[0:15]Imagine maging akusado sa isang criminal case. Kapag nahatulan kang may sala, mabibilanggo at o pagmumultahin ka at pagbabayaran para sa pinsalang dulot ng krimen. Mawawalan ka ng kalayaan, malalayo sa mga mahal sa buhay, magkaka-criminal record at malamang sa paglaya mo, mahihirapang maghanap ng trabaho. Anong buhay ang naghihintay sa paglaya mo? O bago ka pa man hatulan, maari kang makulong ka kapag hindi mo kayang bayaran ang piyansa para sa iyong panandaliang kalayaan habang dinirinig ang kaso. Kailangan mo ring gumastos para sa abogadong magtatanggol sa'yo kung hindi tinanggap ng public attorney's office ang kaso mo at hindi maiiwasan dahil maliit ang mundong ating ginagalawan, pag-uusapan ka pa ng kung sino-sino. Talagang hindi biro ang maparatangan ng krimen, ang maging akusado. Batid ang mga ito ng ating saligang batas. Batid rin ito na madali maparatangan ng krimen, na maaaring may maling motibong pumapailalim sa paratang, na posibleng magkamali at mahatulang may sala ang isang taong wala naman talagang sala. Kaya naman kinikilala sa ilalim ng article 3 o Bill of rights ng ating saligang batas ang mga karapatan ng akusado. Tatalakayin ko ang alin sa mga ito tulad ng binanggit ko sa huling vlog ko, dapat sana itinuturo ang saligang batas sa ating mamamayan kapag hinog na silang matutunan ito sa high school. Handa na ba kayong makinig at mag-take down ng notes? Sige, simulan na natin. Usap na lang tayo later. Number one, right to be presumed innocent until proven otherwise under section 14 ng Bill of Rights. Sa mata ng batas, inosente ka hanggang mapatunayang may sala ka. Hindi ikaw ang magpapatunay na wala kang sala. Bagkus pananagutan ng nagparatang o ng piskal na patunayang may sala ka beyond reasonable doubt. Ibig sabihin niyan, mapapawalang sala ka kapag may resonableng pagdudulang ginawa mo ang krimen. Paano kung tabla o pantay lang ang ebidensyang magpapatunay na may sala ka at wala? Alinsunod sa kautusan kailangan patunayan may sala ka beyond reasonable doubt at sa equipoise rule, mananaig ang pag-aakalang inosente ka o hindi mo ginawa ang krimen. Dahil dito, hindi kinakailangan maghain ng ebidensya o tumistigo ang akusado kapag sa tingin ng abogado niya, hindi napatunayan ang pagkakasalaya. Kahit na mahatulang may sala siya, basta hindi pa final ang hatol o habang naka-appeal ang kaso, patuloy pa rin ang karapatang ito. Number two, right to be heard by himself and counsel under Section 14 ng Bill of Rights. Nagmunula ito sa right to due process na isa sa mga karapatan sa Bill of Rights. Tulad ng binanggit ko sa huling vlog ko, bago hatulan ng isang tao, kailangan munang dinggin siya at dumaan sa prosesong inilaan ng batas. May makakarapatan ka katumbas ang right to be heard. Una, may karapatan ang akusado dumalo sa trial o pagdinig ng kaso niya. Kailan ito nagsisimula at nagtatapos? Nagsisimula ito sa arraignment kung saan tinatanong ng korte ang akusado kung siya ay may sala o wala o guilty or not guilty. Dahil karapatan ito ng akusado, malaya siya ang i-waive o bale-walain ito maliban lang sa arraignment. Pero kailangan aminin niya sa korte siyang nasasakdal sa kaso. Considered waived din ito kapag inabisoan siya at hindi siya nakadalo ng walang sapat na dahilan. Pangalawa, may karapatan ang akusado sa abogado. Dapat ipaalam sa kanya ito bago arraignment. Kailangan siyang tanungin kung gusto niya ng abogado. Kung gusto niya, dapat bigyan siya ng sapat na panahong kumuha ng sariling abogado o bigyan ng libreng abogado. Diyan po pumapasok ang Counsel de oficio na in-appoint ng korte para payuhan ang akusado para lang sa arraignment. At ang Public Attorney's Office o iba pang abogadong handang tumulong ng libre sa akusado sa pagdinig ng kaso. Pangatlo, pang-apat at panglima. May karapatan ang akusado sa hukum na walang kinikilingan, na harapin ang mga witness laban sa kanya at kunin ang testimonya ninuman o ebidensyang sa palagay niya makakatulong sa kanyang depensa. Isa-isa kong tatalakayin ang mga ito mamaya. Number three, right to be informed of the nature and cause of the accusation against him under Section 14 ng Bill of Rights. Kaugnay ito ng Right to due process. Para maging patas at mapaghandaan ng korte ang kaso at ng akusado ang kanyang depensa, kailangan sapat ang pagsasalarawan ng paratang o sakdal laban sa kanya. Kailangan bigyan ang akusado ng pagkakataong alamin kung mayroon siyang "right against double jeopardy" na maaring pagbatayan ng dismiss ang kaso. Tulad ng tinik-tok ko, ipinagbabawal ang section 21 ng Bill of Rights na muling malagay ang akusado sa panganib na mapaparusakan siya para sa parehong krimen o pagtatangka nito matapos siyang mahatulang walang sala o may sala ng korte o matapos i-dismiss ng korte ang naunang kaso ng walang pahintulot niya. Kailangan bigyan ang korte ng pagkakataong alamin kung ang di-umanong nangyari ay may batayang legal para mahatulang may sala ang akusado. Kailangan binabanggit ng impormasyon o sakdal ang mga sumusunod: Pangalan ng akusado, pangalan ng krimen, facts na pinagbababatan ng krimen, pangalan ng biktima, kailan nangyari ang krimen at saan nangyari ang krimen. Number four, right to speedy trial under Section 14 ng Bill of Rights. Sabi nila, "Justice delayed is justice denied." Kapag nahuli ang hustisya, walang hustisya. Samantala maaaring nakapiit ang akusado o nagdurusa sa marahas na paratang laban sa kanya. Mabagal ba ang hustisya sa atin? I-comment ninyo. Pero tandaan, ang right to speedy trial ay nagsisimula lamang pagkatapos i-file ng piskal sa korte ang information o paratang laban sa akusado na nangyayari lamang kapag sa resolution ng piskal may probable cause na may sala ang pinaratangan ng krimen. Hindi ito applicable kapag naka-apela ang kaso matapos mahatulang may sala ang akusado. Malungkot isipin, maraming kaso ang nagtatagal habang naka-appeal. Para alamin kung pinagkait o nilabag ang right to speedy trial, kino-consider ang mga sumusunod: Letter A, haba ng delay. Letter B, dahilan para sa delay. Letter C, mga ginawa ng akusado para pabilisin ang pagdinig ng kaso. At Letter D, pinsala sa akusado. I-hambing ang right to speedy trial sa right to a speedy disposition of cases before all judicial, quasi-judicial or administrative bodies under Section 16 ng Bill of Rights. Kung sa trial o pagdinig ng kaso lang applicable ang right to speedy trial, mas malawak ang application ng right to speedy disposition of cases under Section 16. Dahil sa right to speedy disposition of cases, dapat ring hindi magtagal ang appeal ng kaso o ang preliminary investigation ng krimen bago pa man i-file ang kaso sa korte. At applicable ito hindi lamang sa court cases kundi rin sa mga ahensya ng pamahalaang may kapangyarihang maghatol parang korte. Number five, right to impartial trial under Section 14 ng Bill of Rights. Kaugnay ng right to be heard, may karapatan ang akusado sa hukum na walang kinikilingan. Nakapiring ang mata ni Lady Justice, simbolo ng hustisya, hindi dahil bulag siya sa katotohanan kundi wala siyang kinikilingang panig ng sa ganun manaig ang katotohanan.
[8:48]Iba po ito sa trial by publicity, kung saan sinisiraan ang tao sa madla na madalas mangyari kung sensational o karumal-dumal ang krimeng nangyari at may pagkiling laban sa suspect ang atensyon mula sa press. Number seven, right to meet witness face to face under Section 14 ng Bill of Rights. Kaugnay ng right to be heard, may karapatan ang akusadong harapin ang mga testigon laban sa kanya. Bakit? Number one, para mabigyan ng akusado ng pagkakataong subukan at kung kinakailangan pasinungalingan ang paglalahad ng testigo. Number two, para mabigyan ang hukum ng pagkakataong obserbahan ang kilos at ugali ng testigo habang siya ay tumitistigo. Kaya naman, sa pagdinig o paglilitis ng kaso, hindi sapat ang sinumpaang salaysay o affidavit. Kailangan pa ring tumistigo ang gumawa ng sinumpaang salaysay. Nagsisimula ang karapatang ito matapos ang arraignment. Number eight, right to compulsory process under Section 14 ng Bill of Rights. Kaugnay ng right to be heard, may karapatan ang akusadong kunin ang testimonya ninuman o ebidensyang sa palagay niya makakatulong sa kanyang depensa. Ginagawa ito sa pamamagitan ng compulsory process. Halimbawa, subpoena ad testificandum para ipag-utos na tumistigo ang isang witness. O subpoena duces tecum para ipag-utos na dalhin sa korte ang nilalarawang ebidensya kadalasan mga dokumento. Number nine, right against self-incrimination under Section 17 ng Bill of Rights. Naalala niyo ba ang Miranda Rights na tinalakay ko sa huling vlog ko? Kasama roon ang karapatan hindi magsalita dahil anumang sabihin mo ay maaaring gamitin laban sa'yo. May karapatan ang akusadong hindi tumistigo. Kung sa tingin niya, mas makakasama sa kanya ang tumistigo lalo na kung kulang ang ebidensya para patunayang nagkasala siya. Hindi rin pwede siyang pwersahin ibigay ang kanyang handwriting. Pero pwede siyang kunan ng ebidensya mula sa katawan niya dahil hindi ito considered testimonial. Kaya pwede siyang kunan ng droga mula sa bibig, pasuotin ng pantalon at kunan ng pregnancy test at DNA test kung mga testigo maliban sa akusado.
[11:10]Maaari lamang nilang gamitin ang right against self-incrimination kapag tinanong sila at sa tingin nila maaaring makapahamak sa kanila ang sagot sa tanong. Meron ding right against self-incrimination sa civil case o anumang opisyal na imbestigasyon ng pamahalaan. Halimbawa, sa kongreso o senado. Maaaring gamitin ang karapatang ito kapag tinanong ang witness at ang sagot sa tanong ay maaring makapahamak sa kanya. Meron ding right against self-incrimination sa administrative hearings. Kapag may parusang hahantungan ang administrative proceedings. Halimbawa, pag-confiscate ng ari-arian sa ilalim ng anti-graft law o revocation ng license, maaaring hindi tumistigo ang nasasakdal o pinaratangan. Bilang pagtatapos, bakit nga ba sa panahon ngayon at ng social media? May paniniwalang kapag paulit-ulit mong sinasabi ang isang bagay na walang katotohanan, magiging totoo 'yon sa mata ng publiko. Hindi dapat ganun sa criminal cases. Ang paratang ay paratang lamang hanggang mapatunayang totoo sa patas na paraan. Iyan po ang pinag-uutos ng Saligang Batas. O, meron po ba kayong napulot sa vlog ko ngayon? Ano po 'yung pinaka tumatak sa inyo? Paki-comment lang po. Dala ang karagdagang kaalaman, makilahok po kayo sa mga talakayan para makinabang din po ang iba sa inyo. Don't forget to like and share our official Facebook, Instagram and TikTok accounts, lahat 'yan AttyTonyRoman. And of course, subscribe to our YouTube channel, Atty Tony Roman (in parenthesis, TikTok Lawyer). Hanggang sa susunod kong vlog, ito po si Attorney Tony Roman, handang magbigay ng Free Legal Advice para sa inyong katanungan.
