[0:44]Govori Moskva! Prenosimo saopćenje sovjetske vlade. Građani i građanke Sovjetskog Saveza! Danas u četiri sata ujutro, bez objave rata, Njemačke oružane snage su napale granice Sovjetskog Saveza. Počeo je veliki otadžbinski rat sovjetskog naroda
[1:24]protiv njemačkog fašističkog napadača. Naša borba je pravedna, neprijatelj će biti poražen. Pobjeda će biti naša!
[1:43]Vijest da su 22. juna 1941. u 4 sata ujutro, njemačke trupe započele napad na Sovjetski Savez, preko radio-prijemnika čuli su i neki sisački komunisti. Bio je to, po njihovom mišljenju, poziv na akciju. Istoga dana, u večernjim satima, okupili su se u okolici Siska, te otišli u obližnju šumu, odakle su planirali započeti borbu protiv fašista i okupatora. Tako je nastao prvi jugoslavenski partizanski odred. Vrijeme će ubrzo pokazati da su Siščani bili prvi, ali ne i jedini partizani, to jest borci zahvaljujući kojima će na području Jugoslavije, u sljedeće četiri ratne godine, postojati najmasovniji i najbolje organizirani pokret otpora u Evropi.
[3:08]Kao dijete, odrastao sam u društvu u kojem su partizani bili heroji. Po njima su se nazivali ulice, škole, tvornice, o njima su se snimali filmovi, njima u čast dizali su se spomenici. A onda se početkom 90-ih, gotovo preko noći, sve promijenilo. Partizani su postali nepoželjni, izgubili su pravo da se išta po njima zove, a nekoliko hiljada partizanskih spomenika uklonjeno je i oštećeno. Jedan od razloga zašto se to dogodilo je činjenica da su se partizani borili za Jugoslaviju, a 90-ih ideja jugoslavenstva gubi bitku s konceptom nacionalne države. Upravo zato, umjesto jugoslavenski orijentiranih partizana, herojima se sada počinju nazivati pripadnici onih vojnih formacija koji su se tokom Drugog svjetskog rata borili ne za internacionalne, nego isključivo za nacionalne interese. Drugi važan razlog obračuna s partizanskim naslijeđem bila je uloga jugoslavenskih komunista u organiziranju i vođenju pokreta otpora tokom Drugog svjetskog rata. S obzirom na to da političke stranke koje nastaju i preuzimaju vlast 90-ih svoje programe velikim dijelom temelje upravo na antikomunizmu, zasluge komunista u bilo kojem povijesnom trenutku nastoje se umanjiti ili različitim metodama izbrisati. Jugoslavija i komunizam dva su pojma ključna za razumijevanje nastanka partizanskog pokreta. I zato, prije nego se posvetim ratnim zbivanjima i odgovorima na pitanje tko su bili partizani, potražit ću odgovor na pitanje tko su bili komunisti i zašto su za Jugoslaviju, kakvu su oni zamišljali, bili spremni riskirati i vlastite živote. Jugoslavenski komunisti svoju partiju osnivaju svega nekoliko mjeseci po osnivanju prve zajedničke države južnih Slavena. Prilikom osnivanja u proljeće 1919. dali su joj ime Socijalistička radnička partija Jugoslavije da bi ga 1920. promijenili u Komunistička partija Jugoslavije. Već u osnivačkim dokumentima komunisti naglašavaju da će se svim sredstvima boriti protiv jugoslavenskog monarhističko-unitarističkog režima i, naravno, protiv kapitalizma. Što se tiče same Komunističke partije Jugoslavije, dakle, njen cilj je obacivanje društvenog poretka u novoj državi uspostavljanje radničke države koja pritom treba da bude dio tada jedne svjetske sovjetske socijalističke republike. Neke procene su da je oko 20 hiljada Jugoslavena u Rusiji učestvovalo na strani Crvene armije. 8 hiljada da je učestvovalo u Mađarskoj sovjetskoj republici. Znači imamo skoro 30 hiljada ljudi sa godinama ratnog iskustva koji su besni jer se osećaju da su prevareni, da su taj rat išli ni za šta i koji su se politički radikalizovali. I oni u startu predstavljaju pretnju po sistem nove Kraljevine i oni ga u startu smatraju u neku ruku nelegitimnim. Protiveći se režimu, ali ne i zajedničkoj državi Južnih Slavena, komunisti ipak izlaze na prve izbore održane 1920. i postižu neočekivano dobar rezultat. U Beogradu i Zagrebu komunisti pobeđuju na lokalnim izborima, ali im nije dozvoljeno da preuzmu vlast i to se dešava i u mnogim drugim mestima jer zapravo komunisti dolaze na vlast u većini gradova tadašnje novoformirane Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Na prvim izborima, koji su zapravo bili jedini potpuno slobodni izbori u Međuratnoj Kraljevini, osvaja četvrto mesto po broju glasova i treće mesto po broju poslaničkih mandata. Odlični izborni rezultati političke stranke koja se javno zalagala za rušenje režima bili su jugoslavenskim vlastima više nego dovoljan znak za uzbunu.
[6:58]Prvi ozbiljni antikomunistički proces je već 1919. godine, takozvana afera Dijamantštajn i komunisti se tu u suštini optužuju za pokušaj državnog udara, što nije dokazano i oni su oslobođeni optužbe, ali nedugo nakon toga, 30. decembra 1920. godine, dolazi do obznane, a potom kasnije i do zakona o zaštiti države. Nakon zakonske zabrane rada, budućnost Jugoslavenske komunističke partije postala je krajnje neizvjesna. Međutim, unatoč hapšenjima i visokim zatvorskim kaznama, fizičkoj torturi, pa čak i ubojstvima, komunisti nisu odustali od daljnjeg političkog rada. Samo su iz legalnog, parlamentarnog života odlučili preći u strogu ilegalu.
[7:54]U suštini, najvažnije je, dakle, da je njihova partija ilegalna, da se svaka komunistička aktivnost smatra ilegalnom, da se za nju predviđa čak i potencijalna smrtna kazna, a u funkcioniranju iz dana u dan to znači apsolutna neophodnost ilegalnog rada. U ilegalnom djelovanju, dakle, naprosto nema više taj tip prostora kojeg imaju uobičajene, odnosno legalne političke partije ovoga toga vremena, tako da ona ne može direktno komunicirati sa svojim biračkim tijelom. Illegala podrazumeva, naravno, preuzimanje lažnih identiteta, konstantno bekstvo od policije, strahove od unutrašnjih provala, unutrašnje infiltracije,
[8:39]koja nije nužno bila sistematska infiltracija, ali bi se dešavalo da, recimo, policija pretuče nekog mladog regruta koji onda, ako zna previše, može da oda neke ozbiljne partijske tajne. Kao žrtve represije život će 1920-ih i 1930-ih izgubiti i neki od najistaknutijih komunističkih aktivista, a daleko više njih će u tom periodu biti osuđeno na dugogodišnje zatvorske kazne. Ta represija podrazumeva da se vrlo često dešava da komunisti, kada padnu u šake policije, zapravo budu prebijeni u pritvoru na smrt ili direktno ubijeni. Najpoznatiji slučaj je Đuro Đaković, naravno, 1929. godine, ali se to dešava vrlo često i ranije, tokom 20-ih. Dakle, represija je bila velika. Ona je bila u toj meri, dakle, da su Đuro Đaković, dakle, ubijen je na granici ovoga, između Austrije i Kraljevine Jugoslavije, odnosno da Kraljevine Jugoslavije. Tako da, ovaj, sedam sekretara SKOJ-a je stradalo, dakle, između ostalog treba takođe reći, dakle, da je jedan dio Komunističke partije zadržao svoju, nastavio svoj revolucionarni program na način, tako da je onda, zapravo, Komunistička partija Jugoslavije krenula u određeni tip obračuna protiv države. Pa je tu onda, dakle, ona, onaj atentat u željeznicama, ovoga, koji je izveo Alija Alijagić, ovaj, na ministrom unutrašnjih poslova Kraljevine. Zanimljivo je spomenuti, zapravo, da nakon Oktobarske revolucije, tokom više godina, Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca ima čitav niz koncentracionih logora u koje stavlja povratnike iz Sovjetske Rusije, iz Mađarske sovjetske republike i drži ih u internaciji na duže vremenske periode, da bi ustanovila da li se radi o potencijalnim pristalicama komunizma i tek onda ih pušta na slobodu. Kasnije, ta praksa logora je zamenjena zatvorima, ali 1935. godine se nastavlja, to jest ponavlja otvaranje koncentracionih logora, ovoga puta eksplicitno inspirisano fašističkom Italijom i nacističkom Nemačkom.
[10:50]Najpoznatiji će, naravno, biti u Bileći, ali prvi je napravljen u Višegradu već 1935. godine. Uz represivne mjere režima, rad KPJ-a u spomenutom će periodu otežavati i brojni unutrašnjopolitički problemi, poput frakcijskih podjela, ali i odnosa Komunističke Internacionale, to jest krovne komunističke organizacije sa sjedištem u Moskvi, prema svojoj podružnici u Jugoslaviji. Od 1928. do 1933. godine imamo konstantna smenjivanja rukovodstva i to ne od strane članstva partije, nego od strane Komunističke Internacionale i malih birokratskih tela u Moskvi. Situacija se tek stabilizuje sa dolaskom na vlast Milana Gorkića, 1933. godine, ali Gorkić će 1937. godine biti streljan pod lažnim optužbama za špijunažu, te će nakon toga doći do obnove frakcijskih borbi u KPJ. U vrijeme najžešćih frakcijskih borbi svoj uspon u hijerarhiji KPJ-a započinje mladić po imenu Josip Broz, koji će uskoro postati poznatiji pod nadimkom Tito. Jugoslavenska javnost s Titovim će likom i djelom prvi put upoznati 1928. tokom suđenja koje će mediji nazvati bombaškim procesom. Navodno su pod Titovim krevetom našli nekoliko starih bombi. U tom trenutku je Komunistička partija Jugoslavije pokušavala organizovati revoluciju jer je to htjela Kominterna. Zbog toga je bio osuđen na pet godina, prvo u Lepoglavi, zatim u Mariboru. Tito, nakon izlaska iz zatvora i prije nego što je otišao u Moskvu, dakle, izašao je iz zatvora 34. i sljedeće godine otišao je na prvi duži boravak u Moskvu. Bio je kooptiran u Centralni komitet Kominterne i postaje jedan od sedmorice članova Centralnog komiteta Komunističke partije Jugoslavije. Dakle, nakon tog prvog dužeg boravka u Moskvi, vratio se u Zagreb i u ljeto 1937. je dobio poziv da hitno dođe u Pariz. On je krenuo na put, stigao u Pariz i tamo su ga dočekali Rodoljub Čolaković i Svetozar Žujović i rekli mu da je vršitelj dužnosti generalnog sekretara Komunističke partije, Milan Gorkić, otišao prije mjesec i nešto dana u Moskvu na zahtjev Kominterne, da se iz Moskve ne javlja i da zapravo više kao takav ne funkcionira. Ta emigracija prihvata, zapravo, rukovodstvo Tita na predlog Rodoljuba Čolakovića, koga je Gorkić, zapravo, zamislio kao njegovog zamenika. Međutim, preuzimanje te dužnosti nije se moglo odlučiti u krugu trojice ljudi od kojih je jedan bio Tito u Parizu, niti je to mogao napraviti neki kongres ili konferencija Komunističke partije Jugoslavije, nego je ta odluka morala biti donijeta u Kominterni, jer je u to vrijeme Komunistička partija Jugoslavije, baš kao i sve druge ostale komunističke partije u svijetu, bila samo jedna od sekcija Kominterne. Dakle, ona je bila podređena jednoj općoj liniji, političkoj liniji Kominterne, a zapravo, čitajete samog Staljina osobno. Sam Tito tokom 38. godine postepeno preduzima oprezne korake. Dakle, pokušava da reguliše odnose među Jugoslovenima u Španskom građanskom ratu, počinje prebacivanje partijskog rukovodstva iz Pariza u Beograd i istovremeno pokušava da uspostavi saradnju sa socijaldemokratama i sa Hrvatskom seljačkom strankom u duhu Narodnog Fronta. Upravo to privlači pažnju Kominterne. Ona želi da sami jugoslavenski komunisti nađu političko rješenje i stoga poziva Tita u Moskvu u jesen 1938. godine.
[15:23]Sa Titom u Moskvu dolazi Vladimir Ćopić, bivši komunistički narodni poslanik, komandant 15. Internacionale Brigade u Španiji. I Tito i Ćopić, zapravo, zajedno sarađuju, dolaze pred izvršni komitet Kominterne i po svemu sudeći postaju novo buduće rukovodstvo partije i uprkos toj bliskoj saradnji u novembru 1938. godine, dolazi do hapšenja Ćopića, nakon čega Tito ostaje sam u Moskvi u jednoj jako stresnoj situaciji gdje očekuje da je on, dakle, sledeći, pored čoveka s kojim je trebalo da vodi partiju. Međutim, na kraju godine, dolazi do opadanja represije sa padom Ježova, što svakako Titu ide na ruku, ali Georgij Dimitrov odlučuje da preseče, da kaže, već skoro godinu i po dana je kriza u Jugoslavenskoj partiji. Ovaj čovek jedini proizvodi neke konkretne mere i 5. januara 1939. godine, izvršni komitet Kominterne, provizorno, postavlja Tita za generalnog sekretara partije. Tako da je Tito od 37. do 39. u te dvije godine čekao konačnu potvrdu svoga statusa, iako je cijele te dvije godine već obnašao dužnost i radio poslove koji su, zapravo, poslovi generalnog sekretara, odnosno prvog čovjeka Komunističke partije Jugoslavije. Komunisti, naravno, nisu bili jedini unutrašnjopolitički problem koji je opterećivao Kraljevinu Jugoslaviju. Puno teže i utjecajnije probleme predstavljala su neriješena nacionalna, ekonomska i vjerska pitanja. A da se pri rešavanju problema nije ustručavalo, niti od primjene najradikalnijih mjera, govore i atentati na najpoznatijeg hrvatskog političara Stjepana Radića 1928. u Narodnoj skupštini u Beogradu, odnosno na jugoslavenskog kralja Aleksandra I Karađorđevića u Marseju 1934. Vozilo se, uz minimalnu pratnju, kreće prema fatalnom Trgu Berže.
[17:52]Nastaje haos.
[17:58]Ubica je linčovan. Poput Jugoslavije i ostatak Evrope 20-ih i 30-ih godina opterećuju brojni problemi za koje će političari nuditi različita rješenja. Ona koja su ponudili Talijan Benito Mussolini i Austrijanac Adolf Hitler, dovest će do dramatičnih i dugoročnih promjena, kako u državama u kojima će njih dvojica doći na vlast, tako i u ostatku Evrope i svijeta.
[18:31]Jedna takva dramatična promjena s izuzetno tragičnim posljedicama dogodit će se upravo uz svesrdnu pomoć Hitlera i Mussolinija krajem 1930-ih u Španjolskoj. 1936. u Španjolskoj je započeo građanski rat koji će uskoro dobiti internacionalni karakter. Uvođenju fašističke diktature aktivno će se suprotstaviti antifašistički dobrovoljci iz cijeloga svijeta, a među njima i brojni pojedinci iz područja Jugoslavije koji će na razne načine, između ostalog i morskim putem, s Balkanskog pokušati doći do Pirinejskog poluotoka.
[20:03]Sami internacionalnim brigadama, kao i još nekoliko drugih jedinica uključujući anarhističke, borilo se preko 35, nešto preko 40 hiljada ljudi iz cijelog svijeta, kaže se, nekih 53 zemlje, bili su raznih nacionalnosti. Što se tiče Jugoslavije, možemo da kažemo da je negdje oko 1850, to je cifra s kojom baratamo sada, Jugoslavena odlazi da se bori u Španskom građanskom ratu na strani Republike. Dakle, od tih nekih 1850 ljudi tek negdje do 450 odlazi direktno iz same Jugoslavije, većina ostalih su ekonomski emigranti i politički emigranti, al prvenstveno ekonomski. Ekonomskih je bilo, recimo, najviše iz same Francuske i Belgije, gdje mnogi odlaze iz Jugoslavije, posebno nakon izbijanja Velike ekonomske krize 29. godine, da rade. Rade u rudnicima, rade, ovaj, znači, bave se raznom pečalbom, odlaze na, ovaj, razna preduzeća, šumsku industriju i tako dalje. Sigurno najveće grupe su već bili ljevičari, hajmo reći, koji su imali nekakvu, ono, viziju, neki koji su baš bili komunisti, ili barem nekako povezani, ali ima i niz ljudi koji su tek u Španjolskoj postali komunisti, ili zapravo još tek u logorima nakon pada Republike su postali komunisti. Puno ljudi su bili poslani na zadatak od partije. Na primjer, bilo nekih 80-ak koji su došli direktno iz Moskve. Što se tiče nacionalnog sastava, on je upravo vezan za tu činjenicu da većinu kontingenta čine ekonomski migranti. Oko 50% otprilike tog jugoslavenskog kontingenta čine Hrvati, negdje oko 24% su Slovenci i negdje oko 22% su Srbi i Hrvati. To je upravo zbog toga što ti ekonomski emigranti većinom odlaze iz ovih zapadnih banovina.
[22:07]Do Španjolske su Jugoslaveni pokušavali doći na različite načine. Većina ih je u tome uspjela, ali je ostao upamćen i jedan slučaj kada je pokušaj prebacivanja dobrovoljaca završio velikim neuspjehom. Ono što se dešava, jedna veoma zanimljiva epizoda, Milan Gorkić, inače generalni sekretar Komunističke partije Jugoslavije, imao je jednu zamisao gdje su oni partija u Francuskoj iznajmili jedan brod u Marseju i plan je bio taj da brod predvođen Adolfom Mukom, bivšim članom Politbiroa, pokupi negdje oko 400 do 500 dobrovoljaca koji bi bili sakupljeni putem partijskih kanala na dva mjesta na obali, znači kod Splita i kod Čanja nedaleko od mjesta Bara u Crnoj Gori. Međutim, policija je, zbog veličine tog poduhvata, uspjela da razotkrije u nekim danima prije, ovaj, prije samog događaja, uspjela je da razotkrije taj plan, tako da su svi bili pohapšeni ili su se razbježali, tako da je taj plan propao. Na samom početku rata, jugoslavenski dobrovoljci upućuju se u međunarodne brigade zajedno s pripadnicima svih ostalih nacija. Međutim, zbog efikasnosti provođenja vojnih operacija, uskoro dolazi i do osnivanja jedinica u kojima će zajedno biti borci koji su govorili istim ili sličnim jezikom. Na samom početku je bilo dosta neorganizirano. Treba isto tako reći da jugoslavenska vlada je zabranila bilo kakav, da se potomica nije bila vredna za Španjolsku. Znači, vrlo na samom početku vrlo aktivno se spriječilo ljude da idu. Vrlo brzo, Kominterna gradi te međunarodne brigade i baš to poslanje vojska Kominterna i vrlo brzo su shvatili da, zbog svih tih jezika, je bilo bitno složiti u, ono, bataljonima koji imaju zajednički jezik. Pa su bili oni Balkanske, Sjeverne Amerike, talijanske, Njemačke i tako dalje. I, bilo je, zapravo, jedna i borba da se formira taj jugoslavenski ili Balkanski, i to je Dimitrov je bilo bataljon, ali imali su još niz manje grupe, recimo, sa sa topništvo od po imenu Stjepana Radića i u taj Dimitrov ima jedan jedna četa Matije Gupca. Znači, imali su imena baš povezani sa poznatim ljudima iz iz Hrvatske, ali iz Jugoslavije i tako dalje. Većinu od gotovo dvije tisuće jugoslavenskih dobrovoljaca činili su oni koji su se borili kao obični vojnici. Među njima je ipak bilo i onih koji će ostaviti poseban trag kao ugledni i sposobni zapovjednici. Neki od njih to će iskustvo uskoro iskoristiti pri zapovijedanju partizanskih jedinicama u Drugom svjetskom ratu na tlu Jugoslavije. Pa ako idemo negdje od vrha do dna, na prvo mjesto trebamo da stavimo Vladimira Ćopića, poznatog komunistu iz Senja, koji je bio jedan od osnivača Komunističke partije Jugoslavije. On je postao eventualno komandant 15. internacionalne brigade, znači jedne od tih nekoliko internacionalnih brigada i samim tim komandovao je ne samo većom grupom Jugoslavena i ljudi iz slovenskih zemalja, nego i većom grupom, odnosno, gotovo svim Amerikancima koji su se borili u Španiji. Vladimir Ćopić neće učestvovati u Drugom svjetskom ratu jer je nastradao u Staljinovim čistkama u Sovjetskom Savezu. Drugi je svakako Blagoje Parović, bivši član Politbiroa, on je obućarski radnik iz Nevesinja, prekaljeni komunista i on u jednom trenutku sa pozicije partijskog predstavnika KPJ u Španiji, biva imenovan na mjesto političkog komesara 13. Internacionalne Brigade i gine u bici za Brunete.
[26:07]Vojno iskustvo koje su Jugoslaveni stekli u Španskom građanskom ratu biti će od neprocjenjivog značaja za organiziranje i vođenje partizanskog pokreta tijekom Drugog svjetskog rata.
[32:30]Porast ekonomskih i političkih odnosa koji su s Njemačkom i Italijom građeni zadnjih nekoliko godina biti će podignuti na višu razinu pristupanjem Jugoslavije Trojnom paktu. S obzirom na početak Drugog svjetskog rata i nezaustavljivu teritorijalnu ekspanziju Njemačke i Italije, jugoslavenske su vlasti taj čin smatrale neizbježnim političkim i spasonosnim sigurnosnim rješenjem.
[34:15]Čin potpisivanja prisustvovao je i sam Adolf Hitler koji je tom prilikom pohvalio jugoslavensku dalekovidnost.
[35:00]U noći s 26. na 27. mart 1941. grupa oficira jugoslovenske vojske odlučila je svoje nezadovoljstvo pristupanjem Jugoslavije trojnom paktu pokazati državnim udarom. Smijenjena je vlada koju su predvodili Dragiša Cvetković i Vlatko Maček, a bez političkog utjecaja ostao je i čovjek koji je u ime maloljetnog kralja u stvari vladao zemljom, knez Pavle Karađorđević.
[35:31]U Beogradu je došlo do velikih manifestacija, narodnih događaja, koje su organizovale, prije svega, nacionalističke struje i pravoslavna crkva.
[35:49]Ali do puča je došlo zato što su to Englezi željeli. Britanci su bili itekako umiješani u puč. Winston Churchill je rekao: 'Jugoslavija je ponovno otkrila svoju dušu.' Britanci su bili vrlo zainteresovani za Jugoslaviju. Churchill je pokušavao postići da Balkan ili ostane neutralan ili, još bolje, da se pridruži zapadnim silama. Jugoslavija je bila dio njegovog šireg plana - okrenuti Balkan protiv Hitlera. Neutralnost je bila prihvatljiva, ali kad je princ regent potpisao pakt s Hitlerom, to je postalo opasno, jer je ugrožavalo britanske interese na Balkanu. Naravno da je Churchill bio vrlo zainteresovan da spriječi Jugoslavene da stanu uz Hitlera. Osim što je britanski premijer pozdravio promjene koje su se dogodile u Jugoslaviji, Britanci su, prije svega, britanske tajne službe, po svemu sudeći, imali svoje prste i u organizaciji demonstracija protiv pristupanja Trojnom paktu, pa i u organizaciji samog državnog udara.
[36:58]Operativci Specijalnih operacija MI6 su bili tamo prisutni. Mnogi ljudi koji su učestvovali u puču kasnije su postali operativci tog odjela britanske tajne službe s bazom u Kairu tokom Drugog svjetskog rata, i bili su slani u Jugoslaviju da pomažu pokretu otpora protiv Hitlera. Za razliku od Winstona Churchilla, koji nije skrivao svoje oduševljenje dešavanjima u Beogradu, Adolf Hitler ih je shvatio kao izdaju, a izdajnike odlučio drastično kazniti. Oficiri, na čelu s predsjednikom Vlade Simovićem, uplašili su se sami sebe i nudili Hitleru i Mussoliniju da ostanu vjerni paktu koji su Cvetković i Marković nekoliko dana ranije potpisali u Beču, u dvorcu Belvedere.
[37:57]Tako da je došlo do zbrke, koju je riješio Hitler tako što je prerezao taj gordijski čvor i rekao: 'Jugoslaviju sada treba kazniti'.
[39:58]U ranu zoru 6. aprila 1941. njemački vojni avioni pojavili su se na nebu iznad Beograda. Bio je to početak invazije na Kraljevinu Jugoslaviju u kojoj će sudjelovati Treći Reich, Italija, Mađarska i Bugarska. Koliko je ovaj napad iznenadio Jugoslavene, možda najbolje govori podatak da je Dušan Simović, predsjednik jugoslavenske vlade, ali i zapovjednik Jugoslavenske vojne avijacije, upravo za tu nedjelju, 6. aprila, zakazao svadbu svoje kćeri. U prvom naletu njemačke avijacije, uništen je i teško kažnjen srpski glavni grad, sjedište najpodlijih balkanskih huškača na rat! Vojarne, skladište živeža i robe, zgrada srpskog Glavnog stožera.
[41:04]Vožnja kroz Beograd.
[41:25]Nije zapravo bilo plana da se napadne Jugoslavija. Plan o napadu na Jugoslaviju morao je biti improvizovan u nekoliko dana. I kad se uzme u obzir veličina zemlje, njenih oružanih snaga i opreme, evropska država s kojom se, u tom trenu, može usporediti je Poljska. Tako da ne bi bilo nerazumno zaključiti da će taj rat trajati samo mjesec dana. A trajao je 11 dana.
