[0:00]Xin kính chào quý vị và các bạn, ngày 14 tháng 11 năm 2024 vừa qua, khi được gọi phát biểu trong phiên bỏ phiếu về dự luật hiệp ước bản địa tại Hạ viện New Zealand. Nghị sĩ nữ Maipi Clarke, 22 tuổi đã đứng dậy xé bản dự thảo luật rồi bất ngờ nhảy điệu Haka giữa nghị trường. Hành động này của cô là để phản đối dự luật đó. Haka là điệu nhảy truyền thống của New Zealand, bắt nguồn từ điệu nhảy chiến tranh của người Maori. Haka có nghĩa là tiếng thét chiến trận. Các chiến binh Maori thường nhảy Haka trước khi ra trận để nâng cao sĩ khí và trấn áp kẻ thù. Khi thấy nghị sĩ nữ nhảy Haka, các thành viên của Đảng Te Pāti Māori cũng đứng dậy nhảy và hò hét theo Maipi.
[0:58]Sự việc đó đã khiến cho phiên bỏ phiếu của Hạ viện bị gián đoạn, còn nghị sĩ nữ thì bị đình chỉ chức vụ trong một ngày. Nghị sĩ nữ khiến tôi rất ấn tượng và trong video này thì chúng ta hãy cùng nhau đi tìm hiểu về đất nước New Zealand nhé các bạn.
[1:17]Trước tiên về địa lý. New Zealand, tên tiếng Việt là Tân Tây Lan là một đảo quốc nằm ở Nam Thái Bình Dương. Đất nước có diện tích là 268.021 km², gần bằng với diện tích của Việt Nam, song dân số chỉ có 5.285.000 người. New Zealand gồm hai vùng lãnh thổ chính là Đảo Bắc và Đảo Nam, cùng khoảng hơn 600 hòn đảo nhỏ khác. Đất nước có chiều dài lên tới 1600 km, chỗ rộng nhất lên đến 400 km và đường bờ biển dài đến 15.000 km. Do có các đảo nằm ở khu vực xa xôi và có đường bờ biển dài nên New Zealand có tài nguyên biển phong phú. Vùng đặc quyền kinh tế của đảo quốc này đứng hàng đầu thế giới về diện tích, gấp hơn 15 lần diện tích đất nước. New Zealand nằm cách khoảng 2000 km về phía Đông của nước Úc đại lợi qua biển Tasman và cách khoảng hơn 1000 km về phía Nam của các đảo Fiji, Tonga và Polynesia thuộc Pháp. Vì vị trí địa lý cách biệt và cô lập kéo dài nên New Zealand nằm trong số những vùng đất cuối cùng có con người đến định cư trên trái đất. Thủ đô của New Zealand là Wellington, còn thành phố đông dân cư nhất lại là Auckland. Đảo Nam là đại lục lớn nhất của New Zealand và là đảo lớn thứ 12 trên thế giới. Dãy núi Nam Alps thì chạy dọc chiều dài của đảo, có đến 18 đỉnh núi cao trên 3000 m và cao nhất trong số này là đỉnh Aoraki, núi Cook, với độ cao là 3754 m. New Zealand có khí hậu hải dương ôn đới với nhiệt độ trung bình hàng năm dao động từ khoảng 10°C ở phía Nam đến 16°C ở phía Bắc. Mùa tuyết rơi nhìn chung là từ đầu tháng 6 đến tháng 10, song các đợt rét đột ngột có thể xuất hiện ngoài mùa này. Sự biệt lập về địa lý của New Zealand trong hơn 80 triệu năm và yếu tố địa sinh học của đảo đã góp phần hình thành nên các loài động vật, thực vật và nấm đặc trưng của quốc gia này. Nghĩa là chỉ có ở New Zealand mới có. Có khoảng 82% số loài thực vật, tức là 1944 loài có mạch bản địa của New Zealand là loài đặc hữu. Tuy nhiên, kể từ khi có con người đến định cư, diện tích rừng che phủ của New Zealand đã giảm từ 80% xuống còn gần 20%. Gần phân nửa các loài động vật có xương sống đã tuyệt chủng, ít nhất là trong thế kỷ 20. 51 loài chim, 3 loài ếch, 3 loài kỳ đà, 1 loài cá nước ngọt và 1 loài rơi bị con người tận diệt và chúng chỉ còn xuất hiện trong các câu chuyện mà thôi. Các loài động thực vật khác cũng đang bị đe dọa tuyệt chủng nghiêm trọng. Lý do là vì trong các khu rừng của New Zealand có rất nhiều loài chim nhưng lại không có mấy loài săn mồi. Cho nên một số loài chim như kiwi, Kakapo và Takahe đã tiến hóa thành loài không thể bay được và khi con người đến. Các thay đổi liên quan đến môi trường sống và việc du nhập các loài chuột, chồn và các loài động vật có vú khác khiến cho nhiều loài chim bị tuyệt chủng. Đại bàng Harat là một ví dụ. Ngày nay, kiwi là loài chim đặc hữu và là biểu tượng của đất nước New Zealand. Về lịch sử. Năm 938 khi Ngô Quyền đánh bại quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng thì New Zealand vẫn là một hòn đảo hoang không có người sinh sống. Hãy nhìn vào tấm bản đồ này. Đây là bản đồ di cư của người Đông Nam Á hải đảo hay còn được gọi là Polynesia đến các hòn đảo ở Thái Bình Dương. Chúng ta có thể nhận thấy rằng New Zealand là nơi qua con người phát hiện ra muộn nhất, rơi vào khoảng những năm 1200. Có rất nhiều truyền thuyết kể về việc ai là người đã phát hiện ra hòn đảo này, song truyền thuyết về Kupe của người Maori là truyền thuyết được công nhận rộng rãi nhất. Chuyện là như thế này, vào khoảng năm 1150 tại Rarotonga, hòn đảo lớn nhất ở quần đảo Cook, một cậu bé có tên là Kupe đã được ra đời. Cha mẹ cậu vốn là ngư dân nên từ nhỏ cậu đã được cha truyền dạy cho rất nhiều kiến thức về biển. Năm lên 8 tuổi, cậu đã có thể cùng cha lên thuyền ra biển bắt cá. Kupe có khả năng bơi lội rất giỏi. Năm 1168, lúc này Kupe đã trở thành một thanh niên cao lớn và mạnh mẽ. Trong một lần dùng thuyền đồng mộc ra biển để đánh cá, chàng thanh niên đã chạm trán với Te Wheke-a-Muturangi, một con bạch tuộc khổng lồ. Lần chạm trán này Kupe đã bị bạch tuộc đánh cho lên bờ xuống ruộng, một thú một người đã đuổi nhau suốt ba ngày ba đêm. Kupe nhiều lần thoát hiểm trong gang tấc. Rất may mắn là cuối cùng anh ấy cũng đã chạy thoát lên được một hòn đảo. Anh không biết hòn đảo này tên là gì. Trên đảo có rất nhiều chim chóc và hoa quả, Kupe vơ vội mấy quả rừng cho vào mồm và nhai ngấu nghiến. Trong lòng thầm mắng, con bạch tuộc xấu xí kia, hãy đợi đấy, lần sau gặp lại ta sẽ nướng thịt ngươi. Khi chạy đến bên bờ suối để uống nước, anh bỗng mắt gặp một thiếu nữ đang tắm, mái tóc đen ướt sũng được vén sang một bên làm lộ ra cái cổ cao và trắng nõn. Quả là tuyệt đỉnh nhân gian. Rất may là Kupe đã kiềm chế được bản thân và không làm ra bất cứ hành động dại dột nào. Thanh niên Kupe như gặp được Trần Ái của đời mình. Sau vài ngày sinh sống trên đảo, anh mới biết được rằng nàng ta tên là Kuramarotini. Cô là con gái của Toto, một tướng lĩnh của bộ tộc Hawaiki. Trái tim của Kupe đã bị đánh cắp. Kupe quyết định là sẽ ở lại hòn đảo này để dưỡng thương cũng như là để theo đuổi người đẹp. 3 tháng sau, bên bờ biển giữa ánh hoàng hôn nhàn nhạt, có một đôi nam thanh nữ tú đang ngồi dựa vào vai nhau, nói đủ thứ trên trời dưới biển. Đó chính là Kupe và Karamotorini. Đang lúc cười nói vui vẻ, bỗng nhiên nước mắt của Kura rơi lã chã. Cô nói cô sắp phải gả cho Huturapa, tù trưởng của tộc Hawaiki rồi. Đó là lệnh của cha. Lệnh cha khó cãi nên anh hãy quên em đi. Kupe như chết lặng. Hai người không nói gì, mãi một lúc sau Kupe mới xoay người, hai bàn tay đặt lên hai vai của cô. Kupe nói, không, anh sẽ không để mất em, cùng lắm thì chúng ta chạy trốn đến nơi mà không ai có thể quản lý chúng ta nữa. 7 ngày sau, Kuramarotini đã tổ chức lễ cưới với Huturapa. Bố của cô là Toto đã tặng cho cô một con thuyền lớn làm của hồi môn và con thuyền có tên là Mataharua. Kupe lại chính là người sẽ lái con thuyền này để đưa dâu về nhà chồng. Trên đường đi thì Kupe đã giờ vờ nói rằng con thuyền bị mắc vào một cái gì đó dưới biển và không thể chạy được nữa. Rồi lừa cho chú rể Huturapa phải nhảy xuống biển để kiểm tra. Khi Huturapa nhảy xuống biển, Kupe liền điều khiển cho con thuyền đưa người đẹp cao chạy xa bay, bỏ lại tù trưởng đang dương mắt nhìn. Khi ông hiểu ra mình đã mất vợ lại còn mất cả con thuyền, quả là tức nổ mắt. Về phần Kupe, anh cho con thuyền chạy thẳng về hướng Nam. 10 ngày sau, Kupe đang tập trung điều khiển con thuyền thì bóng vợ mình thốt lên, "He ao! He ao! He ao tea roa!" có nghĩa là một đám mây, một đám mây, một đám mây trắng dài. Nhận ra một đám mây lớn là biểu tượng của đất liền, Kupe đã điều khiển thuyền chạy về hướng đám mây và ông đã thấy được đất liền. Đó, New Zealand được phát hiện ra như vậy đó. Địa điểm đầu tiên mà Kupe cập bến ngày nay chính là cảng Hokianga, nằm ở phía Bắc của Đảo Bắc. Từ đây thì Kupe và Kuramarotini đã tiếp tục hành trình vòng quanh đất nước. Ông đi thuyền dọc theo bờ biển Wararapa và cập cảng Wellington. Hai người ở lại đó một thời gian, họ nhanh chóng có hai người con gái và Kupe đã dùng tên con của mình để đặt tên cho các hòn đảo gần đó, đó là đảo Matiu và đảo Mokaro. 10 năm sau, trong một lần ra biển đánh cá, Kupe đã gặp lại con bạch tuộc khổng lồ năm xưa, một người một thú đã có cuộc chiến sinh tử lần thứ hai. Một cuộc chiến dữ dội ở eo biển Cook. Kupe cuối cùng đã đánh bại được quái vật và như đã hứa anh thật sự đã nướng nó. Lại thêm 10 năm nữa trôi qua, nhận thấy cả một vùng đất rộng lớn chỉ có mình và vợ con sinh sống, Kupe không khỏi nhớ nhà, nhớ cha mẹ, nhớ người thân, nhớ bạn bè. Cho nên ông đã quyết định quay trở lại quê hương để thông báo cho mọi người về vùng đất mới này, những gì mình đã trải qua, những gì mình đã nhìn thấy.
[9:32]Và cũng kể từ đó, từ những năm 1300 đã có rất nhiều người Polynesia đã di cư đến New Zealand. Những người Polynesia này sau đó đã phát triển và hình thành nên một nền văn hóa mới gọi là Maori. Và để tưởng nhớ đến Kupe, người đã tìm ra New Zealand. Hiện nay ở thành phố Wellington vẫn có một bức tượng Kupe mặc khố và vợ ông khi mới phát hiện ra đám mây trắng. Kể từ khi có các cuộc đại di cư của người Polynesia đến đây, dân số của New Zealand đã tăng mạnh. Tuy nhiên, New Zealand vẫn không phải là một vương quốc thống nhất mà tồn tại thành các bộ lạc riêng biệt. Các bộ lạc thường xảy ra tranh chấp và đánh chiếm lẫn nhau. Năm 1642, đoàn thám hiểm của Abel Tasman, người Hà Lan đã phát hiện ra New Zealand. Tuy nhiên, khi vừa đặt chân lên Đảo Nam, đoàn thám hiểm này đã đụng độ với các chiến binh của bộ lạc Iwi. Kết quả là bốn thủy thủ đã bị giết chết. Đoàn thám hiểm nhanh chóng nhổ neo và chạy trốn. Sau đó, những câu chuyện của người Tây kể về hòn đảo New Zealand, đó là New Zealand là một hòn đảo hoang sơ và đầy thổ dân hung bạo. Tasman đã đặt tên cho các hòn đảo đầy thổ dân đó là Staten Land. Về sau các nhà vẽ bản đồ người Hải Lan đã đổi tên hòn đảo thành Nova Zeelandia, theo tên của tỉnh Zeeland của Hà Lan. Tên này sau đó đã được Anh hóa thành New Zealand. Mặc dù người Tây biết là có các hòn đảo lớn tồn tại ở đó, song trong suốt 100 năm sau đó không có bất kỳ người châu Âu nào dám bén mảng đến gần hòn đảo này. Cũng bởi vì những câu chuyện rùng rợn về việc thổ dân ăn thịt người mà Tasman đã kể lại. Phải hơn 100 năm sau, năm 1769, nhà thám hiểm người Anh tên là James Cook mới quay trở lại hòn đảo. Ông đã lập được bản đồ của gần như toàn bộ bờ biển và không phải bộ lạc nào ở New Zealand cũng đều hiếu chiến. Hơn nữa, vào thế kỷ thứ 18, với sự phát triển của súng ống, những người Tây phương thật sự cũng đã không còn phải e sợ các thổ dân nữa rồi. Sau chuyến đi của James Cook, các đội tàu săn cá voi, săn hải cẩu và buôn bán của châu Âu và Bắc Mỹ đã ghé thăm New Zealand nhiều hơn, đặc biệt là họ di chuyển từ nước Úc sang. Họ trao đổi thực phẩm, công cụ kim loại, vũ khí và các hàng hóa khác của người châu Âu để lấy gỗ, đồ tạo tác và nước, thực phẩm của người Maori. Tình hình ở New Zealand thì vẫn không có gì thay đổi, vẫn là cuộc chiến giữa các bộ lạc. Song với việc người Tây mang đến quần đảo này, khoai tây và súng hỏa mai đã biến đổi triệt để nền nông nghiệp và cách thức chiến tranh của người Maori. Khoai tây thì cung cấp nguồn thực phẩm lâu dài và ổn định hơn. Súng hỏa mai đã thay thế cho tên và giáo mác, giúp cho các chiến dịch quân sự kéo dài và cam go hơn. Mỗi một công ty của Tây phương lại tài trợ súng cho một bộ lạc khác nhau nhằm tranh giành các hải cảng. Có thể nói rằng, người Tây vừa tài trợ lại vừa kích động những mâu thuẫn có sẵn để người Maori đánh nhau nhiều hơn. Kết quả là từ năm 1801 đến năm 1840 đã có hơn 600 cuộc chiến lớn nhỏ diễn ra giữa các bộ lạc người Maori. Các cuộc chiến đã giết chết hơn 40.000 người bản địa. Mà các bạn biết đấy, lúc đó New Zealand chỉ có khoảng 120.000 người. Số người chết đã chiếm hơn 1/3 dân số của New Zealand. Chưa hết, cùng với súng và khoai tây thì người châu Âu cũng mang đến đây đủ các loại dịch bệnh mà người dân trên đảo chưa gặp bao giờ. Nhưng là bệnh hủi, bệnh đậu mùa khiến cho 1/2 dân số còn lại tiếp tục chết đi. Lúc này, dân số bản địa người New Zealand chỉ còn khoảng 40.000 người. Tiếp sau đó, các nhà truyền giáo của phương Tây đã xuất hiện. Các cha xứ đã nói rằng, chiến tranh liên miên và dịch bệnh là do các thế lực đen tối điều khiển. Chỉ có chúa trời mới có thể cứu được họ. Cuối cùng thì hầu hết người dân Maori đã cải đạo sang Thiên Chúa giáo. Càng ngày càng có nhiều người Anh, người Mỹ đến New Zealand sinh sống. Đến năm 1830, số người Tây thậm chí đã vượt qua cả dân số người Maori. Và để đưa người Anh đến New Zealand định cư, các nhà tư bản Anh đã lập ra một công ty tên là Công ty New Zealand, chuyên đưa người từ Anh sang New Zealand. Họ đi thu mua đất của người Maori với giá rẻ rồi sau đó lại bán cho dân Anh. Vừa làm dịch vụ đưa người, vừa thâu tóm đất đai. Năm 1832, chính phủ Anh đã bổ nhiệm James Busby làm Tổng lãnh sự Anh tại New Zealand với nhiệm vụ là bảo vệ những người định cư và thương nhân Anh. Năm 1835 thì Pháp cũng muốn có thuộc địa ở đây. Người Pháp muốn chiếm Đảo Nam để thành lập một quốc gia thuộc địa mới. Anh thì không muốn mất mảnh đất màu mỡ này vào tay người Pháp, cho nên Anh đã nhanh tay đi trước một bước. Người Anh đã soạn thảo một hiệp ước để ký kết với các tù trưởng người Maori. Ngày mùng 6 tháng 2 năm 1840, hiệp ước Waitangi được ký kết tại Waitangi, Vịnh Đảo, cách Whangarei 60 km về phía bắc của Đảo Bắc. Hiệp ước này là một hiệp ước đầy tranh cãi suốt gần 200 năm qua. Lý do là như thế này, thời đó thì người Maori chưa có chữ viết, họ là một xã hội truyền miệng. Và William Hobson, thống đốc Anh ở New Zealand là người đã soạn thảo ra hiệp ước này. Ông này đi rêu rao rằng Pháp chuẩn bị đánh chiếm New Zealand giống như các đảo Polynesia thuộc Pháp ở Thái Bình Dương. Cho nên, nếu muốn được tiếp tục tồn tại, các tù trưởng nên cầu viện sự giúp đỡ của nước Anh. 46 tù trưởng lớn nhất ở Đảo Bắc thì bảo rằng sợ cái gì, giặc đến là đánh. Nhưng mà 21 ông tù trưởng nhỏ và nhát gan, cùng với việc nhận được lợi ích từ Anh đã đồng ý ký kết vào bản hiệp ước. Mà cái hiệp ước do William Hobson soạn thảo lại bằng tiếng Anh. Mà dân Maori có biết cái chữ mù gì đâu. Hiệp ước này về cơ bản thì dài một trang giấy và có ba điều. Điều 1: người Maori sẽ chuyển giao cho Nữ hoàng Anh tất cả các quyền và quyền chủ quyền đối với lãnh thổ của họ. Điều thứ hai: người Maori vẫn được sở hữu đất nhưng nếu họ bán thì phải ưu tiên bán đất cho người mà Nữ hoàng chỉ định. Điều thứ ba: Nữ hoàng Anh sẽ bảo vệ người dân bản địa New Zealand và ban cho họ mọi quyền và đặc quyền của thần dân Anh. Nghĩa là người Maori sẽ trở thành thần dân của nước Anh. Bản hiệp ước tuy không dài nhưng vì sao lại gây tranh cãi đến vậy? Lý do chính là vì người Maori, họ sống theo các bộ lạc nên họ không có khái niệm gì về chủ quyền đất nước cả. Chính xác là họ không có khái niệm về từ chủ quyền. Họ chỉ biết là họ vẫn sở hữu đất, còn chủ quyền là cái gì thì họ không biết. Mà William Hobson, người đã soạn thảo cái hiệp định này vì để các tù trưởng hiểu được và ký vào thì đã dịch cái hiệp ước qua tiếng Maori. Không phải là chữ viết mà dịch theo kiểu phiên âm ra tiếng Maori. Mà tiếng Maori thì không có từ chủ quyền, cho nên ông đã dịch cái từ chủ quyền sang thành Kawanatanga. Từ này thì có nghĩa là quản lý hay là cai trị. Có nghĩa là khi bản hiệp ước này đến tay người Maori thì điều một sẽ được đọc thành. Nữ hoàng Anh sẽ có quyền quản lý đối với lãnh thổ của họ. Kiểu như đại ca đứng ra bảo vệ cho đàn em chứ đất và nhà của đàn em thì vẫn là của đàn em vậy. Thế là người Maori hiểu rằng để có được sự bảo vệ của nước Anh trước người Pháp thì chỉ cần tôn người Anh lên làm đại ca, còn đất đai thì vẫn là của mình. Chỉ là khi bán đất thì ưu tiên bán cho người Anh mà thôi. Thấy điều kiện của hiệp ước cũng gọi là ổn nên dần dần từ 21 tù trưởng ký hiệp ước. Về sau đã có đến hơn 540 tù trưởng ký tên hoặc điểm chỉ vào bản hiệp ước này. Và để có thể lấy được nhiều chữ ký và điểm chỉ như vậy thì bản hiệp ước đã được sao ra thành tám bản khác nữa, đều bằng tiếng Maori rồi gửi đi khắp đất nước. Sau khi có hơn 500 bộ lạc ký vào bản hiệp ước, Hobson tuyên bố New Zealand trở thành thuộc địa của Anh. Tuy nhiên, sự kiện này lại mâu thuẫn với Công ty New Zealand, công ty chuyên đưa người Anh sang New Zealand định cư. Bây giờ nếu chiếu theo bản hiệp ước này thì người Maori cũng có quyền như công dân Anh. Và thế là các ông chủ người Anh sẽ không thể đào đâu ra nô lệ mà không có nô lệ thì lấy ai ra làm nông trại. Năm 1950 thì Công ty New Zealand đã dừng hoạt động và đến năm 1958 thì tuyên bố giải thể. Trên thực tế thì không phải bộ tộc Maori nào cũng đồng ý ký kết vào hiệp định Waitangi. Có rất nhiều bộ tộc không ký vào bản hiệp ước này, ước chừng có đến 400 bộ tộc không ký vào hiệp ước. Họ đã tập hợp lại với nhau, phát động phong trào chống lại chính quyền thực dân do Anh dựng lên. Và cuộc chiến đó được gọi là cuộc chiến New Zealand. Đỉnh điểm của cuộc chiến là vào năm 1860, các bộ tộc Maori đã tập hợp được một đội quân khoảng 4000 người, thường xuyên đánh du kích, gây ra những hậu quả nặng nề cho quân chính phủ và quân Anh. Nữ hoàng Anh đã phải phái 18.000 lính cùng nhiều súng ống đại bác đến để dẹp loạn. Cuối cùng thì 2100 lính Maori chết, còn quân Anh chết 800 người. Quân Maori bại trận, đất của các bộ lạc nổi dậy đã bị tịch thu. Sau trận chiến New Zealand thì chính quyền thuộc địa New Zealand cũng dần dần vững chắc và tách biệt hoàn toàn khỏi nước Anh để trở thành một vùng đất tự trị. Thủ tướng Alfred Domett của New Zealand đã đưa ra nghị quyết là chuyển thủ đô từ Auckland đến Wellington. Quốc hội cũng đã chính thức họp tại Wellington lần đầu tiên vào năm 1865. Năm 1886, New Zealand sát nhập quần đảo núi lửa Kermadec cách Auckland khoảng 1000 km về phía Đông Bắc. Sau đó là các đảo xung quanh đất nước. Các đảo này về sau đã đóng góp đáng kể vào vùng đặc quyền kinh tế của New Zealand. Năm 1893, New Zealand là quốc gia đầu tiên trên thế giới trao cho phụ nữ quyền bỏ phiếu. Và cũng là đất nước đầu tiên đưa ra mức lương tối thiểu cho người lao động vào năm 1894. Do chính phủ điều hành đất nước đều là người Anh và trên thực tế thì dân số người Anh của New Zealand cũng đông hơn cả người Maori. Nên về sau, quốc hội nước này đã đấu tranh và được chấp thuận cho hoạt động độc lập khỏi Quốc hội Anh. Năm 1907, theo yêu cầu của Quốc hội New Zealand, vua Edward VII đã tuyên bố New Zealand là một lãnh thổ tự trị trong Đế quốc Anh. Đến năm 1947, New Zealand thông qua quy chế Westminster. Quy chế này quy định rằng Quốc hội Anh không còn có thể lập pháp cho New Zealand nữa, trừ khi là New Zealand đồng ý. Từ đó trở đi, New Zealand chỉ còn là một đất nước thuộc khối thịnh vượng chung Anh giống như là Canada hay nước Úc mà thôi. Như vậy thì cũng có thể hiểu rằng năm mà New Zealand độc lập là năm 1947. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, khi nền kinh tế hiện đại ngày càng phát triển, bắt đầu xuất hiện một làn sóng người Maori di cư từ nông thôn đến thành thị để kiếm sống. Điều này đã thổi bùng lên mâu thuẫn với những người gốc Anh. Bởi người Maori không thể kiếm được việc làm hoặc bị trả lương thấp hơn người gốc Anh. Thế là một phong trào phản đối bất công của người Maori đã bùng phát. Họ nói rằng bản hiệp ước Waitangi ngày xưa là giả tạo và người Anh đã lừa họ ký vào bản hiệp ước đó. Rằng chính phủ New Zealand hiện tại không có thực quyền ở hòn đảo này. Phong trào nhanh chóng lan rộng và vào năm 1975 thì chính phủ New Zealand đã buộc phải thành lập ra một tòa án có tên là Waitangi để chuyên xử lý các vụ việc này. New Zealand cũng phải công nhận tiếng Maori là một ngôn ngữ chính thức của đất nước. Đầu những năm 2000, nhằm xoa dịu người Maori, New Zealand đã chi ra hàng tỷ đô la để đền bù cho những vùng đất đã lấy từ các bộ lạc từ thế kỷ thứ 19. Người Maori nhận được tiền nên cũng nguôi ngoai phần nào. Nhưng gần đây, những dự thảo về các đạo luật mới được đưa ra nhằm cắt giảm các quyền lợi của người Maori về việc sở hữu bờ biển và đáy biển. Cũng như là các hạn ngạch về việc đánh bắt cá, khai thác tài nguyên khoáng sản trên đất của họ đã khiến cho nghị sĩ người Maori là Maipi Clarke. Xé dự thảo luật ngay trên hội trường. Có thể thấy rằng New Zealand kể từ khi lập quốc thì người Maori và người gốc Anh vẫn chưa tìm được tiếng nói chung. Sự bất ổn vẫn luôn tiềm ẩn trong đất nước. Về dân số. Hiện nay dân số của New Zealand là vào khoảng 5.285.000 người. Dân số nước này hiện tập trung chủ yếu ở phía Bắc của đất nước với khoảng 76,4% dân số sống ở Đảo Bắc và 23,6% dân số ở Đảo Nam. Nếu nhìn vào tấm bản đồ này, các bạn có thể thấy rằng phần lớn diện tích New Zealand là không có người sinh sống. Có tới 84,3% dân số nước này đang sống ở các khu vực thành thị. Auckland là thành phố lớn nhất đất nước với 1,4 triệu cư dân. Trong số hơn 5,2 triệu dân thì 67,8% là người châu Âu. Và 16,8% là người Maori, các nhóm dân tộc châu Á và người Thái Bình Dương chiếm 15,4%. Có thể thấy rằng người Maori, những người đầu tiên phát hiện và định cư trên hòn đảo này hiện chiếm chưa đến 1/5 dân số của cả đất nước. Tôn giáo của đất nước này là Thiên Chúa giáo, chiếm 32,3%. Một nửa dân số của New Zealand tự nhận mình là người vô thần. Giáo dục tiểu học và trung học là bắt buộc đối với tất cả các trẻ em từ 6 đến 16 tuổi. Các trường công thì miễn học phí đối với công dân New Zealand và cả thường chú nhân. Từ 5 tuổi trở lên cũng được miễn học phí ở New Zealand. Tỷ lệ biết chữ của người lớn là 99%, một tỷ lệ rất cao nếu so với phần còn lại của thế giới. Về kinh tế. Năm 2024 thì GDP của New Zealand vào khoảng 252 tỷ đô la, xếp hạng thứ 52 thế giới. GDP bình quân đầu người vào khoảng 47.000 đô la trên một người trong một năm. Và đồng tiền của nước này là đồng đô la New Zealand, ký hiệu là NZD. Và 1 đô la New Zealand thì đổi được 14.800 Việt Nam đồng. New Zealand hiện được xếp hạng và đất nước phát triển. Trụ cột chính của nền kinh tế New Zealand hiện nay là nông nghiệp và dịch vụ. Còn công nghiệp sản xuất thì đất nước này không có nhiều thế mạnh cho lắm. Được xếp hạng là một đất nước phát triển, song New Zealand lại không có một hãng xe ô tô nội địa nào. Chủ yếu là các hãng xe đến từ Mỹ, Nhật và Hàn Quốc mà thôi. Kể từ khi người Anh đến đây định cư thì New Zealand đã trở thành một vùng đất của những đồn điền, chuyên chăn nuôi bò, cừu để lấy sữa, lấy thịt, lấy len, sau đó xuất ngược lại nước Anh và châu Âu. Hiện nay thì tình hình đó vẫn không thay đổi nhiều. Xuất khẩu các sản phẩm từ bơ sữa vẫn chiếm đến 21% kim ngạch xuất khẩu của đất nước này. Các mặt hàng xuất khẩu nổi tiếng khác của New Zealand, đó là quả kiwi và táo. Quả kiwi thì mang về 2,8 tỷ đô la, còn quả táo thì cỡ 1 tỷ đô la mỗi năm. Và do nằm trong vành đai núi lửa nên đất nước này có nhiều núi lửa và hay xảy ra động đất. Nhưng cũng chính vì thế mà đất đai ở New Zealand rất phì nhiêu và màu mỡ. Thêm vào đó là đất nước lại có khí hậu ôn hòa, cho nên rất phù hợp để chăn nuôi và trồng trọt. Cảnh quan ở New Zealand thì đa dạng từ núi cao, núi tuyết, thảo nguyên, đồng cỏ đến những bãi biển. Cho nên du lịch cũng mang lại nguồn thu đáng kể cho đất nước này. Năm 2023 thì du lịch mang về cho New Zealand 11 tỷ đô la. Tiếp theo chúng ta hãy cùng điểm qua những thành phố nổi tiếng mà khi các bạn đến thăm New Zealand thì có lẽ là nên ghé qua. Thứ nhất là thành phố Auckland. Đây là thành phố lớn nhất đất nước với 1,4 triệu dân và là thành phố lớn thứ năm ở châu Đại Dương. Auckland có dân số sinh ra ở nước ngoài lớn thứ tư trên thế giới với 39% cư dân sinh ra là ở nước ngoài. Tên tiếng Maori của Auckland là Tamaki Makaurau, có nghĩa là nơi được nhiều người mơ ước. Auckland là một thành phố cảng nằm ở phía bắc của đảo Bắc. Cảng của thành phố có tên là Manukau là cảng lớn nhất của đất nước. Đại học Auckland được thành lập năm 1883 là trường đại học lớn nhất ở New Zealand. Các điểm tham quan du lịch nổi tiếng của thành phố thì bao gồm Bảo tàng tưởng niệm chiến tranh Auckland, cầu cảng, Tòa thị chính và Tháp Sky Tower. Tháp Sky là một tòa tháp viễn thông và tháp quan sát cao tới 328 m là tòa nhà cao thứ hai ở Nam bán cầu, chỉ sau tháp Autograph ở Jakarta, Indonesia. Và là tòa tháp cao thứ 28 trên thế giới. Kể từ khi hoàn thành vào năm 1997, Sky Tower đã trở thành một địa điểm mang tính biểu tượng trên đường chân trời của thành phố Auckland. Thành phố Wellington. Wellington là thành phố lớn thứ ba ở New Zealand với dân số là khoảng 400.000 người. Thành phố này nằm ở mũi phía Tây Nam của Đảo Bắc, giữa eo biển Cook và dãy núi Remutaka. Thành phố đã là thủ đô của New Zealand kể từ năm 1865. Mặc dù điều này không có được quy định trong hiến pháp nhưng tất cả các cơ quan quyền lực lớn nhất của đất nước thì đều có trụ sở ở đây. Nền kinh tế của Wellington dựa chủ yếu vào dịch vụ, tập trung vào dịch vụ tài chính, dịch vụ kinh doanh, dịch vụ cảng biển và ngành công nghiệp phim ảnh. Thành phố được bao quanh bởi đồi núi và các cánh rừng nhiệt đới rất đẹp và sạch sẽ. Wellington được xếp hạng là một trong những thành phố đáng sống nhất trên thế giới. Tiếp theo là thành phố Christchurch. Đây là thành phố lớn nhất ở Đảo Nam và là thành phố lớn thứ hai ở New Zealand. Christchurch có dân số là 415.000 người và thành phố nằm trong vùng Canterbury, gần trung tâm của bờ biển phía Đông của Đảo Nam. Đây là một thành phố tương đối bằng phẳng, trung bình cao khoảng 20 m so với mực nước biển. Christchurch nổi tiếng là một thành phố năng động phong cách Anh với bản sắc kiến trúc và biệt danh là Thành phố Vườn. Do có nhiều điểm tương đồng với các thành phố vườn ở Anh. Thành phố được thành lập vào năm 1856 là thành phố lâu đời nhất ở New Zealand. Christchurch được công nghiệp hóa mạnh mẽ vào đầu thế kỷ 20 với việc mở ra tuyến đường sắt Main South Line. Thành phố này đã được công nhận là cửa ngõ của Nam Cực kể từ năm 1901. Tức là một trong những thành phố để người ta có thể xuất phát đi Nam Cực. Nếu không nói rõ đây là một thành phố ở New Zealand thì nhiều người sẽ lầm tưởng rằng đây là một thành phố của nước Anh. Phần cuối của video này là một số sự thật về New Zealand. Kiwi là loài chim đặc hữu chỉ sống ở New Zealand. Con chim này nhìn được cái nhìn nó kỳ lạ nhưng mà nó cũng không được đẹp cho lắm. Hình con chim này được chọn làm biểu tượng để in lên các hãng hàng không hay là không quân của New Zealand. Nhưng thật đáng tiếc là loài chim này lại không biết bay. Thế nó mới dị chứ không biết bay mà chọn làm biểu tượng cho không quân mới cả máy bay. Không chỉ có chim kiwi mà còn có cả quả kiwi. Đây là loại quả nổi tiếng nhất của New Zealand. Nhưng thật bất ngờ cái quả này có nguồn gốc từ Trung Quốc, năm 1904 nó mới được mang từ Trung Quốc đến New Zealand trồng mà thôi. Ở Trung Quốc thì quả này có tên là Mị Hầu Đào. Hiện nay thì Trung Quốc cũng là nước xuất khẩu quả này nhiều nhất thế giới với 52% sản lượng toàn cầu. Người New Zealand ghét việc bị đem ra so sánh với các nước láng giềng như Australia. Nếu các bạn đến đây thì đừng nói là bên Úc thế này, bên Úc thế kia, họ ghét lắm đấy. Hãy nhìn vào tấm bản đồ này, cách New Zealand 2700 km về phía Đông Bắc là quần đảo Cook. Với 15 hòn đảo chính trải dài trên 2,2 triệu km² mặt biển. Quần đảo Cook có thể nói là một quốc gia không phải là một quốc gia. Bởi nước này có lá cờ, có quốc ca, có quốc hội, có thủ tướng riêng nhưng nguyên thủ quốc gia lại là thủ tướng của New Zealand. Nước này có quyền tự quyết nội bộ, nhưng đối ngoại và quốc phòng lại phải thông qua New Zealand, tiêu tiền của New Zealand. Cuối cùng là một nước phát triển, song tỷ lệ nghèo đói ở New Zealand lại tương đối cao. Khi 5% người giàu nhất đất nước lại sở hữu tới 38% tài sản, tạo nên sự tương phản rõ rệt trong xã hội nước này. Tỷ lệ nghèo đói ở quốc gia này lên đến 12%, trong đó phần lớn dân nghèo lại là người Maori bản địa. Các bạn vừa tìm hiểu đôi nét về đất nước New Zealand. Nếu các bạn cảm thấy thích video này thì đừng quên like và chia sẻ nó nhé. Hơn nữa nếu các bạn muốn làm về đất nước nào, hãy để lại ý kiến của mình ở phần bình luận. Và giờ thì xin chào và hẹn gặp lại các bạn trong những video tiếp theo.
