[0:02]Xin chào tất cả các bạn đã tham gia buổi học ngày hôm nay. Ngày hôm nay cô trò chúng ta sẽ cùng nhau chuyển sang bài thơ Nguyên tiêu của tác giả Hồ Chí Minh. Như đã nói ở trong bài Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh thì chúng ta đã cùng nhau đi tìm hiểu về cuộc đời, vị trí, tiểu sử cũng như phong cách sáng tác và quan điểm sáng tác của tác giả Hồ Chí Minh. Buổi ngày hôm nay cô sẽ không nhắc lại nữa mà các bạn có thể tìm video về Tuyên ngôn độc lập để các bạn xem lại phần tác giả. Và chúng ta sẽ cùng nhau đến với phần hình thành kiến thức mới luôn. Trong phần hình thành kiến thức mới chúng ta sẽ đi qua bốn vấn đề. Vấn đề một đó chính là tìm hiểu bố cục của bài thơ, vấn đề hai là tìm hiểu từ ngữ, hình ảnh, vần nhịp trong hai dòng theo đầu. Vấn đề số ba chúng ta sẽ tìm hiểu từ ngữ hình ảnh và nhịp trong hai dòng thơ cuối và cuối cùng là tìm hiểu tâm hồn phong thái đặc điểm sáng tác của tác giả Hồ Chí Minh được thể hiện trong bài thơ. Trên màn hình của cô đó chính là bài thơ Nguyên tiêu, chúng ta có phiên âm, có dịch nghĩa và chúng ta có dịch thơ bản dịch của tác giả Xuân Thủy. Về bản phiên âm chúng ta có là Kim Dạ Nguyên Tiêu Nguyệt chính Viên, Xuân Giang Xuân Thủy tiếp Xuân Thiên, Yên Ba thâm xứ Đàm quân sự, Dạ bán quy lai Nguyệt mãn thuyền. Về phần dịch nghĩa chúng ta có: Đêm nay, rằm tháng giêng, trăng vừa tròn, nước sông xuân tiếp liền với màu trời xuân, giữa nơi khói sóng thăm thẳm, bàn bạc việc quân, nửa đêm trở về, thuyền chở đầy trăng. Phần dịch thơ: Rằm xuân lồng lộng trăng soi, Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân, Giữa dòng bàn bạc việc quân, Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền. Vậy thì chúng ta thấy rằng bài thơ này được viết theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt. Như vậy chúng ta có thể chia thành như sau, phần số một đó chính là hai câu thơ đầu là khung cảnh trăng rằm tháng giêng trên sông Việt Bắc. Phần số hai là hai câu thơ cuối, hình ảnh con người hiện lên dưới ánh trăng đêm rằm. Và bây giờ chúng ta sẽ cùng nhau đi tìm hiểu về từ ngữ hình ảnh trong hai câu thơ đầu tiên. Kim Dạ Nguyên Tiêu Nguyệt chính Viên, Xuân Giang Xuân Thủy tiếp Xuân Thiên. Tức là Rằm xuân lồng lộng trăng soi, Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân. Vậy thì trước hết hai câu thơ này nó thể hiện cái cảnh đêm rằm tháng giêng. Chúng ta sẽ cùng nhau đi giải thích một số những cái từ ngữ ở trong hai câu thơ này. Đầu tiên đó chính là Nguyệt chính viên. Ở đây chúng ta có Nguyệt chính viên ở đây đó chính là chính viên. Trước hết Nguyệt chúng ta biết nó là trăng rồi. Còn chính viên nó có nghĩa là chính, nó là phó từ có nghĩa là vừa vặn, vừa đúng, vừa vừa đúng lúc. Còn viên có nghĩa là tròn đầy viên mãn. Vậy thì cả cái câu thơ này nó có nghĩa là trăng đúng lúc tròn đầy, đúng không? Đó, vậy thì Nguyệt chính viên tức là trăng vừa đúng lúc tròn nhất, viên mãn nhất. Và qua đây chúng ta thấy được cái không gian cao rộng, bát ngát, tràn đầy ánh trăng.
[2:58]Tuy nhiên nếu mà để so sánh giữa bản dịch thơ về bản nguyên tác thì chúng ta thấy rằng trong câu số một cái từ Kim Dạ đêm nay trong nguyên tác nó là để nhấn mạnh vào cái đẹp, cái đẹp của sự vận động. Cái đẹp bên trong nhấn mạnh thời điểm hoàn mỹ nhất, tức là đúng lúc trăng tròn nhất. Nhưng mà bản dịch của Xuân Thủy thì đã không thể hiện được cái điều ấy. Từ nguyên tiêu trong nguyên tác, nguyên có nghĩa là đầu tiên, tiêu có nghĩa là đêm mang nghĩa là đêm rằm đầu tiên, đêm rằm tháng riêng. Nhưng trong thơ của Xuân Thủy đã không giữ được nét tháng riêng, tuy nhiên thì nhà thơ cũng đã thay thế không khéo bằng việc sử dụng cái chữ xuân.
[3:46]Rằm xuân mang nghĩa là ngày rằm vào mùa xuân. Tuy là cái nét nghĩa có thể là nó sẽ không trọn vẹn như nguyên tiêu nhưng trang rằm tháng giêng thì vẫn luôn luôn được xem là cái ánh trăng đẹp nhất, sáng nhất, lãng mạn nhất, ý nghĩa nhất. Đó. Tiếp đến là chúng ta có cái điệp từ trong cái câu thơ số hai đó chính là Xuân Giang Xuân Thủy tiếp Xuân Thiên thì ở đây có sự lặp đi lặp lại ba lần của cái từ Xuân. Xuân ở đây có nghĩa là mùa xuân, chỉ cái sự sống, sức sống, tuổi trẻ. Từ xuân trong Xuân Giang Xuân Thủy tiếp Xuân Thiên nó là một định ngữ cho danh từ nhấn mạnh vào sức xuân, vẻ xuân và khí xuân của thiên nhiên. Thế nhưng khi mà chúng ta so với nguyên tác thì chúng ta thấy trong câu nguyên tác ấy nó là gì? Xuân Giang Xuân Thủy tiếp Xuân Thiên ấy. Trong câu nguyên tác thì nó thì cái sức sống vẻ đẹp của mùa xuân được thể hiện ba lần với sự xuất hiện của từ xuân. Vẻ đẹp mùa xuân tục cận cảnh đến viễn cảnh nó gợi ra một cái không gian rất là rộng lớn, bất tận. Trong khi đó thì bản dịch chỉ còn lại hai chữ xuân của sông và của trời, sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân.
[5:15]Đó, tức là mùa xuân chỉ là cái sự pha trộn giữa sông nước và màu trời. Và từ đó thì cái không gian ấy nó sẽ bị thu hẹp hơn so với cái không gian ở trong câu nguyên gốc. Đó. Như vậy, thông qua hai câu thơ đầu tiên thì chúng ta thấy được cái vẻ đẹp cũng như là cái không gian cao rộng, bát ngát, tràn đầy ánh sáng và sức sống của mùa xuân.
[5:47]Tiếp theo là chúng ta sẽ tìm hiểu trong hai câu thơ sau: Yên Ba Thâm Xứ Đàm Quân Sự, Dạ bán Quy Lai Nguyệt mãn Thuyền. Dịch thơ chúng ta có nghĩa là giữa dòng bàn bạc việc quân khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền. Thì cái trọng tâm ở trong hai cái câu thơ sau này đó chính là cái hình ảnh của con người. Đó, Yên Ba Thâm Xứ ở đây các bạn hiểu là gì? Yên Ba thứ nhất Yên Ba nó chính là khói sóng. Yên là khói, ba là sóng. Trong thơ cổ thì Yên Ba là để tả cạnh sương mờ tỏa xuống tiếp giáp với sóng nước của dòng sông. Khói sóng là hình ảnh cổ điển ước lệ tượng trưng hình ảnh mang tính thi liệu nó khi nói về non xanh nước biếc, phù du tiêu giao ẩn giật tĩnh lặng. Còn thâm xứ ở đây đó chính là thâm nó có nghĩa là sâu, sâu thẳm. Từ ngoài đi vào trong hiểm hốc, xứ là nơi là chỗ. Vậy thì thâm sâu tức là một cái nơi kín đáo. Một cái nơi sâu thẳm, mịt mù khói sóng. Còn Đàm quân sự ở đây thì chúng ta hiểu một cách đơn giản thôi, Đàm nó chính là bàn bạc quân sự thì tức là bàn việc quân. Đó. Và thông qua hai cái câu thơ này chúng ta thấy rằng là giữa một cái chốn mịt mù khói sóng, một cái chỗ rất là bí mật. Thì nó rất là phù hợp để nó rất là phù hợp với cái việc là đàm quân sự. Đúng không? Đấy là ở trong cái câu nguyên gốc, câu phiên âm. Tuy nhiên trong bản dịch thì lại dịch là giữa dòng thì nó sẽ mang cái cảm giác là nó không còn cái sự kín đáo nữa mà ngược lại nó thì hiện cái sự công khai dễ nhận thấy. Cho nên là nó không thực sự phù hợp cho cái hoàn cảnh cách mạng mà đòi hỏi cái tính bí mật cao như lúc bấy giờ. Còn về phần ngữ nghĩa thì bản dịch thơ đã không còn mối quan hệ gì đối với bản nguyên tắc rồi. Đấy. Tuy nhiên thì cái câu thơ này nó cũng thể hiện được cái sự yêu quê hương, cái tinh thần cách mạng. Tiếp đến là cái hình ảnh Dạ bán Quy Lai Nguyệt mãn Thuyền. Nguyệt mãn thuyền ở đây có nghĩa là trăng đầy thuyền. Tuy nhiên các bạn chú ý cho cô vào cái từ Dạ bán, Dạ bán ở đây nó có nghĩa là nửa đêm. Lúc nửa đêm, Quy Lai có nghĩa là trở về, mãn tức là tràn đầy, làm đầy, làm tràn. Vậy thì Nguyệt mãn thuyền có nghĩa là trăng tràn đầy con thuyền. Đó. Tuy nhiên thì chúng ta vẫn phải so sánh dựa trên bản nguyên tác và với bản dịch thơ. Trăng ở ở trong câu thơ số bốn này thì Dạ bán như vừa rồi cô giải thích nó có nghĩa là vào nửa đêm, tức là vào khoảng canh hai canh ba. Thể hiện cái sự vất vả khó nhọc của người chiến sĩ cách mạng phải hoạt động trong cái đáng nhẽ cái giờ đó là phải đi nghỉ ngơi đúng không? Nhưng mà ở đây người chiến sĩ cách mạng vẫn phải hoạt động. Còn với tác giả Xuân Thủy trong phần bản dịch thơ thì lại dùng cái từ khuya. Thì cái khoảng thời gian chắc chắn là nó sẽ có cái sự chênh lệch nhẹ về số giờ. Tiếp đến là cụm từ Nguyệt mãn thuyền nó có nghĩa là đổ đầy thuyền. Như muốn nói rằng là gì? Vào cái lúc nửa đêm ánh trăng sáng nhất ấy thì nó chiếu rọi xuống con thuyền đang trôi lênh đênh trên dòng sông. Nó giống như bao trùm soi sáng phủ khắp con thuyền, khắp không gian. Tuy nhiên với bản dịch thơ tác giả sáng tạo với cái cụm là gì? Trăng ngân đầy thuyền nó cũng có hàng nghĩa là gì? Thuyền chở đầy ánh trăng. Nhưng mà nó không giữ được cái sự chuyển đổi cảm giác trong thơ của bác. Từ mãn trong nguyên tắc vốn là một tính từ. Nhưng lại được dùng như một động từ để chỉ cái ánh trăng tràn xuống như đang tràn xuống và làm ăm ắp thêm con thuyền. So với nguyên tắc thì cái bản dịch chỉ là một câu miêu tả thôi. Đó. Tuy nhiên thì nó vẫn thể hiện được cái phong thái ung dung, lạc quan, tin tưởng và thắng lợi cách mạng, đồng thời là thể hiện một cái tâm hồn giao cảm hòa hợp với thiên nhiên ở trong hai cái câu thơ này. Ngoài ra để nói về cái đặc điểm về mặt hình thức của bài thơ này thì chúng ta thấy rằng cái đặc điểm của cái thể thơ thất thơ thất ngôn tứ tuyệt. Và ngoài cái cách chia bố cục là chúng ta chia thành hai phần, hai câu thơ đầu và hai câu thơ cuối ra thì chúng ta cũng có thể chia theo cái bố cục bốn. bố cục là gì? Khai thừa chuyển hợp. Đúng không? Câu khai, câu thừa, câu chuyển và câu hợp. Về mặt hình thức thì chúng ta thấy rằng cái đặc điểm của cái thể thơ thất thất ngôn tứ tuyệt ở trong bài thơ này. Thứ nhất là về số chữ thì chúng ta các bạn thấy rằng là mỗi dòng thơ có bảy chữ và một bài thì có bốn dòng. Đó và bài thơ này hiệp vần ở các dòng ở chữ cuối cùng ở các dòng hai bốn đó chính là chữ viên, chữ thiên và chữ thuyền. Về ngắt nhịp thì chúng ta thấy cái bài nguyên tiêu này nó đ ngắt theo nhịp ba. Yên ba thâm xứ đàm quân sự, Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền. Đúng không nào?
[11:37]Thì đây chính là một số những cái đặc điểm về mặt từ ngữ hình ảnh cũng như là vần nhịp.
[11:46]Như vậy thì chúng ta thấy rằng là dịch giả Xuân Thủy thì đã mang đến cho chúng ta một cái bản dịch khá là toàn diện nếu xét chung về bài thơ Nguyên tiêu. Và mặc dù là có một số từ ngữ, một số sắc thái biểu đạt chưa được sát so với bản nguyên tác. Nhưng mà nó đã giúp cho chúng ta hiểu rõ hơn về bài thơ Nguyên Tiêu cũng như là hiểu rõ hơn về về cái đặc điểm ở trong thơ bác. Đồng thời bài chúng ta thấy rằng là gì? Cái việc sử dụng nguyên tắc chữ Hán và bản dịch tiếng Việt ấy để đáp ứng được nhịp và địa vật thì nó là một điều khá khó. Tuy nhiên thì đây chính là thành công của dịch giả Xuân Thủy. Như vậy thì chúng ta có thể tổng kết về bài thơ Rằm tháng Giêng. Thứ nhất nó đã khắc họa vẻ đẹp đêm trăng rằm tháng giêng ở Việt Bắc. Và thứ hai nó thể hiện cái tình yêu thiên nhiên, cái lòng yêu nước sâu đậm cùng với phong thái ung dung lạc quan của bác. Tiếp theo là chúng ta sẽ tìm hiểu xem cái tính cổ điển và hiện đại ở trong bài thơ này được thể hiện như thế nào. Về tính cổ điển thì thứ nhất là nó được viết theo cái thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, một cái sáng tác thơ chữ Hán tạo nên cái sắc thái trang nhã, hoài cổ. Thứ hai là về đề tài, một cái đề tài rất là quen thuộc trong thơ ca cổ đó chính là đề tài về thiên nhiên và đặc biệt là có trăng. Tiếp đến là cái thủ pháp chấm phá, hình ảnh con người nơi yên ba thâm xứ đầy thanh cao và cao nhã. Và chúng ta thấy rằng là gì? Ở đây người ta còn sử dụng cái từ yên ba. Cái từ khói sóng ấy nó là một cái hình ảnh cổ điển mang tính ước lệ tượng trưng nữa. Về tính hiện đại thì chúng ta thấy rằng là gì? Ờ hình ảnh thì mới mẻ này. Đấy, cái chuyển đổi cảm giác thì rất là tinh tế, hình tượng người chiến sĩ cách mạng là trung tâm, không lánh đời mà nhập thế. Nếu như trong thơ ca xưa thì chúng ta thấy rằng là gì? Những cái vị quan ấy thì thường lựa chọn cho mình cái lối sống ẩn ẩn giật. Đúng không? Tuy nhiên thì cái người chiến sĩ ở trong thời đại này thì nó không lánh đời mà nhập thế. Đó mà nó qua đó nó mang đậm cái cảm hứng yêu nước, thể hiện cái lý tưởng cách mạng của chủ thể trữ tình, mang hơi thở của cái thời đại mới.
[14:27]Về phần vận dụng thì các bạn có thể đọc thêm một số những bài thơ chữ Hán của Hồ Chí Minh nữa. Ví dụ như bài mộ, bài chiều tối của tác giả Hồ Chí Minh cũng là một bài thơ rất hay. Hoặc là các bạn sẽ tìm đọc những bài thơ ở trong cái tập thơ Nhật ký trong tù để các bạn hiểu rõ hơn về tác giả Hồ Chí Minh cũng như là về ờ cái đặc điểm sáng tác trong thơ của Hồ Chí Minh nhé.
[15:19]Trên đây chính là toàn bộ nội dung bài học ngày hôm nay. Cảm ơn các bạn đã lắng nghe và hẹn gặp lại các bạn trong những video bài học tiếp theo. Chào các em học sinh quý thầy cô và các bậc phụ huynh thân mến. Việt Jack xin trân trọng và tự hào giới thiệu các đầu sách tham khảo dành riêng cho học sinh lớp 12. Ôn thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ sản đón nhiều nhất hiện nay như bộ sách 500 bài tập tổng ôn lớp 12, 30 đề thi thử tốt nghiệp trung học phổ thông các môn, tuy tập đề thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy các trường đại học, bộ số tay công thức, số tay kiến thức trọng tâm các môn Toán, Lý, Hóa. Những cuốn sách này do chính của chuyên gia và đội ngũ các thầy cô Việt Jack cùng biên soạn, thiết kế một cách công phu, khoa học và chất lượng nhằm giúp các em dễ dàng đặt điểm 9, 10 và bứt phá trong mọi kỳ thi. Các em có thể dễ dàng tìm mua các ấn phẩm sách của Việt Jack bằng cách nhấn vào link đăng ký trong phần mô tả dưới video bài giải này nhé. Xin chào và hẹn gặp lại.
