CENGİZ HAN DESTANI (CENGİZNAME)

[0:01]Merhaba değerli dostlarım. Bu videoda sizlere Cengiz Han Destanı, yani Cengizname'den bahsedeceğim. Biliyorsunuz ki Cengiz Han Destanı, İslamiyet'ten sonraki destanlardandır arkadaşlar. Cengiz Han Destanı'nın özetine geçmeden önce, Cengiz Han kimdir? Kısa bir şekilde buna bakalım. Arap ve İranlı tarihçilere göre, Temuçin, yani Cengiz Han'ın doğum tarihi 26 Ocak 1155'tir. Ancak Çin kaynaklarınca Temuçin, 12 hayvanlı Türk takvimine göre domuz yılının başında dünyaya gelmiştir. Doğum yerinin de kesin olarak nerede olduğu tartışılmaktadır. Cengiz Han zamanından günümüze kalan tek kaynak olan Moğolların Gizli Tarihi adlı eserde bu yerin onun yakınlarında Gül'ün Boldak adıyla bilinen bölge olduğu yazmaktadır. Bu adın anlamı Dalak Tepeciğidir. Kaynaklarda bebeğin doğumu sırasında Höeli'nin kapısına bir yay ve ok asılarak şeytanın girmesinin engellendiği ancak yakın akrabalar ve bir kadın şamanın ebe olarak görev yaptığı ileri sürülmektedir. Şaman, bebeği çok yakından inceleyerek geleceği hakkında kehanette bulunabilecek bir işaret arayacaktı. Efsaneye göre, sağ avucunun içinde sonraları gayet doğal olarak gücün ve çok kan dökeceğinin simgesi olarak nitelendirilecek aşı kemiği şeklinde bir kan pıtısı ile doğdu. Yesügey Bahadır düşman olduğu Tatar kabilelerinden birinin reisi olan Temuçin adlı bir kişiyi esir almıştı. İşte bu esir ve hadise üzerine Yesügey Bahadır oğluna Temuçin adını verdi. Temuçin, katı, sağlam, sert, dayanıklı ve demir gibi anlamlarına gelmektedir. Moğol İmparatorluğu'nun kurucusu ve ilk Kağan'ı olan Moğol komutan ve hükümdar Temuçin, hükümdarlığı döneminde gerçekleştirdiği hiçbir savaşı kaybetmeyen Cengiz Han, dünya tarihinin en büyük askeri liderlerinden birisi olarak kabul edilmektedir. 13. yüzyılın başında Orta Asya'daki tüm göçebe Bozkır kavimlerini birleştirip bir ulus haline getirerek Moğol siyasi kimliği çatısı altında toplamış ve dünyanın en büyük bitişik sınırlara sahip imparatorluğunu kurmuştur. Cengiz Han'ın gerçek adı Temuçin'dir. Babası Yesügey, düşman bir kabile olan Tatarlar tarafından zehirlenerek öldürüldüğünde, Temuçin henüz 9 yaşındaydı. Temuçin'in kabilesi, küçük yaştaki bir çocuğun liderliğini kabul etmedi ve kardeşleri ve annesiyle birlikte onları ölüme terk ederek kabilededen sürdüler. Moğolistan'ın o acımasız Bozkırlarında kaçarak ve saklanarak hayatta kalmaya çalıştılar. Temuçin daha küçücük bir çocukken avladıkları bir hayvanı paylaşmak istemeyen üvey kardeşini çıkan bir kavga sonucu öldürdü. 16 yaşına geldiğinde daha önceden yaptıkları bir anlaşma sayesinde nüfuzlu bir kabileden olan Börte isminde birisiyle evlendi. Henüz 20 yaşına geldiğinde tüm Moğolistan'ı tanınan ve saygı duyulan bir komutan haline gelmeyi başarmıştı. Moğolistan'daki göçebe kavimleri birer birer kendi bayrağı altında birleştirdi. 1206 yılına gelindiğinde ise Moğolistan'da birlik sağlanmıştı. Onun Nehrinin yakınlarında kendisine bağlanmış olan bütün kabileleri bir araya getirerek büyük bir kurultay topladı. Tüm göçebe kavimleri birleştiren Temuçin, tek bir ulus yaratmıştı ve bu ulusa Moğol ulusu adını vermişti. Bu kurultayda Temuçin, daha önceden aldığı Kağan unvanına ilaveten Cengiz unvanını aldı ve bu tarihten sonra kendisine Cengiz Kağan veya Cengiz Han diye hitap edilmesini istedi. Cengiz Han'ın büyük bir asker olarak ün kazanmasının temelinde kurduğu posta teşkilatı ve casus ağıyla birlikte istihbarat sanatına verdiği büyük değer önemli bir yer tutmaktadır. Yaptığı seferler sonucunda pek çok şehir tahrip olmuş ve milyonlarca insan da katledilmiştir. Ancak Cengiz Yasası adıyla metinleştirilen kuralları ile işkenceyi, yalan söylemeyi, hırsızlık yapmayı ve zina etmeyi de yasaklamış, zanaatkarlar, doktorlar, belli bilgi becerisi olan eğitimli kişiler ve her dinden din adamlarına hangi milletten olursa olsun aralarında bir ayrım yapılmaksızın saygı gösterilmesi ve vergiden muaf tutmalarını da kanunlaştırmıştır. Cengiz Han aynı zamanda halkının yazıya sahip olmasını sağlamak için uygurlardan önemli kişileri başkenti Karakurum'a çağırmış ve Moğolca için Uygur alfabesini uyarlatarak bunu çocuklarına da öğretmesini istemiştir. Bu sayede Moğol dilinin de yazılı hale getirilmesini sağlamış. 1227 yılında Kuzey Çin'deki Tangutları yendiği seferden dönerken bilinmeyen bir nedenle öldü. Mezarının yeri ise günümüzde hala bilinmemektedir. Ünlü bir söylentiye göre ise kendisi ölmeden önce mezarının gizli tutulmasını vasiyet etmiş, o ölünce de yakınları onu bilinmeyen bir yere gömmüş. Daha sonra cenazeye katılan herkes mezarın yeri hiçbir şekilde bilinmesin diye kendilerini öldürmüş. Fakat bu iddia birçok kişi tarafından uydurma olarak kabul edilir. Günümüzde arkeologlar Cengiz'in gömüldüğü yere yaklaştıklarını düşünüyorlar. İlerleyen yıllarda modern Moğolistan'a muhteşem bir keşfe ev sahipliği yapması mümkündür. Cengiz Han öldüğünde sahip olduğu topraklar tahmini olarak Büyük İskender'in 4, Roma İmparatorluğu'nun ise iki katı büyüklüğündeydi. Kurmuş olduğu İmparatorluk günümüzde Rusya hariç tüm ülkelerden daha geniş topraklar üzerine yayılmış vaziyette olup onun ölümünden sonra oğulları ve torunları döneminde daha da genişleyerek İnsanlık tarihinin gördüğü bitişik sınırlara sahip en büyük imparatorluk haline gelmiştir. Moğol hükümdarı Cengiz Han'a baktığımızda eski Türk destanlarında görülen milli ve manevi üstünlükteki kahramanlar gibi ışıktan ve Bozkurt'tan türemiştir. Destana göre Cengiz Han Oğuz Han'ın torunudur. Bu destanda Cengiz tamamen bir Türk kahramanı gibi düşünülmektedir. Destandaki olaylar Cengiz Han'ın ve çocuklarının tarihsel özellikleriyle örtüşmektedir. Destana Moğol hükümdarı Aksak Temur'un hayatı ve fetihleri de ilave edilmiş. Böylece destan Cengiz Han'ın soyunu da kapsamıştır. Cengiz Han ve Aksak Temur yaptıkları seferler yüzünden Batı Türkleri tarafından pek sevilmese de Orta Asya Türkleri Cengiz Han'ı İslam dini uğruna savaşan bir gaza kahramanı olarak görmüşlerdir. Destanda eski Oğuznameleri ve Dede Korkut kitabına benzeyen bir dil ve üslup vardır. Bu destanda Cengiz tamamen bir Türk kahramanı gibi düşünülmektedir. 13. yüzyılda oluşan destan 15. yüzyılın sonlarında yazıya geçirilmiştir diyebiliriz. Evet, Cengiz Han kimdir? Nereden gelmiştir? Doğumu nedir? Kişiliği nedir? Kısa bir şekilde değinmiş olduk. Şimdi geldik Cengiz Han Destanı'nın özetine. Cengiz Han'ın en eski cedlerinden biri Oğuz Han'dır. Cengiz, Oğuz'un dördüncü oğlu Gökhan'ın soyundandır. Aynı destana göre Oğuz'un babası Bakır Han'dır. Onun da babası Ebülcehan'dır ki destana göre Ebülce Nuh'un oğlu Yafes'tir. Cengiz'in anne tarafından ataları ise Altın Han'a ulaşır. Altın Han Akdeniz'de Makeden'in şehrinde otururdu. Altın Han'ın hatunu Kellebüş'tü. Han'ın bu hatunundan çok güzel bir kızı olmuştu. Bu kız öyle güzeldi ki gülerek baktığında kuru dallar yapraklanır, çorak bir yere baksa orada otlar biterdi. Kıza Ulemedik adını koydular ve onu hiç kimseye hatta Aya ve Güneş'e göstermediler. 40 kulaç yüksekliğinde bir taş saray yaptırıp kızı oraya koydular. Sarayın her yanı kapalıydı. Kız ne ay ne de güneşi görüyordu. Yanında Ordahan adındaki dayısı vardı. Kız bir gün dayısına bu saraydan başka dünya yok mudur? Dedi dayısı dünya dışarıdadır ve dünyayı güneşle ay aydınlatır gibi bir cevap verdi. Merak eden Ulemedik bir gün pencereyi açarak Güneş'e baktı. O anda hem bayıldı hem güneşten hamile kaldı. Altın Han'la hatunu bu halden utandılar. Kızlarının yerine 40 kız daha verip bir altın gemiye bindirdiler ve denize saldılar. O tarihte Oğuz Han'ın soyundan Tırnavul Mergen adlı bir kahraman avlanmaya çıkmıştı. Yanında Şıbasakur denilen bir Türkmen bekçisi vardı. Bu adamın alnında bir tek gözü vardı ki çok uzakları görürdü. Şıbasakur Mergen'e çok uzaklarda bir şey var. Bu bir altın gemidir. Sen gemiye bir ok at. İçinde ne varsa senin, dışında ne varsa benim olsun dedi. Ertesi gün gemi yakına geldi. Tırnavul Mergen bu gemiye ok attı. Geminin içerisinde bir güzel kız buldular ki bu Ulemelik'ti. Mergen bu kızı aldı. Gün ışığından gebe kalan Ulemelik önce bir erkek çocuk doğurdu. Adına Dubun Bayan dediler. Sonra Tırnavul Mergen'in de ondan iki oğlan çocuğu oldu. Adlarını Bilgüyde ve Büdeney koydular. Bütün Bayan büyüyünce ona bir kız aldılar. Adı Alanguvay'dı. Dubun'un bu kızdan önce üç erkek çocuğu oldu. Fakat Dubun öldükten bir süre sonra bir nur huzmesi olup yine dünyaya geldi. Alanguva'yı yine hamile bırakıp bir Bozkurt şeklinde girerek çıkıp gitti. İşte Alanguva'nın ışık haline gelip Kurt şeklinde uzaklaşarak hocasından edindiği bu son çocuk Cengiz'di. Baskı gören Alanguva kocasının ruhu için gün ışığı olup iniyor, Kurt olup çıkıyor diyordu. O zaman Kıpçak Kara Bey, Türkmen Bey, Oradiş Bey adında üç bey Alanguva'dan gizli onun çadırını bekleyip tan ağarırken gökten parlak bir nur indiğini gördüler. Aynı ışık çadırdan yıklı yeleli bir Bozkurt halinde çıkıp gitti. Fakat kardeşleri Cengiz'i tanımak istemedi. Onun nurdan doğduğuna ve kendi kardeşleri olduğuna inanmadılar. Annelerine kocasız kadın gebe olur mu? Sakalın denilen hayvan mısın ki su içip gebe kalasın. Mani denilen kuş musun ki güneş sıcağından gebe kalasın. Kavun karpuz musun ki kocasız çekirdeklerin ola gibi ağır sözler söylediler. Fakat bu iftira nurdan doğan çocuğu halkın gözünden düşürmedi. Aksine Cengiz'i herkes daha çok sevdi. Işıktan ve Bozkurt'tan olan Cengiz kardeşlerinin elinden kurtulmak için kaçmak zorunda kaldı, Külan dağına çıktı. O zaman Türk boyları temsilci gönderdiler. Temsilciler arayıp onu buldular ve Cengiz'i kendilerine han yaptılar. Altı boyun beyleri toplandılar. Alanguva'dan Cengiz'in yerini öğrendiler. Boz atlı, Ak urbalı, altın kalpaklı ve altın sadaklı, Cebrail gibi göklü güzel Cengiz'i tanıdılar. 9 boydan gelen 10 adam Cengiz'i buldukları için atlarını azat edip salıverdiler. Cengiz Han kendisini arayan beylerin her birine ayrı ayrı damga verdi. Kuş verdi, ağaç ve uran yani savaş barası verdi. Butunçar oğlu Kıyata senin ağacın çam, kuşun sungur, uranın Kongrat, damgan da ay olsun dedi. Sonra Cengiz çok çalıştı, çok büyük devlet kurdu. Bu devleti çocukları arasında bölerek bu dünyadan ayrıldı. Evet değerli dostlarım. Böylece Cengiz Han Destanı'nın sonuna gelmiş bulunmaktayız. Bu tür videoların devamı için kanala abone olmayı ve videoları beğenmeyi unutmayın. Görüş ve önerilerinizi aşağıdaki yorumlar kısmına yazabilirsiniz. Sağlıcakla kalın.