[2:08]Mali çoğunluğunun Müslümanların oluşturduğu bir ülke.
[2:14]Afrika kıtası animist inancında ağırlıklı olduğu bir kıtadır. Yani birçok şeyin ruhlar tarafından yönetildiğine inanıyorlar ya da her nesnenin bir ruhu olduğuna.
[2:27]Burada tanık olacağınız çok şey var. Bunların en önemlisi çoğunluğunun Müslümanların oluşturduğu bu ülkede özellikle de halen animist olan küçük toplulukların inanışlarını ve törenlerini özgürce yaşamaları. Bu anlayışı ve saygıyı dünyanın çok az yerinde görebilirsiniz.
[3:07]Saat da burada Başkent Mamako'da yaşayanlardan biri. Bugün farklı bir heyecan içinde. Yarın Dogon Kabilesine ustası Mase'yi ziyarete gidecek ve asıl önemlisi beş yılda bir yapılan kutsal Dogon törenini izleme şansını bulacak.
[3:26]Mase bir animist ama bizden biri gibi. Ben ona bazen Musa diyorum. O maske ustası. Yanında uzun zaman çalışmıştım. Artık Bamako'da yaşamıyor. Buraya uzakta kırsalda yaşıyor. Gittiğimde en büyük dini törenlerini de izleyeceğim. Bu benim için güzel bir şey. Dogonlar en sıra dışı animistlerdir. Çünkü onlar sadece ruhlara değil yıldızlara ve uzaylılara da inanıyorlar.
[4:02]Saad'ın bahsettiği Dogonlar toplam nüfusun %4'ünü oluşturuyorlar. Esrarengizler. Zengin ve bir o kadar da karmaşık bir inanca ve yaşam felsefesine sahipler.
[4:18]Onları farklı yapan en büyük özellikleri ise uzaya ve uzaylılara inanmaları. Dünyanın birçok yerinde bu inanca sahip topluluklarla karşılaşabilirsiniz belki. Ama inanın Afrika kıtası bu inancın olabileceği son yerdir. Fakat birazdan göreceklerimiz bunun tam da aksini söylüyor.
[4:52]Ertesi gün Saad'ın yolculuğu başlamış bile. Biz de bu sırada yağmur duasına çıkmış Kolikorolarla karşılaşıyoruz.
[5:04]Koli korolar da animist bir topluluk. Onlar da şehrin içinde huzurla inançlarını yaşıyorlar. Israrlarımızı kırıp, yasak olmasına rağmen duayı çekebileceğimizi söylüyorlar. Koli koroların inancında yağmur duasına gidenlerin önüne çıkmak ya da onlarla konuşmak uğursuzluk getiriyor. Eğer duadan sonra yağmur yağmazsa sorumluluğun bizde olduğuna kesinlikle belirtiyorlar.
[5:36]Üzerlerindeki kılık kıyafetler ve aksesuarlar yağmur duası için.
[5:43]Hepsi kültlerinin bir parçası ve dinsel temalar içeriyor.
[5:54]Seremoniyi yöneten içlerinden en yaşlı ve bilge olanı Dembele.
[6:50]İlk aşama yani dua bitti. Şimdi köye dönüp atalarının ruhlarına yağmur için dans etme zamanı.
[7:06]Her Dogon kabilesinin dini bir lideri vardır.
[7:12]Ona Hogon deniyor. Bambo'da onlardan biri. Hogon kabilenin yaşlıları tarafından seçilir. Sonrasında 6 aylık bir geçiş törenine tabi tutuluyor. Kişi tüm bu süreçten sonra Hogon olabiliyor. Dogonlarda Hogon inanç sistemindeki en üst makam.
[7:38]Bambo'ya Dogonların 1930'lu yıllardan önce özellikle Sirius yıldız sistemini ve uzayı detaylı olarak nasıl bildiklerini sorduğumuzda aldığımız cevap insanın kanını donduruyor. Bize tüm bunları uzaydan gelen atalarımız Nummo'lar öğretti.
[7:59]Bu kabile atalarının Dünya'dan 8.6 ışık yılı uzaklıktaki Sirius yıldız sisteminden geldiğine inanıyorlar. Üstelik Sirius yıldızının A ve B olmak üzere çift yıldız sistemi olduğunu da iyi biliyorlar. Bu bilgilerin çoğunu yıllar önce taşlara, duvarlara çizerek sembollerle anlatmışlar. Şimdi duyacaklarınıza hazır olun. Dogonlar yıllar önce Sirius takım yıldızını duvara bir kurt başı şeklinde çizerek tasvir ediyorlar. Gelin görün ki bugün Sirius yıldızının bağlı bulunduğu takım yıldızının adına Büyük Köpek takım yıldızı deniliyor. Bu sembollerin doğruluğu yıllar sonra teleskopların da gelişmesiyle bilim adamları tarafından araştırmalar sonucunda doğrulanıyor. Fazlasıyla şaşırtıcı olduğu kesin.
[9:04]Atalarımız bize binlerce yıl önce yıldızlardan gelip bizi seçti ve kutsadı. Büyük atalarımız Nummo diye bir uzay gemisi ile gelmişler. Rahiplerimizle konuşmuşlar. Onlara gökyüzü hakkında her şeyi anlatmışlar. Bizleri de kutsamışlar. Biz onların çocuklarıyız. Nummo'lar sadece Dogonların değil, dünyanın kurtarıcısı.
[9:39]Bazı bilim adamlarına göre bu tamamen abartı. Çünkü atalarının geldiklerini iddia ettikleri Sirius B yıldızı zaten yıllar öncesinde büyük patlamalar geçirmiş ve sönmüş. Yaşam olması mümkün değil. Araştırmacılarsa Dogonların bu bilgileri eski Mısırlı tarihçilerin ziyaretlerinden öğrendikleri konusunda hemfikir. Başka araştırmacılarsa Dogonların gözlerindeki melanin miktarından dolayı yıldızları net olarak görmelerinin mümkün olabileceğini söylüyor. Uzaydan geldiklerini iddia ettikleri ataları sadece bilim anlamında etkilememiş. İnanç anlamında da büyük oranla etkilemiş kabileyi. Dogonların birazdan ilk defa izleyeceğiniz töreni de bunun en büyük ispatı.
[10:40]Koli korolar çıktıkları yağmur duasından dönmüşler.
[10:46]Onları uğurlayanlar seremoniyle karşılıyor ve giderken dua edip bıraktıkları suyu içiyorlar. Bu ruhlara edilen duanın kabul olmasını hızlandıracak.
[11:07]Burada yaşayanlar bizlerden yağmur duasına çıkmamızı istediler. Yetkililer de bunu istedi. Biz de kutsallığına inandığımız ruhlara duamızı ettik. Şimdi sıra kutsal dansımızda.
[11:27]Şimdi ruhlara yağmur ne kadar çok istediklerini dansla ispat etmek zorundalar. Fakat yöntemleri hiç de bildiğimiz gibi değil.
[13:02]Dembele ve arkadaşı Mua tüm bu törenin sonunda yağmurun yağmamasının sorumlusunun bizler olduğuna karar veriyorlar. Törenin yeniden yapılması için bizi oradan uğurluyorlar.
[13:19]Saad'ın ustası Mase'den önce uğraması gereken başka bir yer var. Ve şu an o yerde Jenne şehrinde karşısında temelleri 1280 yılında atılmış Jenne Camisi. Bu kıtanın da ilk camisi. Kumdan kalesi ya da diğer adıyla Kerpiç Sarayı. Jenne UNESCO'nun Dünya Mirası listesinde yer alan değerli bir yapı. Saat yıllar sonra bu camide olmanın heyecanını yaşıyor.
[13:51]Şimdi hayaline kavuşma zamanı. Burada namazını kılıp duasını edip yoluna devam edecek. Burası Müslümanların buluşma noktası olmuş. Öyle ki dünyanın ilk camilerinden biri olan Jenne birçok kişinin rüyasını süslüyor.
[14:16]Burada olmak anlatılmaz, yaşanırdı ve ben bunu yaşadım. Burası başkente uzak. O yüzden gelemiyordum ama şimdi buradayım. Benim için unutulmaz bir an oldu. Ben bir hayalime kavuştum. Şimdi yoluma devam etmeliyim. Mase beni bekliyor. Büyük Dama törenini kaçırmak istemiyorum.
[14:48]Dogonlara ulaşmak için katettiğimiz yaklaşık 1600 kilometrelik uzun yolculuğun son 100 kilometresinde yol olmadığından ve dağlardan, taşlardan arazilerden gittiğimizden birkaç defa kayboluyoruz. Beş yılda bir yapılan Dogon törenini ilk kez görüntüleyeceğimiz için değer. Zor da olsa Mase'nin köyündeyiz. Saat Mase'yle hasret gidermeye başlamış bile. Fakat Mase'nin keyfi yerinde değil. Saat sebebini sormadan Mase'nin ağzından kelimeler dökülüyor. En büyük isteği bu yıl kabilesine Hogon olmak. Mase Saad'dan kendisi için büyücüye gidip Hogon olup olamayacağını öğrenmesini istiyor. Bunu kendisi yaparsa çok utanç verici olacağını düşünüyor. Bu sebepten dolayı büyücüye giden hiç olmamış. Köylüler bu işin tamamen kadere bırakılması gerektiğini düşünüyorlar. Mase ise sabırsız. Çünkü seçime henüz uzun zaman var. O beklemek niyetinde değil. Güveneceği tek kişi de belli.
[16:08]Saat çaresiz kabul ediyor. Hatta Mase'nin kendisini bu yüzden çağırmış olma ihtimalini bile düşünmekten alamıyor kendini.
[16:19]Bu sırada kutsal Dama seremonisi için hazırlıklar yapılıyor. Dogon inancında yani animist inancına göre Dama töreni doğaüstü dünyayla bağlantı kurar. Dama dansı seremonisi olmadan ölülerin ruhu huzura kavuşmaz ve diğer ruhların yanına kolay ulaşamaz.
[16:48]Saat çoktan büyücünün yanında. Büyücü Mase'nin kaderine toprağa bir şeyler çizerek ve dualar ederek bakıyor. Bittiğindeyse pek iç açıcı şeyler söylemiyor. Büyücüye göre onun kaderinde Hogon olmak yok. Asla da olmayacak. Saat için çok önemli olmasa da Mase'nin üzüntüsü kesin. Saat oradan ayrılıp töreni izlemeye gidiyor.
[17:23]Mase henüz Hogon olamayacağını bilmiyor ama bu seremoninin hazırlanmasında katkısı büyük.
[17:34]Maskeler atalarının ruhlarına ulaşmak için Dogonlara aracılık edecek. Aynı zamanda ruhların dünyadaki yansımaları yani her maske Dogon inancında ruhlara ait bir parça.
[18:05]Bu bizim en kutsal zamanımız. Bütün totemler bu kutsal törenin içinde. Yani Dama ayini çok şey demek.
[18:18]Tören başlıyor. Saat Mase'ye görünmüyor. Büyücünün kehanetini törenden sonra söylemeye karar veriyor.
[18:30]Tören alanına gelenler müziğin başlamasıyla yerlerinden kalkıp meydana çıkıyorlar.
[18:47]Bu ilk ritüel ruhları selamlama. Dans, aralıksız çalınan davullar, ziller, düdük. Her şey ruhları kutsal alana çağırmak için.
[19:37]Sırayı uzun bacaklılar denilen büyücüler alıyor.
[19:43]Onların yardımıyla dünyaya sıkışan ruhlar özgürlüklerine kavuşacak. Başka bir görevde de kötü ruhları bu kutsal alandan uzaklaştırmak. Bunu gökyüzüne ne kadar yakın olarak yaptıkları oldukça önemli. Çünkü ancak böyle amaçlarına ulaşabilirler.
[24:42]Tören bitiyor. Törenin ardından rahiplerden bir tanesi dua okuyarak töreni kutsuyor.
[25:06]Mase soluğu Saad'ın yanında almış ve olan biteni öğrenmiş bile. Mase güçlü görünüp bunu olgun karşılamayı deniyor. Saat sessiz dinliyor ama ustasının hayal kırıklığının farkında. Mase kaderine razı olması gerektiğini anlatıyor. Burada olmaktan ve yaşamaktan mutlu olduğunu ve bununla yetinmeyi öğreneceğini söylüyor.
[26:00]Yine sıradan bir maske ustası olarak sürdürecek hayatını. Ama gözleri saklamaya çalıştığı hayal kırıklığıyla dolu.
