[0:06]ένα σύντομο οδοιπορικό στην Ελληνική Κοινότητα των Κωφών
[0:40]Αθήνα, μια σύγχρονη πόλη που συγκεντρώνει χιλιάδες βλέμματα.
[0:48]θορυβώδης με γρήγορους ρυθμούς, κίνηση, πολυκοσμία.
[0:58]Στους δρόμους της, άνθρωποι από μακρινές χώρες μιλάνε διαφορετικές γλώσσες, κουβαλάνε την πολιτιστική τους ταυτότητα, τα όνειρά τους, τις αγωνίες τους, να ζήσουν σε μια χώρα φιλόξενη αλλά και διαφορετική.
[1:23]Μερικές φορές τους προσπερνάμε αδιάφορα. Άλλοτε πάλι τους παρατηρούμε. Άλλοτε θέλουμε να γνωρίσουμε από κοντά αυτή τη διαφορετικότητα, να μάθουμε και να γοητευτούμε.
[1:40]Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν γεννηθεί και ζουν στη χώρα μας. Είναι Έλληνες, αλλά έχουν τη δική τους γλώσσα, τις δικές τους συνήθειες και παραδόσεις, τη δική τους κουλτούρα. Είναι οι Κωφοί Έλληνες, μια γλωσσική μειονότητα. Οι Κωφοί υπήρχαν πάντα και μας ξάφνιαζαν όταν τους βλέπαμε να χειρονομούν και να κυκλοφορούν ανάμεσά μας. Αν τους παρατηρήσουμε και παρακολουθήσουμε την κοινότητα των Κωφών, θα ανακαλύψουμε ότι αποκαλύπτεται ένας κόσμος διαφορετικός, πολύπλοκος και γοητευτικός. Ένας κόσμος άγνωστος για μας, γεμάτος ευαισθησία, ομορφιά και δημιουργικότητα. Ένας κόσμος που ο Κωφός δεν αισθάνεται άρρωστος, αλλά εκεί επικοινωνεί, εκφράζεται και δημιουργεί ισότιμες σχέσεις. Και νιώθει ότι το να είσαι Κωφός και να το αποδέχεσαι είναι στάση ζωής, όχι αδυναμία.
[2:43]Πολύ λίγα πράγματα ξέρουμε για τους Κωφούς.
[3:00]Είναι εύκολο να μάθεις.
[3:23]Οι κινήσεις των χεριών παύουν να είναι απλές χειρονομίες της Ελληνικής γλώσσας, όπως πιστεύουν πολλοί ακούοντες, αλλά το κάθε νόημα είναι μέρος μιας όμορφης γλώσσας, εύπλαστης, γεμάτης ρυθμό και ακρίβεια. της Νοηματικής γλώσσας. Η Νοηματική είναι μια άλλη γλώσσα, διαφορετική από χώρα σε χώρα, άμεση, ολοκληρωμένη, ισότιμη με όλες τις προφορικές γλώσσες, με τους δικούς της συντακτικούς κανόνες και τη δική της έκφραση.
[4:05]Χωρίς να υπάρχει γραπτή παράδοση, η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα διατηρήθηκε και πέρασε από γενιά σε γενιά. Νιώθουμε ωραία. Οποιος κάνει αμαρτία στιγματίζεται. Εμπλουτίζεται και διαμορφώνεται συνεχώς μέσα από τις εκάστοτε κοινωνικές συνθήκες και ανάγκες.
[4:47]Η νοηματική γλώσσα είναι αυτή που χαρακτηρίζει τους Κωφούς μειονότητα, τους συνδέει σαν κοινότητα, τους διαφοροποιεί από άλλες ομάδες αναπήρων, αναδεικνύοντας την πολιτισμική τους οντότητα.
[5:07]Όταν ήμουν παιδί 5-6 χρονών το πρώτο σχολείο που πήγα ήταν στη Βιέννη, στην Αυστρία. Εκεί έμεινα ένα χρόνο. Η μητέρα μου ανησυχούσε που ήμουν μακριά της και έτσι αναγκάστηκα να επιστρέψω στην Ελλάδα.
[5:22]Στην Ελλάδα πήγα σε σχολείο Κωφών, στο πρότυπο εκπαιδευτήριο Μαρτίνου. Η κυρία Μαρτίνου, παλιά, ήταν δασκάλα στο σχολείο της Ακρόπολης και αργότερα στο σχολείο στους Αμπελόκηπους από όπου παραιτήθηκε και έφτιαξε το δικό της ιδιωτικό σχολείο το "Πρότυπο Εκπαιδευτήριο Μαρτίνου". Εκεί έκανα παρέα για πρώτη φορά με Κωφά παιδιά. Ήταν η Μήτση Κοκβή, η Νινέτα και άλλα παιδιά. Συνολικά ήμασταν 80 παιδιά από όλη την Ελλάδα. Εκεί έμεινα περίπου 4 χρόνια μέχρι το 1957.
[5:54]Το 1958 πήγα στο σχολείο Κωφών στην Καλλιθέα, που ήταν πιο μεγάλο και εκεί τέλειωσα.
[6:05]Σε όλο αυτό το διάστημα σκεφτόμουν τι θα κάνω μετά. Πού θα πάω να σπουδάσω. Δεν ήθελα να κάνω ότι και οι άλλοι Κωφοί στην Ελλάδα. Δεν μου άρεσε...
[6:20]Τα περισσότερα Κωφά παιδιά προέρχονται από ακούοντες γονείς. Οι κοινές εμπειρίες από την εκπαίδευσή τους, στα σχολεία που εκπαιδεύονται, γίνονται η αιτία της μύησής τους στη νοηματική γλώσσα και στην κουλτούρα των Κωφών.
[6:37]Τα σχολεία Κωφών και ειδικά τα σχολεία οικοτροφεία, συμβάλουν στην απόκτηση της ταυτότητας και της κουλτούρας τους. Όταν συστήνονται, αναφέρουν και τα σχολεία που εκπαιδεύτηκαν. Το σχολείο είναι πολύ σημαντικό για το Κωφό παιδί. Όχι μόνο για τη μάθηση και γνώση που πρέπει να αποκτήσει, αλλά γιατί εκεί συνειδητοποιεί την ιδιαιτερότητά του, συναναστρέφεται άλλους Κωφούς, μαθαίνει τη γλώσσα του και επικοινωνεί. Χωρίς το φόβο της ειρωνείας, της απόρριψης και της γελοιοποίησης. Αντίθετα, νιώθει ήρεμο, δυνατό, σίγουρο, μέσα από τα μονοπάτια της συντροφικότητας και της ιδιαιτερότητας που έχει. Εκτός Εκεί παρέα με άλλους Κωφούς, εξοικειώνεται με την κώφωσή του και αποφασίζει την μετέπειτα ενεργή συμμετοχή του στην κοινότητα των Κωφών.
[7:33]Παλαιότερα ήταν διαφορετικά, υπήρχαν πολλές προκαταλήψεις. Αυτό που βλέπω και πιστεύω είναι πως η εκπαίδευση ήταν πιο σωστή από ότι είναι σήμερα. Σήμερα υπάρχει μεν πρόοδος, όμως τα προβλήματα και τα εμπόδια είναι μεγαλύτερα. Και όλα αυτά προέρχονται από το νομικό σύστημα. Δυστυχώς, δεν υπάρχει νόμος που να υποχρεώνει τους δασκάλους να εκπαιδεύονται ειδικά για το Κωφό παιδί και να μιλάνε τη γλώσσα του. Για το λόγο αυτό τα Κωφά παιδιά δεν έχουν στόχους. Δεν υπάρχει βοήθεια για τους Κωφούς σήμερα. Ο βασικότερος στόχος των Κωφών είναι η αναγνώριση της Νοηματικής Γλώσσας από το Κράτος. Από τη στιγμή που θα αναγνωριστεί η Νοηματική Γλώσσα οι εκπαιδευτικοί θα μπορούν να επικοινωνούν άμεσα με τα παιδιά. Όλα τα Κωφά παιδιά επικοινωνούν οπτικά. Αν πρώτα μάθουν την Νοηματική Γλώσσα μετά εύκολα μαθαίνουν να γράφουν και αργότερα να χειρίζονται τον προφορικό λόγο. Αυτός είναι και ο κυριότερος λόγος που οι Κωφοί προτιμούν και υποστηρίζουν τα σχολεία Κωφών. Και οι ίδιοι είναι επιφυλακτικοί στην πολιτική της ενσωμάτωσης που προωθούν τα τελευταία χρόνια πολλές κυβερνήσεις. Η Εκπαίδευση των Κωφών, όπως και άλλων μειονοτήτων άλλωστε, πολλές φορές αντιμετωπίζει με υπεροψία και άγνοια τον πλούτο, τις ιδιαιτερότητες και την πολιτιστική κληρονομιά, μέσα από μια πολιτική ισοπέδωσης και προώθησης της μιας κυρίαρχης γλώσσας και κουλτούρας των ακουόντων. Έτσι μένει ανεκμετάλλευτη η γνώση και η εμπειρία των Κωφών που απέκτησαν στη διάρκεια της εκπαίδευσής τους.
[9:05]Η ακουοκεντρική στάση της κοινωνίας είναι αυτή που αναγκάζει τους Κωφούς, μεγαλώνοντας, να αναζητήσουν άλλους Κωφούς. Όπου εκεί η επικοινωνία είναι εύκολη, οι εμπειρίες κοινές, οι αξίες για τη ζωή ίδιες. Γι' αυτό το λόγο, οι Κωφοί έχουν δημιουργήσει ένα δίκτυο από κοινούς χώρους. Ομοσπονδία, λέσχες, σωματεία σε όλη την Ελλάδα. Στις λέσχες τους και τους κοινούς χώρους συνάντησης ο βαθμός ακουστικής απώλειας δεν παίζει απολύτως κανένα ρόλο για τους ίδιους τους Κωφούς. Μέσα σ' αυτές τις λέσχες όλοι είναι ίσοι. Εκεί βρίσκονται σ' ένα κόσμο χωρίς διακρίσεις και προκαταλήψεις. Γιατί, για να είσαι μέλος της κοινότητας των Κωφών, σημαίνει κοινή γλώσσα και εμπειρίες, κοινή κουλτούρα και στάση ζωής, και το κυριότερο, αλληλοσεβασμό.
[9:58]Οι Κωφοί δεν μπορούν να υπάρξουν αν ζει ο καθένας μόνος του, ξεκομμένος από τους υπόλοιπους. Έτσι δημιουργήθηκαν τα σωματεία. Τα σωματεία είναι ο χώρος που συναντιώνται οι Κωφοί μεταξύ τους, λένε τα νέα τους, τα προβλήματά τους, τις απορίες τους. Στα σωματεία υπάρχει βοήθεια, έρχονται ειδικοί και κάνουν επιμόρφωση σε θέματα ιατρικά, κοινωνικά, πολιτιστικά και άλλα. Από εκεί πληροφορούμεθα ότι συμβαίνει στην ευρύτερη κοινωνία.
[10:37]Στα σωματεία και στις λέσχες τους γίνονται διάφορες κοινωνικές και επιστημονικές εκδηλώσεις.
[11:05]Στο χριστιανικό σωματείο "Προφήτης Ζαχαρίας" γίνονται συχνά θρησκευτικές εκδηλώσεις, όπως το πατροπαράδοτο "Κόκκινο Αυγό" που γιορτάζεται κάθε Πάσχα.
[11:41]Το θρησκευτικό συναίσθημα στην κοινότητα των Κωφών εκφράζεται μέσα από την ανάγκη εκκλησιασμού τους.
[11:51]Η ανάγκη τους αυτή εκφράζεται με το να συγκεντρώνονται και με παρουσία ιερέα και διερμηνέα Νοηματικής γλώσσας συμμετέχουν στο μυστήριο της Θείας Λειτουργίας.
[12:32]Η σύζυγος μου είναι Κωφή, κι αυτό είναι φυσικό. Να είμαι παντρεμένος με Κωφή, να κάνουμε παρέα με άλλους Κωφούς, έχουμε τους ίδιους στόχους.
[12:50]Ταιριάζουμε πολύ.
[12:55]Συνήθως οι Κωφοί παντρεύονται μεταξύ τους. Έχουν την ίδια γλώσσα και κοινά βιώματα. Έτσι υπάρχει μια πλήρης επικοινωνία για να βιώνουν μια φυσιολογική οικογενειακή ζωή. Οι Κωφοί συνήθως αποκτούν ακούοντα παιδιά. Τα ακούοντα παιδιά των Κωφών γονέων μαθαίνουν την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα σαν μητρική και αργότερα την ομιλούμενη Ελληνική.
[13:22]Έτσι μαθαίνουν να κινούνται από πολύ μικρά σε δύο κόσμους. Στην κοινωνία των Κωφών και στην κοινωνία των ακουόντων.
[13:33]Προσφέρουν τη βοήθεια τους στην επικοινωνία της οικογένειας τους με τους ακούοντες. Κι αργότερα γίνονται δάσκαλοι Κωφών, Νοηματικής, διερμηνείς.
[13:49]Υπάρχουν προβλήματα στην οικογένεια με το ακούον παιδί. Μιλάει πάρα πολύ καλά τη Νοηματική Γλώσσα γιατί όλοι στο σπίτι είμαστε Κωφοί και επικοινωνούμε με τη Νοηματική Γλώσσα μεταξύ μας αλλά μόλις χρειαστεί να επικοινωνήσουμε με ακούοντες, το παιδί κάνει τον διερμηνέα π.χ. στο τηλέφωνο.
[14:09]Δυστυχώς οι Κωφοί που έχουν ακούοντα παιδιά τους μεταφέρουν πολλά προβλήματα και τα πιέζουν πολύ. Από πολύ μικρά είναι αναγκασμένα να μας βοηθούν.
[14:23]Πολλές φορές τους διακόπτουμε από το παιχνίδι για να μας βοηθήσουν.
[14:30]Όταν είναι παιδιά δεν μπορούν να αρνηθούν, αλλά αργότερα αντιδρούν.
[26:00]Οι Κωφοί χωρίς διερμηνεία και κοινωνική στήριξη σπάνια καταφέρνουν να σπουδάσουν στο Πανεπιστήμιο και σπανιότερα να αποφοιτήσουν. Ειδικότερα, σπουδές για την Εκπαίδευση του Κωφού Παιδιού άρχισαν να αναπτύσσονται στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια και μόνο στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Πατρών. Το Πανεπιστήμιο Πάτρας, ο Δήμος Αργυρούπολης, πολλά σωματεία και το Ίδρυμα Προστασίας Κωφών έχουν αναπτύξει προγράμματα εκμάθησης της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας. Ήδη έχουν εκπαιδευτεί οι 10 πρώτοι Κωφοί δάσκαλοι από το Πανεπιστήμιο Πάτρας σε συνεργασία με το Δήμο Αργυρούπολης.
