[0:00]Hallo allemaal, lezen voor de lijst. Anniet van der Zeil, Sunny Boy. 2004. Het boek heeft twee motto's. Een lied, Sunny Boy, uit The Singing Fool, een film waaraan de titel dus is ontleend. Sunny Boy is in het boek Waldi, de zoon uit de verbintenis tussen Rica van der Lans, die lange tijd nog getrouwd is, officieel althans, met Willem Hagenaar, maar al hij weggegaan is. En Waldemar Notts uit Suriname, een halfbloed, de zoon uit het huwelijk van Koos Notts en Eugenie Elder. Het lied gaat over het verlies van Sunny Boy, en de vraag is of Sunny Boy dus ook niet zou kunnen slaan op vader Waldemar. die in de oorlog op de dramatische wijze omkomt vlak voor de bevrijding. Maar je zou ook kunnen zeggen Sunny Boy, Waldi dus, daar gaat het na de dood van zijn ouders als hij teruggaat naar Indië niet goed mee. Hij raakt zichzelf kwijt, leidt aan het trauma van het onverwerkte verlies van zijn ouders, en op latere leeftijd vergiet hij nog machteloze tranen. En is hij niet meer de Sunny Boy die hij ooit was. Ja, dat kan je zo kan je dat zeggen. Zo kan het worden uitgelegd. Je kunt ook heel eenvoudig zeggen, ja, die gewoon Sunny Boy is de bijnaam van Waldi. En daarom heeft ze dit het bekende liedje Sunny Boy uitgekozen. Dat mag ook wat mij betreft. Het tweede motto is van Sebastian Hafner, een Duitse schrijver die zegt dat alleen biografieën van gewone mensen je helpen een bepaalde tijd werkelijk te begrijpen. Dan moet je dus die levens volgen van mensen tegen de achtergrond van die tijd. Dan komt die tijd als het ware als het ware naar de voorgrond. Dus dan ga je het werkelijk begrijpen hoe het geweest moet zijn om in die tijd te leven. Je zou eh kunnen zeggen eh dat je dat ook nu bijvoorbeeld als je de oorlog in Oekraïne hebt dan moet je het verhaal vertellen van één of meerdere vluchtelingen. Of mensen die daar nog wonen, gewoond hebben, later achteraf om te begrijpen van wat er nu aan de hand is.
[2:54]Dit boek is de biografie van Rica vooral en van Waldemar en hun zoontje Waldi. En aan de rand daarvan spelen natuurlijk allerlei familieleden met name een heel belangrijke rol. Het zijn heel gewone mensen in buitengewone omstandigheden. Laten we naar het leven van die Waldemar Notts kijken. Want dat zou je niet verwachten. Je zou zeggen hij zal wel beginnen met Rica, maar dat doet hij nu eens niet. Ik neem Waldemar, geboren 1908, is de zoon van een avonturier. En een hele rijke man die zichzelf heeft opgewerkt, een zwarte man, Koos Notts. En op de achtergrond speelt daar natuurlijk het slavernij verleden een rol. Vader is zwart, moeder is blank. Vader is een rabauw en een goudzoeker en een avonturier. En zij is een echte blanke dame. En zoals gezegd, die vader heeft zich ontworsteld aan de slavernij. Ze leven aan de waterkant in Paramaribo, waar Waldi in een toch in een upper class situatie opgroeit. Hij krijgt een hele goede opvoeding met een soort van gouvernante zouden wij zeggen of hoe je dat noemt een nanny zeggen ze op op zijn Engels. Ze leven aan de waterkant in Paramaribo. En en daar loopt de Suriname Rivier, die speelt een belangrijke rol. Waldemar moet de droom van zijn moeder waarmaken en een opleiding krijgen in Nederland. Want zo was het wel, men zag de blanken altijd nog als en de blanke opleiding altijd altijd nog als die van de upper class. Hij haalt zijn mulo diploma in Suriname. En Oom Dave, die eigenlijk zijn halfbroer is, die moet dan voor onderdak voor hem zorgen in Nederland. Maar dan moet hij zeggen dat het zijn neef is, dat is de afspraak. Oom David is getrouwd met Christine, en die heeft er niet zoveel zin in om die eh Waldemar in huis te nemen. En die schuift hem door naar een andere hospita die inmiddels in Den Haag is komen wonen, omdat ze bij haar man is weggegaan. En dat is onze hoofdpersoon Rica van der Lans. Die is weggelopen bij haar man en ze houdt nu pensioen. Dat is een goede manier om in inkomen te voorzien, want je staat als vrouw natuurlijk helemaal alleen. En nadat eh Waldemar hier een jaar is, gaat hij naar dat pensioen. Uiteindelijk komt hij daar dus terecht. Omdat hij bruin is, eh een buitenstaander en in Nederland een bezienswaardigheid, past hij wel bij Rica, want zij is ook een eh iemand die zeg maar aan de rand van de samenleving zich beweegt in die zin dat ze uitgekotst wordt, omdat ze eh wel weliswaar nog steeds getrouwd is, maar bij haar man is weggegaan. En dat deed je ook in het eh begin van de vorige eeuw niet zomaar en dat was nogal wat. Maar eh in die zin is zij dus ook een buitenstaander. Maar ook levenslustig en zelfstandig is Rica. Het wordt wat tussen die hospita en de kostganger en Waldemar maakt haar zwanger. Hoewel er wel zo'n 20 jaar leeftijdsverschil is, maar dat maakt Waldemar niks uit. Want hij houdt van haar. Op 17 november 1929 wordt dan Waldi geboren. Die heeft al een aantal broers en een zus. En eh die zijn ingetrokken bij die vader en die woont niet meer bij hun moeder. Waldi krijgt de nickname, de bijnaam Sunny Boy. Maar moeder raakt haar kinderen kwijt en moet in grote armoede op een gegeven moment met Waldemar leven. Die Waldemar plecht dan een soort klein baantje, een klerkenbaantje zouden wij zeggen. Maar daar verdient hij heel weinig mee en daar kunnen ze niet in van onderhoud voorzien. Waldeman Waldemar erkent zijn zoon officieel wel. Ze komen uiteindelijk terecht in Scheveningen bij de zee en in die badplaats kan Waldemar zich wat meer thuis voelen, omdat hij ook bij de Suriname Rivier en in Paramaribo is opgegroeid en heel veel van water en zwemmen houdt. Het pensioen dat zij gaat voeren, zouden wij zeggen, wordt een doorslaand succes. Ze verhuizen wel verschillende keren naar verschillende adressen, maar ze houdt daar steeds pensioen en dat is steeds gaat het heel goed. De rustige, beschaafde, hartelijke Waldemar die past ook bij het concept van pensioen. Die kan heel goed en op de achtergrond met de gasten omgaan en eh zijn vrouw Rica die is ook een hele goede gastvrouw en je voelt je daar snel thuis. Maar het gaat niet zo goed met zijn carrière en omdat het slecht gaat met die carrière wordt Waldemar steeds eh stiller. Hij raakt zijn onbevangenheid kwijt en mist de zon op zijn huid en ze denken erover na om naar Indië terug te gaan. Maar dat gebeurt niet. Eh Waldemar is een hele liefhebbende vader die veel zwemt met zijn kind, maar de oorlog komt eraan en dat raakt eigenlijk allemaal in het slop. Die gang naar Indië. In '37 is de scheiding er inmiddels door en gaan Waldemar en Rica samen trouwen. Heel eenvoudige plechtigheid. Hoewel het pensioen Walda geweldig draait, dreigt natuurlijk ook de oorlog. Eh als de oorlog er is dan is het ook te laat natuurlijk om nog naar Indië te gaan, want dan zijn de Japanners daar. Dus dat kan dan ook niet meer en in '43 als ze verhuisd zijn als pensioen, omdat ze voor de Atlantic Wal moeten wijken, als ze verhuisd zijn naar de Stevenstraat, Stevenstraat, nemen ze Joden in huis. Dat vinden ze heel gewoon om mensen in nood te helpen. Beide vinden ze dat. In '44 worden ze door verraad gepakt. Waldemar Waldemar gaat naar de gevangenis in Scheveningen en daarna naar Vught. En Vught is een heel relatief gesproken niet zo'n verschrikkelijk erg kamp. Minder erg dan andere kampen, maar nog erg genoeg natuurlijk. als je in gevangenschap bent. Eén keer ziet hij Rica daar nog terug. Hij wordt getransporteerd naar Neuengamme, waar zijn huidskleur en nette voorkomen gek genoeg een voordeel is. In Neuengamme worden de omstandigheden op den duur toch wel verschrikkelijk slecht, maar Waldemar houdt zich staande, hij overleeft het. Op 19 april 1945 wordt Neuengamme ontruimd. De gevangenen worden op transport gesteld naar het Noorden en komen uiteindelijk uit in Lübeck, na bij het wat verloop luxueuze schip Cap Arcona. De Cap Arcona wordt dan met alle kamp gevangenen erin door de geallieerden gebombardeerd. Waldemar die springt van het schip overboord, of hoe je het wilt zeggen. En hij kan heel goed zwemmen, dus hij zwemt naar de kust bij Neustadt. En hij lijkt het te redden en hij komt in de branding terecht en als hij uit die branding komt wade, aankomt wade wordt hij met mitrilleur in de vloedlijn neer gemaaid, hè. Dus terwijl hij in de vloedlijn loopt bijna op het strand wordt hij daar neergeschoten door jonge fanatieke nazi's. Onervaren soldaten die zelf denk ik ook doodsbang waren die niet begrepen wat er gebeurde en die meende dat ze die mensen dan het beste maar konden doden. Een afschuwelijk dramatisch verhaal. Er staat dan Het water was zijn vriend, zoals dat altijd geweest was. En dat is wel belangrijk voor de bouw van het verhaal, daar kom ik straks nog even op terug. Laatste zin, Waldemar zwom, hij zwom naar huis. Maar bedoeld is natuurlijk dat hij overleed. En dan kom ik meteen op die bouw van het boek. Het boek is namelijk cyclisch opgebouwd. Dat betekent dat het begin bij het einde aansluit. Het begint met de zwemmende Waldemar in de Suriname Rivier, die zich door een boot eh achteraan een boot hangend een eind de Suriname Rivier op en de open zee liet op wegbrengen zeg maar, wegvaren en ging aan aan die boot hangen en dan op een gegeven moment besloot hij om terug te zwemmen. Wel als het tij goed was natuurlijk, maar dat hij woonde aan de waterkant zoals het heet en hij kende de rivier van binnen en van buiten bij wijze van spreken, een beetje slechte beeldspraak, maar hij kende die rivier erg goed. En het werd een fantastische lange afstandszwemmer. En het laatste hoofdstuk eindigt met het zwemmen van Waldemar in zee. Daarom heeft hij het ook overleefd, omdat het zo'n fantastische lange afstandszwemmer was, want het water was maar 5 of 6 graden daar in Duitsland. En hij had het bijna gered, waren het niet dat daar de Duitsers waren die hem doodgeschoten hebben. Als we een karakteristiek van de andere hoofdpersoon eh willen noemen, want ik ga niet het hele verhaal nog weer vertellen, want dat kun je vinden in scholieren.com, dus ik geef een karakteristiek van het karakter van Rica en wat bijzonderheden. Ze is eigenzinnig en onafhankelijk, dat blijkt wel uit het feit dat ze bij haar man weggaat als ze er genoeg van heeft. En als ze de spanningen in het gezin niet meer aan kan. Ze gaat weg bij die Willem Hagenaar, ze laat zich niet intomen. Of ontmoedigen, ze is vlot, ze is moedig, ze is dwars als het moet. Ze houdt veel van haar kinderen die niet bij haar opgroeien, maar bij hem. Toch blijft ze goede moed houden in moeilijke tijden, ze is ondernemend. Als het om dat pensioen gaat, het maakt ze tot een groot succes en dat is heel knap. Ze is overigens sterk gelovig, katholiek en al haar brieven die ze naar haar kinderen stuurt vind je daar wel passages van. Durft een nieuw leven te beginnen, want dat moet je maar durven om weg te gaan bij je man. Die man die wil die scheiding niet dus ze heeft een tijd nog als getrouwde vrouw geleefd. ook nog met onze eh Waldemar. En eh die was zwart of of donker, hoe moet je het zeggen. Dus dan heb je je hebt je een zwarte man, dan zelf ben je nog getrouwd, dan heb je wel left, dan durf je wel een nieuw leven te beginnen, ook ten opzichte van je eigen familie. Ze kan met tegenslagen omgaan en ze heeft het gered om ze werd uitgekotst door haar eigen familie vanwege het feit dat ze met een zwarte man en nog getrouwd al omging en zwanger werd. Maar dat komt op de duur allemaal wel redelijk goed. Ze gelooft in de goede afloop van familieruzies, durft onconventionele keuzes te maken, zei ik al, hè. Ze is getrouwd en krijgt dan een kind bij een zwarte man. In een is een fantastische gastvrouw in haar pensioen. Is levenslustig, hartelijk, gastvrij, helpt als onderduikers haar hulp nodig hebben. Wat een hele moedige daad was omdat je wist, zeker als het Joden waren wat de eh straf was die daarop stond. Ze zegt ergens Ik heb één fout in mijn leven gemaakt en mijn grootste fout was dat ik mijn kinderen naar die Willem heb laten gaan, want daardoor heeft ze haar hele leven eigenlijk onder moeten leiden dat die kinderen eh niet met haar te maken wilde hebben of haar maar één keer per jaar zagen. Later komt dat ook, gaat het ook beter. Het wordt geluk blijft gelukkig niet zo. Er was een hele nare omgangsregeling met die kinderen, maar één keer per jaar 2 uur. Nou ja, dat zou nu niet meer door een rechter worden uitgesproken, denk ik. Ze waarschuwt haar dochter dat ze niet moet trouwen om vrij te zijn, want ze zegt dan ben je juist onvrij. Als je gaat trouwen moet je een deel van je vrijheid inleveren en ze zegt van je moet geven en nemen in het leven en dat soort wijze dingen. Ze is een wijze vrouw. Ze doet uiteindelijk dus aan verzetwerk. Waarschijnlijk, zegt de schrijfster, vanwege haar katholieke achtergrond ook, heeft daarbij geholpen dat je altijd andere mensen moet helpen. Ze houdt zich staande tijdens de gevangenschap zolang als het kan en neemt, dat vond ik ook wel heel moedig, alle schuld op zich tijdens de verhoren in het Oranje Hotel in Scheveningen. Beweert ze dat haar man nergens van heeft geweten, zo wil ze hem uit de wind houden. Maar eh dat heeft niet veel geholpen. Ze krijgt haar kinderen uiteindelijk bijna allemaal toch weer aan haar zijde. Krijgt uiteindelijk levenslange gevangenschap eh vanwege de Joden hulp. Er is levenslang krijgt ze. Maar ze gelooft in de afloop van de oorlog en komt dan terecht in Vught. Daarna in Ravensbrück. En daar wordt ze in februari 1945 voor het jeugdlager geselecteerd. Een hele nare naam voor een afschuwelijke plaats waar mensen overkomen omkomen en ze overlijdt daar.
[18:39]Er is een opvallende rol weggelegd voor de religies in dit boek. In de eerste plaats is het meteen in het begin van het leven van Rica al raak. Zij is katholiek en Willem is protestant. Haar eerste man dus, hè, Willem. En dat eh lijkt een huwelijk in de weg te staan, maar Willem schaakt haar en eh zorgt ervoor dat ze toch kunnen trouwen. Ze staat er wel op dat haar kinderen katholiek worden opgevoed en Willem die vindt dat goed. Rica is verder gedurende haar gehele leven katholiek gebleven. Maar nooit intolerant of overdreven orthodox. Nee, het is een heel open vrouw geweest. En dat was ook wel te begrijpen omdat ze in haar leven zelf ervaren heeft wat het betekent om een buitenbeentje te zijn. Dus als iemand niet gelovig is in een gelovige omgeving, meen je al gauw een buitenbeentje, maar daar heeft ze nooit oordeel over uitgesproken, maar voor zichzelf was ze wel heel gelovig.
[19:53]En dan is de meest tragische figuur, vind ik in het hele verhaal, die kleine Waldi. Die later groot wordt, hè, die jongen die een jaar of 14 is in de oorlog. Eh want hoe gaat het leven van Waldi verder? Dat is een goede tentamen vraag die je vastgesteld wordt. Nou, hij verhuist eerst twee keer van opa en oma naar een tante vandaar weer naar een tuindersfamilie en dan als hij bericht krijgt van de dood van zijn moeder dan heeft hij niet zo zichtbaar veel verdriet. En als hij later bericht krijgt van de dood van zijn vader, komt hij zelfs fluitend de trap af. En dat is omdat hij vindt dat een padvinder fluit onder alle omstandigheden. Het staat ook bij de foto's, hè. Maar dat is denk ik meteen ook het probleem dat hij niet meteen vanaf het begin heel erg gerouwd en gehuild heeft om het verlies van zijn ouders, maar gewoon verder gegaan is. En dat wreekt zich als hij op een gegeven moment in Indië is, want tante Hilda en Oom Jo die voeden hem dan op. Hij radicaliseert in Indië, wordt een opstandeling, maar tante Hilda die raakt paranoïde. Die achtervolgingswaanzin.
[21:16]En met de Hollandse familie is er weinig contact. Alleen Bertha schrijft hem ze nu en dan. Hij vindt in zijn leven geen houvast. Hij kan zijn draai niet vinden, zouden wij zeggen. En hij is 22 jaar als hij zijn HBS diploma haalt. Hij gaat dan studeren, maar van die studie komt niks terecht. Hij gaat trouwen, maar ook het huwelijk wordt geen succes. Dan zie je dat iemand diep geraakt is door een trauma en in zijn dagelijks leven daarvoor daardoor heel erg gehinderd is. Op 50-jarige leeftijd raakt hij heel erg overspannen. En dan gaat hij naar een psychiater en die heeft niet zo'n grote moeite om het om de diagnose te stellen dat hij heeft nooit om zijn ouders gerouwd en die raadt hem aan ga nou eens na de reis namaken die je ouders hebben gemaakt. Hij weent bittere tranen staat er in het boek. Hij heeft dan heeft hij wel verdriet, maar die dat verdriet zou eigenlijk eerder verwerkt moeten zijn. Hij is het slachtoffer van het feit dat hij te laat is gaan rouwen en geen hulp heeft gekregen bij het trauma dat hij in zijn leven heeft opgelopen. Wij zouden nu veel eerder geneigd zijn om met dit probleem naar een psychiater te gaan of psychologische hulp te vragen.
[22:57]Maar dat was na de oorlog niet en dat komt het door de wederopbouw.
[23:03]Alles wordt dan weer opnieuw opgebouwd in Nederland en dat geldt ook voor Suriname. Ik zei Indië, dat is niet juist volgens mij. Dat moet Suriname zijn, denk ik, maar dat weet ik even niet zeker, dus dat moet je zelf even nakijken. Eh hij was de Sunny Boy, maar is dat niet meer. Hè, er is in die zin is hij het slachtoffer dat er het ergst aan toe is. Denk ik in dit prachtige boek. Het er ligt een duidelijke visie aan ten grondslag over literaire non-fictie. Hè, de schrijfster vind dat je dat allemaal zo gedocumenteerd mogelijk moet weergeven. Je kunt in het boek dan ook een uitgebreide bronnenverzameling vinden achterin. Dat is bij de Amerikaanse prinses ook zo. Dan wordt verantwoord verantwoordelijkheid van waar heb ik al die kennis nu vandaan gehaald. Nou ja, als ik zelf moet kiezen om te zeggen wat is nou een gedeelte waarbij de feiten misschien wat ruim geïnterpreteerd worden, dan is dat het begin en het slot hoofdstuk van het zwemmen en het denken daaraan enzovoort. De feiten zijn wel juist, maar er is een mooie literaire cyclische bouw van gemaakt. om het verhaal zo spannend of gewoon goed mogelijk te maken. Zij is een geweldige schrijfster. Ik heb daar heel veel respect voor dat je zoveel dingen moet opzoeken en die levens van die mensen allemaal moet uitpluizen en dan zo'n prachtig boek schrijven over heel bijzondere mensen om in heel bijzondere omstandigheden. Dat was het weer. Als je het wat vond dan mag je het liken. Ik wens je succes als je nog moet. De tijd is bijna voorbij, denk ik. Maar als je nog moet, veel succes en sterkte ermee. Dag.
