[0:00]8 mei 1945, Victory Day. Amerika en Europa vierden de overwinning op Nazi-Duitsland. Adolf Hitler is dood. Foto's en afbeeldingen van de Duitse dictator worden bespot, besmeurd of vernield, uit woede over de gruwelijke misdaden die in zijn naam zijn gepleegd. Juist die foto's en afbeeldingen waren van cruciaal belang voor Hitler. Jarenlang werden ze ingezet om de Führer-mythe rond zijn persoon te creëren. In deze special zie je hoe die mythe tot stand kwam. Hoe de nazi's de kracht van beeld inzetten als propagandamiddel.
[0:40]Het is 1923. Hitler staat aan het begin van zijn politieke carrière. Hij wil niet gefotografeerd worden, bang dat die belachelijk zal worden gemaakt. Toch verschijnen dat jaar de eerste foto's van hem. Stiekem gemaakt bij openbare gelegenheden. Het is het moment dat Hitler lijkt te beseffen dat hij niet om de camera's heen kan. En dus besluit hij de regie in eigen handen te nemen. Hij gaat samenwerken met fotograaf Heinrich Hoffmann en samen zullen ze het bepalende beeld creëren van Hitler als sterke leider. Zoals te zien hier op zijn eerste officiële portretfoto. Al vroeg in zijn carrière is Hitler bezig met zijn imago. Hij laat zich graag vastleggen in luxe auto's, chique kleding en bijna altijd omringd door mensen. Het geeft hem de uitstraling van een imposante man. Hitler wird im Grunde Anfang der 1920er Jahre entdeckt. Man sieht in ihm ein politisches Talent. Er selber war niemand. Er kam aus Österreich, er hatte keine abgeschlossene Schulbildung. Er hatte in Wien in einem Männerheim gelebt, weil er obdachlos gewesen war. Er hatte Bildkarten bemalt. Also Hitler war abhängig von dem Kreis aus Gönnern und Unterstützern, die ihn ständig begleiteten. Hitler ging nirgendwo allein hin. Immer musste ihn jemand begleiten.
[2:08]Adolf Hitler is een begenadigd spreker. Met zijn speeches weet hij duizenden mensen te overtuigen van zijn nationaalsocialistische ideeën. Bij deze fotoserie lijkt het alsof Hitler op een podium staat te speechen, maar in werkelijkheid kijken we hier naar een repetitie daarvan. Hitler oefent zijn gebaren en maniërtjes in de fotostudio van Heinrich Hoffmann. Hitler spielte vor Hoffmanns Kamera die Rolle eines Führers, eines unfehlbaren, der das deutsche Volk führen kann und der auch derjenige ist, der allein in der Lage ist, die Deutschen aus ihrer schwierigen ökonomischen und sozialen Lage herauszuführen. De foto's worden uiteindelijk op postkaarten afgedrukt en verkocht.
[2:56]Hoffmann und Hitler kamen nicht zuletzt deshalb zusammen, weil Hoffmann von Anfang an zeigte, dass er loyal sein wird, dass er treu ist. Er retuschierte jedes Bild, er veränderte jedes Bild so wie Hitler es wollte. Für Hitler war ja immer Kontrolle wichtig. Hitler als grote leider, als het middelpunt van de NSDAP. Dat is het beeld wat we van hem kennen, maar dat was niet altijd zo. Kijk naar deze foto van de Rijkspartijdag van de NSDAP in 1926. We zien Hitler hier voor het eerst zijn fascistische groet doen met gestrekte arm, maar hij staat dan nog wel enigszins verstopt in het publiek. Dat verandert in de jaren daarna. De bijeenkomsten worden groter. Er is meer ruimte voor symboliek en Hitler staat nadrukkelijk op een voetstuk.
[3:51]Hitler besluit dat hij via de legale weg aan de macht wil komen om zijn Derde Rijk te vestigen. Hij gaat op verkiezingscampagne in 1932 waar hij zich wil presenteren als een moderne en toegankelijke leider. Zijn keus om te reizen per vliegtuig is niet zonder reden. Zo kan hij zich profileren als de leider die overal in Duitsland letterlijk neerdaalt uit de hemel. Daarnaast zien we begin jaren '30 een verandering van propagandastrategie. Waar eerst de focus alleen lag op Hitler als politicus, komt daar nu ook Hitler als privépersoon bij. Het Duitse volk krijgt hem te zien als kindervriend, dierenvriend en als iemand die de handen uit de mouwen steekt om Duitsland te verbeteren. Een tactiek die nieuw is in die tijd. Zo tonen politici zich nog niet eerder. De propaganda heeft succes. In 1933 wordt Hitler benoemd tot rijkskanselier. Dat betekent het begin van de nationaalsocialistische dictatuur in Duitsland. De SA oefent steeds meer terreur uit in de Duitse straten. Tegenstanders worden opgesloten en Joden in het nauw gedreven. Er verschijnen beelden en foto's van die terreur, maar Hitler is daar nooit op te zien. Hij wil er op beeld niet mee geassocieerd worden. Het past niet in zijn propagandastrategie. De bevolking mag hem alleen zien als volkskanselier. Als sterke leider voor alle Duitsers. En met alle Duitsers bedoelen de nazi's ook de jongste generatie, zoals terug te zien in deze filmopname. Een vakantiekamp van de Hitlerjugend. De jeugd wordt op school, maar ook daarbuiten, onderdeel van de propagandamachine. Het doel is om kinderen zo jong mogelijk te betrekken bij het nationaalsocialistische gedachtegoed. In 1935 verschijnt de nazipropagandafilm 'Triumph des Willens'. Regisseur Leni Riefenstahl maakte de film in opdracht van Hitler zelf. Uit alles blijkt dat de nazi's zijn doordrongen van de kracht van beeld als propagandamiddel. Kosten nog moeite worden bespaard als Riefenstahl de Rijkspartijdag van de NSDAP in Neurenberg filmt. Ze gebruikt bewegende camera's, telelenzen en de nieuwste montagetechnieken. De film draait om de terugkeer van Duitsland als grootmacht in de wereld met Hitler als sterke leider van het Duitse volk. De propagandamachine van de nazi's draait op volle toeren. Er verschijnen schoolboekjes, fotoboeken, posters, sigarettenplaatjesalbums en tal van artikelen met de nazi-ideologie als middelpunt. En de propaganda doet zijn werk. Een groot deel van de Duitsers ziet Hitler inmiddels als een soort idool.
[6:35]Hitler doet zich in binnen- en buitenland steeds voor als man van vrede. Maar niets blijkt minder waar als Duitsland op 1 september 1939 Polen binnenvalt. Die inval markeert het begin van de Tweede Wereldoorlog. En met het begin van de oorlog verandert ook de propagandastrategie van Hitler. Het Duitse volk krijgt hem voortaan te zien als de geniale veldheer. Hij reist af naar het front waar Hoffmann hem fotografeert als de Führer die zijn troepen aanstuurt. Na de snelle overwinning op Frankrijk in 1940 brengt Hitler een bliksembezoek aan Parijs. Hij laat zich daar filmen door zijn vaste cameraman Walter Frentz, die tot zijn kleine groep vertrouwelingen behoort. Frentz past nieuwe cameratechnieken toe, zoals het kick-force perspectief, filmen van onderaf. Het moet Hitler nog machtiger doen lijken. Met de zege op Frankrijk is Hitler op het toppunt van zijn roem. Bij terugkeer in Berlijn juicht een grote menigte hem toe. Zorgvuldig geregisseerd volgens de regels van de nazipropaganda. Nach dem Sieg über Frankreich ist Hitler dann aus dem Süden mit seinem Sonderzug nach Berlin zurückgefahren. Und an den Bahnsteigen standen überall Deutsche, die jubelnd Hitler zugewunken haben. Und das war eine typische Szenerie, die mein Vater mit der Handkamera dann sehr emotional festhalten konnte. Oder die Ankunft in Berlin war dann auch so, dass Hitler und seine Wagenkolonne an jubelnden Berliner Menschenmengen vorbeifuhren bis zum Wilhelmsplatz, an dem dann seine Reichskanzlei war und da ist er dann in der Reichskanzlei auf dem Balkon oben und hat vom Balkon noch mal der Menschenmenge zugewunken. Walter Frentz maakt naast zijn camerawerk ook foto's van Hitler, maar die zijn niet voor publicatie. Hij legt Hitler vast als mens op privé-momenten, zoals hier in juni 1941, kort voor de Duitse inval in de Sovjet-Unie. De Duitse leider maakt een wandeling bij zijn huis op de Obersalzberg in Zuid-Duitsland. Hitler laat Frentz zijn gang gaan. Hij vertrouwt erop dat Frentz de foto's niet publiceert. Hoewel het Duitse volk gelooft dat Hitler permanent aan het front is, verblijft hij tijdens de oorlog vaak op de Obersalzberg. Hier voert hij gesprekken met onder andere SS-leider Heinrich Himmler, die de taak heeft om de massamoord op de Joden uit te voeren. Naast Frentz maakt ook Eva Braun, de geliefde van Hitler, hier veel foto's en filmopnamen. De beelden worden pas in 1973 voor het eerst publiekelijk vertoond. In Kahn konnte man zum ersten Mal private Aufnahmen von Hitler sehen. Hitler als Privatmann umgeben von dieser wunderbaren Bergkulisse in Oberbayern. Inszeniert als ein sympathischen Menschen umgeben von Freunden. Diese Vorstellung, dass jemand, der ein millionenfachen Mord auf dem Gewissen hat, unglaubliche Verbrechen auf dem Gewissen hat, dass dieser Mensch auch tatsächlich ein Mensch gewesen ist, war unvorstellbar. So durfte man Hitler einfach nicht zeigen. Tatsächlich haben die Menschen in Kahn erstmals im Grunde die Natur des Menschen gesehen. Einerseits jemand, der in der Lage war, Freunde zu haben, der in der Lage war, die Natur zu genießen und der gleichzeitig auf der anderen Seite in der Lage war, die größten und schlimmsten Verbrechen zu begehen. Na de verloren slag om Stalingrad in 1943 staat Duitsland er slecht voor in de oorlog.
[10:25]Hitler laat zich nauwelijks meer filmen en fotograferen voor propagandadoeleinden. Als er geen successen te melden zijn, wil hij zich niet vertonen. Intussen gaat zijn gezondheid zienderogen achteruit. Op foto's van Walter Frentz, die na de oorlog verschijnen, zien we Hitler als oude en kwetsbare man. Op 20 maart 1945 verschijnt Hitler voor het laatst in beeld. Walter Frentz legt vast hoe hij in de tuin van de Rijkskanselarij in Berlijn een groep jongens van de Hitlerjugend begroet. Hitler woont op dat moment in zijn bunker, diep onder de grond. Hij is bang voor beschietingen door de Russen, hij is bang voor geallieerde bombardementen. Hij komt voor even zijn bunker uit. Hij loopt naar ze toe, dus hij komt eigenlijk hier aanlopen. Frentz, die daar aan het filmen is, legt Hitler genadeloos vast, want Hitler is dan zo getroffen door de ziekte van Parkinson dat hij echt een trillende hand heeft. Dat mag natuurlijk niet in het bioscoopjournaals geweest. En je ziet eigenlijk de totale aftakeling van Hitler. Het is dan een man van 55 jaar oud. Nou, hij ziet er 30 jaar ouder uit. En wat ooit zo grandeur was, wat ooit zo'n kracht was, is niks meer van over. Hitler laat zijn leger doorvechten. Ook als duidelijk is dat Duitsland de oorlog gaat verliezen. Op 23 april 1945 wordt deze laatste foto van Hitler gemaakt als hij even zijn bunker verlaat om het aan puin geschoten Berlijn te zien. Enkele dagen later op 30 april pleegt Hitler zelfmoord samen met Eva Braun. Met de dood van Hitler komt er ook een einde aan de oorlog en de verschrikkingen van het nazi-regime. Het plein voor de Rijkskanselarij op het Wilhelmplatz waar Hitler in juli 1940 werd toegejuicht door honderdduizenden Berlijners, waar hij op het balkon stond waar hij op het toppunt van zijn macht stond. En nu voorworden 5 jaar later in 1945 tot een desolate plek waar niemand meer is, waar alleen nog een weduwe met haar dochter bezig zijn met het wat kapot hakken voor stenen en echt het definitieve einde van het Derde Rijk.
