46) 2026 KPSS - AGS COĞRAFYA ENGİN ERAYDIN TÜRKİYE'NİN EKONOMİK COĞRAFYASI - 5 (TARIM 4)

[0:05]Evet arkadaşlar, tekrardan birlikteyiz. En son gelmiştik Güneydoğu'nun ürünlerinden yolumuza devam edeceğiz. Bölge olarak artık Akdeniz ürünlerini tamamladık. Şimdi bakalım Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde en ön çıkan plana çıkan ürünlerimiz kimlerdir dediğimizde şöyle ifade edeyim. Başta buna Güneydoğu Anadolu diyeceğiz, GD diyeceğiz ve burada size bir kısa kodlama vereceğim. Güneydoğu'nun ürünlerini biz kısaca GAP kodlamasıyla bileceğiz. Hani Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde zaten bölgedeki projenin adı GAP ya, biz ürünleri kısaca GAP yaptık. Ne demek hocam bu GAP dediğimiz ürünler? Bunları şöyle yaz. G kırmızı mercimek. Kırmızı mercimek. A Antep fıstığı. Antep fıstığı. Bu da P ne? Pamuk. İşte bunlar Güneydoğu'nun ürünleri olacak. Zaten biz biraz sonrasında ben size şunu ifade edeceğim. Kırmızı mercimeğin, Antep fıstığının ve pamuğun en fazla Güneydoğu'da üretilen bu ürünlerin bize bir şeyini daha soracak. Neyini soracak? Hocam diyecek ki bölgeye haliyle sulama geldi. Bu sulamadan sonrasında bölgede üretimi artan ürün kim? Bölgede üretimi eskiden fazla olup da günümüzde GAP'tan sonra azalan ürün kim? Bir de GAP gelmiş, gelmemiş benim neyime, benim üretimim değişmedi ki ne diyecek bir ürün var. Peki o kim olacak? İşte bunları görmek üzere biz GAP'ı yazacağız. Ben size şu formülü veriyorum. Bak şimdi. Güneydoğu'da GAP'tan sonra artan, azalan, değişmeyen ürünleri anlamak istiyorsan yapacağın işlem şu. GAP'ı yazdın, ürünleri yazdın, sonra şunu yapıyorsun. Kırmızı mercimeğin üzerine bir eksi koyuyorsun. Pamuğun üzerine bir artı koyuyorsun. Antep fıstığının üzerine bu artı, bu eksi kutupsa bu ne olur? Bu da topraklama, nötr. Buraya da nötr koyuyorsun. Şimdi bunun anlamı şu. Diyecek ki sana GAP'tan sonra hangisinin üretimi arttı? Kimin arttı? E pamuk. Peki GAP'tan sonra kimin üretimi azaldı? E G kırmızı mercimek. Peki GAP'tan sonra kimin üretimi değişmedi? Antep fıstığı. İşte bunun kodlaması bu. Birazdan zaten anlatımları yaparken üç ürünün de neden arttı, neden azaldı, neden değişmedi? Bunların hepsinin sebeplerini söyleyeceğim ama temel olarak sen buna dikkat edeceksin. Peki gelelim o zaman kırmızı mercimekten yani kırmızı mercimekten başlayalım. Ne demek kırmızı mercimek dediğimiz? Haliyle kırmızı mercimek sıcak iklimlerde yetişen, kuraklığı seven bir ürün. Ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ne baktığınız zaman ultra kurak bir yer mi? Evet. Hatta şöyle düşün. Bir de bunun yeşil mercimek versiyonu var ya, sana sorduğunda diyeceksin ki mercimek sıcaktan kızarmış. O kadar bölge sıcak ki mercimek bile kızarmış gözüyle bak. Çünkü yeşil mercimek burada değil. Serin olan yerde yeşili var, sıcak olan yerde mercimek kızarmış diyeceksin. Kırmızı mercimeği görünce sıcak olan Güneydoğu'yu hemen yapıştıracağım. Kuraklık nedeniyle burada yetiştirilen bir ürün. GAP öncesinde bölgede en fazla ekilen tarım ürünü idi kendisi. Ancak GAP'tan sonrasında sulama gelince ne oldu? Ekonomik getirisi yüksek olan ürünler tercih edilmeye başlayınca kırmızı mercimeğe olan önem azaldı. Ama bu şu anlama gelmiyor. Kırmızı mercimek Güneydoğu'da yerle bir oldu. Hayır, bu anlama gelmiyor. Hala bölgede Güneydoğu Anadolu'da kırmızı mercimek birinci sırada, ama eskiye göre azaldı derse. Evet, eksiye göre azaldı. Çünkü neden? Ekonomik getirisi yüksek olan sulamayla yetişen ürünler tercih edildiği için. Bundan artık çiftçi bunu ne yapmış? Eskisi kadar önem vermemeye başlamış. Güneydoğu Anadolu'da hala üretimi birinci sıradadır diyeceğiz. Başta nereler olmak üzere? Bakın Şanlıurfa, Diyarbakır, Batman, Siirt, Mardin. E zaten baktığında bunlar Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin illeri ve bu anlamda da zaten en çok üretildiği yer de Güneydoğu Anadolu. Numara buraya verilmişse üç ihtimal vardı zaten. GAP'tan birisini düşün. Ya kırmızı, ya Antep, ya pamuk. Bunlardan bir tanesi kurak iklimde. GAP'tan sonra üretimi azaldı derse, cevap ne oluyormuş? Kırmızı mercimek oluyormuş. Gel bir diğer ürünümüze. Aa önce sorumuz var. Bakalım. Seracılık faaliyetlerinin yapılabilmesinde kış ılıklığı. Hala ben bu diye yazdığım soruyu kendime göre okuyup devam ediyorum. Ancak son yıllarda ısıtmada jeotermal suların kullanılmasıyla seracılık yapılan yerler bulunmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi? He aşağıdakilerden hangisi buna örnektir? Hadi bakalım hangisi örnektir dediğimizde. Arkadaşlar biz ne demiştik? Seracılıkta şu vardı. Seracılık ya kışılıklığının geçtiği yerlerde kışların ılık olduğu yerlerde yapılan faaliyetti ya da demiştik eskiden soğuk olan ancak son yıllarda fay hatlarına bağlı jeotermal kaynakların ısıtılmasında kullanılmasıyla haliyle nerelerde gelişmişti? Mesela Afyon dedik, mesela Konya, mesela Kırşehir. Bu yörelerde de son yıllarda jeotermal ısıtmada kullanılarak buralarda da seracılık yapılmaya başlandı. Sana 2 ve 4 numaraları sorarsa 2 ve 4'tekinn sebebi kışılıklığı. Zaten onlar Akdeniz kıyı kuşağı. Peki 5 numaralı seracılık olur mu? Olmaz, o zaten gitti. Peki 1 numarada kışlar ılık geçmesine rağmen ne demiştik? Doğu Karadeniz'de kışlar ılıktır fakat güneşlenme süresi yetersiz olduğu için seracılık gelişemez. Çünkü seracılıkta ürünlerin sebze meyvelerinin olgunlaşabilmesi için aynı zamanda güneş ışığı lazımdır. Peki burada güneş ışığı var mı? Yok. Çünkü hava kapalı bulutlu. Burada da olmaz. O zaman geriye ne kaldı? Şurada görmüş olduğunuz Kırşehir çevresinde ısıtmada artık seralarda jeotermal sular kullanılıyor. Bu yüzden de buralarda seracılık gelişebiliyor. Peki ÖSYM Analiz ne demiş? Bu konudan daha önce seracılık yetiştiriciliğinin az olduğu yer sorulmuştur. Seracılık Akdeniz kıyı kuşağında kış ılıklığı istediğinden dolayı gelişmiştir. Seracılıkta sulama da yapılmaktadır. Konuyu örnek vermek gerekirse GAP'tan sonra azalmakla birlikte hala Güneydoğu Anadolu'da en fazla üretimine dikkat ediniz.