[0:12]Tòa nhà 19 Lê Thánh Tông, quận Hoàn Kiếm Hà Nội, trước đây là trụ sở của Đại học Đông Dương. Nay tòa nhà là biểu tượng của Đại học Quốc gia Hà Nội. Là công trình mang phong cách kiến trúc thuần Pháp, tân cổ điển, được thiết kế bởi kiến trúc sư người Pháp Ernest Hebrard. Cụm công trình được coi là một di tích văn hóa có giá trị kiến trúc trường học thuộc loại quý hiếm trong kho tàng kiến trúc cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 ở Việt Nam.
[0:48]Đầu thế kỷ thứ 20, Hà Nội trở thành trung tâm hành chính của Đông Dương. Bắt đầu cho sự ra đời của một loạt công trình kiến trúc được xây dựng theo phong cách kiến trúc Đông Dương. Sự kết hợp hài hòa giữa khoa học kỹ thuật và mỹ thuật của hai nền văn hóa Pháp Việt Nam. Tác phẩm đầu tiên theo phong cách kiến trúc Đông Dương được xây dựng ở Hà Nội do kiến trúc sư Ernest Hebrard, người kiến tạo ra kiến trúc Đông Dương đã thiết kế là tòa nhà chính của khu Đại học Đông Dương. Nay là Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Dược Hà Nội tạo nên một sự giao thoa giữa Á và Âu trong nghệ thuật xây dựng. Trong những cái dấu ấn kiến trúc của thời thuộc địa. Có những cái công trình mà chúng ta từ lâu chúng ta đã biết nổi tiếng, ví dụ như là phủ toàn quyền Đông Dương, ví dụ như là nhà hát lớn. Thế nhưng mà có một cái điểm nhấn rất quan trọng liên quan đến một cái biểu tượng của giáo dục của cái nền tân học mới chính là tòa nhà chính của Đại học Đông Dương. Và cái tòa nhà này thì đến nay cũng tròn 100 năm, tức là năm 1923 thì đặt viên gạch đầu tiên để xây dựng tòa nhà này thì được chính kiến trúc sư trưởng vô cùng tài danh của châu Âu, của nước Pháp là ông Ernest Hebra, ông thiết kế. Tòa nhà chính của Đại học Đông Dương được xây dựng vào năm 1923, tọa lạc ở một vị trí khá đẹp, đầu đường Lý Thường Kiệt, Hà Nội. Xế phía trước có một vườn hoa nhỏ. Công trình đã tạo ra một điểm nhấn đô thị nổi bật.
[2:27]Điểm nhấn của tòa nhà khi nhìn từ ngoài vào là bộ máy ngói nhiều lớp theo hình thức bát giác. Giữa những lớp ngói là các cửa nhỏ trang trí hoa văn, bên cạnh hàng con sơn đỡ mái theo kiểu trùng hà cổ. Bộ mái ngói còn được sử dụng như một hình thức kết thúc phương đứng ở hai cánh nhà, ở tiền sảnh phía sau nhà. Các cửa sổ mở rộng kiểu cuốn vòm ở tầng một được nhóm thành hai cửa sổ hình chữ nhật ở tầng hai cùng các cửa sổ ở trên mái sảnh, tạo ra sự biến hóa nhưng vẫn mang tính thống nhất cao. Mặt tiền tòa nhà được trang trí bởi các hình thức văn chữ triện, hình bát giác rất phổ biến trong kiến trúc đình chùa Việt cổ. Các hình này còn được nhắc lại trên các diềm mái, càng làm tôn nổi tính bản địa của công trình. Đặc điểm của kiến trúc này đấy, đó là người thiết kế đấy đã nghiên cứu để kết hợp được cái trường phái tân cổ điển của châu Âu. Đấy, nó có dáng dấp của những cái tòa nhà ở cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 châu Âu, nhưng đồng thời nó có một cái sự đan xen với những cái kiến trúc truyền thống. Thí dụ như là những cái mái ngói rồi những cái công sơn để nó đỡ những cái mái ngói đó. Đấy, rồi là những cái cửa sổ để lấy ánh sáng rồi là để mà tạo ra những cái thoáng khí vân vân ấy thì tất cả những cái đó nó nó tạo nên dáng vẻ một cái kiến trúc rất là hiện đại ở thời điểm đó. Nhưng đồng thời nó cũng hài hòa, nó tạo ra những cái sự duyên dáng của cái tòa nhà này. Và rất nhiều nhà nghiên cứu về kiến trúc cận đại đấy, người ta cho rằng đây là một trong những cái công trình kiến trúc cận đại đẹp không chỉ của Việt Nam đâu, mà của châu Á. Nếu mặt ngoài tòa nhà mang dáng vẻ Á Đông thì phần nội thất lại chủ yếu theo tinh thần kinh viện châu Âu. Ấn tượng đầu tiên là cánh cửa ra vào dạng vòm với độ cao tương đương hai tầng nhà, được thiết kế lấy ý tưởng từ chiếc bóng đèn, biểu tượng của tri thức văn minh. Cánh cửa được trang trí bằng kính và kim loại theo phong cách A Novel. Không chỉ làm đẹp cho công trình mà còn làm tăng tính thẩm mỹ cho khu đại sảnh khi nhìn từ trong ra.
[5:03]Bước qua cánh cửa, Đại sảnh hiện ra với không gian cao, rộng, sở hữu các đặc trưng nổi bật của kiến trúc kinh viện phương Tây.
[5:32]Các cuốn nhà được chăm chút cầu kỳ với các loại hoa văn uốn lượn và biểu tượng của ngành y dược. Nhiều họa tiết trang trí Á Đông cũng được sử dụng kết hợp hài hòa trong không gian này.
[5:50]Ở phần trần vòm, nếu nhìn kỹ, ta có thể nhận ra đôi Phượng Hoàng ở chính giữa mái vòm. Đến các chi tiết biểu tượng xung quanh, như hình cuốn thư, bầu rượu, bàn cờ, đôi cá chép vân vân.
[6:14]Hình bông lúa ở trụ cột vòm hay những họa tiết tạo hình hoa sen ở nền đá lát. Tất cả đều là những hình ảnh đặc trưng cho nét văn hóa dân gian Việt Nam.
[6:34]Cái yếu tố phương Đông, yếu tố tân thời, yếu tố khoa học kỹ thuật thì nó chính thể hiện ở cái vòng cửa. Cái vòng cửa này là tôi đếm được 52 cái bóng điện, bóng điện sự tóc và bản thân cái hình của những bóng đèn này trong cái biểu tính biểu tượng hiện nay hiện đại thì bóng đèn là biểu tượng của sự sáng tạo trong cái quan niệm của phương Đông, đặc biệt là ảnh hưởng Phật giáo. Cái hoa sen là cái bông hoa của trí tuệ. Ở phía trên đỉnh thì nó có hình hai con Phượng Hoàng cũng là một cái biểu tượng rất là cao quý và ngày xưa tiến sĩ thì trên mũ là người ta có thêu hình Phượng Hoàng. Thì Phượng Hoàng là trong cái quan niệm Phương Đông nó là minh triết. Ở phía xung quanh thì nó lại còn có cái bát bản mà thấy rất nhiều ở thời Nguyễn, nó gọi là đồ án bát tiên, tức là nó cũng là một cái bảo khí nó tượng trưng cho những cái quyền năng siêu Việt. Thì rõ ràng là nó vừa có một cái ước muốn rất huyền bí của phương Đông mà nó lại tích hợp được cả cái giá trị của của phương Tây, của khoa học, của kỹ thuật. Tòa nhà được xây dựng với cấu trúc không gian đối xứng, với điểm nhấn là khối sảnh trung tâm. Hai phía là hai hội trường lớn có cầu thang dẫn lên thư viện được bố trí trên tầng hai tòa nhà. Đại giảng đường của tòa nhà nằm phía tay trái của sảnh chính. Giảng đường này được coi là mẫu mực kinh điển về giải pháp xử lý độ dốc, điểm nhìn và âm học trong thiết kế kiến trúc.
[8:06]Điểm nhấn đặc biệt là phần nội thất với bức tranh minh họa nổi tiếng của Victor Tadieu. Mô tả sinh động cuộc sống của người Hà Nội đầu thế kỷ thứ 20, với 200 nhân vật đại diện cho xã hội thời bấy giờ. Bức tranh rộng 77 mét vuông với lối vẽ tả thực. Đây được coi là điểm nhấn kiến trúc, linh hồn của giảng đường. Cái bức tranh này vẽ từ khoảng 1921. Đấy từ những phác thảo đầu tiên thì có thể là tính 1921, nhưng mà đến năm 1928 thì là chính thức chuyển vào đây và hoàn công. Thế thì đến nay thì cũng là tròn 95 năm. Phải nói đây là một cái bức tranh mà ở không gian các cái trường đại học thì đây vẫn là một cái bức tranh lớn nhất. Nếu như nói cái tòa nhà này nó thể hiện cái triết lý về tích hợp văn hóa Á Âu thì cái bức tranh này có thể nói là tinh hoa của tinh hoa bởi vì nó cô động, nó hàm xúc được cái cái thông điệp văn hóa. Cái bức tranh này không chỉ là một họa sĩ hoàn toàn được đào luyện kiến thức kỹ thuật vẽ sơn dầu rất là điêu luyện. Đây cũng là một cái bức tranh sơn dầu mà cho đến nay nó vẫn là những cái kỷ lục mà có thể chưa bao giờ có thể vượt qua được một cái bức tranh sơn dầu cong theo cái kiến trúc. Năm 1956, Chính phủ nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa trên cơ sở kế thừa trường đại học duy nhất ở Đông Dương này đã thành lập Đại học Tổng hợp Hà Nội. Tiền thân Đại học Quốc gia Hà Nội ngày nay và đổi tên hai hội trường của tòa nhà theo tên hiệu trưởng và phó hiệu trưởng đầu tiên của Đại học Tổng hợp Hà Nội là giáo sư Nguỵ Như Kon Tum và giáo sư Lê Văn Thiêm. Bên ngoài của hội trường hiện nay có đặt hai bức tượng chân dung của hai giáo sư như một lời tri ân tới những người đã có đóng góp to lớn trong việc phát triển sự nghiệp giáo dục của nước nhà. Qua đại sảnh là một không gian kiến trúc trường học với sân chơi giải trí tứ bề những cây cổ thụ tán lá sum suê. Tạo nên cảnh quan vừa mát mẻ, vừa trang nghiêm, rất mô phạ của một cơ sở học đường khác xa với môi trường phố xá sôi động bên ngoài. Tổng thể của khuôn viên trường Đại học Đông Dương xưa, bên cạnh tòa nhà chính còn có các tòa nhà phụ nằm hai bên cánh và phía sau. Các dãy nhà được thiết kế theo lối kiến trúc Pháp, nay là nơi học tập của sinh viên các trường Đại học Khoa học tự nhiên, trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Dược Hà Nội. Em rất là tự hào khi mà được học tại một ngôi trường mà có bề dày lịch sử và rất là nhiều thành tích như thế này. Và đó là một cái động lực mà giúp em cố gắng phấn đấu rất nhiều trong học tập. Thời sinh viên ấy ạ, khi mà chúng tôi lên đây học ấy ạ thì chúng tôi được tham quan cũng như là được trải nghiệm tất cả các cái không gian rất là cổ kính và học được học tập tại một ngôi trường mà nó đánh giá số một Việt Nam như vậy thì nó đem lại cho chúng tôi một cái sự thôi thúc. Làm sao để phấn đấu để đạt được những cái thành tích nhất định. Về tổng thể, có thể coi đây là công trình tiên phong của trường phái kiến trúc Đông Dương. Một sự kết hợp thành công bước đầu giữa kiến trúc nói riêng và văn hóa phương Đông và phương Tây nói chung ở Hà Nội. Phong cách kiến trúc Đông Dương cũng như nghệ thuật tổ chức không gian trong kiến trúc của trường đã trở thành bài học quý cho nền kiến trúc nước ta. Cái cách thức tổ chức không gian cả bên ngoài và bên trong, tức là về mặt đô thị và trong kiến trúc, nó là cách thức tổ chức không gian theo kiểu của phương Tây, đặc biệt là nghệ thuật tổ chức không gian của người Pháp, gọi là nghệ thuật bao ác. Toàn bộ không gian ở bên trong được thiết kế theo cái lối của châu Âu, đặc biệt là cái lối cân xứng. Tất nhiên cái lối cân xứng này khá nhiều điều trùng lặp với cả cái cách thức tổ chức truyền thống của người Á Đông, nhưng không gian nó rộng lớn hơn, đặc biệt đối với cả thủ đô Hà Nội. Ngoài cái chuyện nó là di sản quốc gia ra, nó để lại một cái bài học về cái phương thức tổ chức không gian theo xu hướng nghệ thuật rất là tuyệt vời. Bên cạnh các giá trị về kiến trúc và thẩm mỹ, công trình còn mang những giá trị lịch sử. Nơi đây đã đào tạo ra nhiều lớp trí thức mới, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước.
[12:25]Cùng với sự thay đổi về thời gian và lịch sử, hiện nay tòa nhà chính của khu Đại học Đông Dương trước đây đã trở thành một phần của Đại học Quốc gia Hà Nội. Với tất cả những giá trị và ý nghĩa lịch sử của ngôi trường, Đại học Quốc gia Hà Nội đã chọn công trình này để làm biểu tượng của trường. Đây là cái ngôi trường đại học đầu tiên của cả xứ Đông Dương. Nếu nói tổng thể đấy thì cái tòa nhà 19 Lê Thánh Tông ấy nó chỉ là điểm nhấn của cả một cái kiến trúc của Đại học Đông Dương lúc sơ khai. Tức là đầu thế kỷ 20 đấy, và đây xứng đáng là một cái di sản văn hóa để chúng ta có thể bảo tồn, lưu giữ và phát huy những cái giá trị của nó. Tháng 11 năm 2013, công trình đã được Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội đưa vào danh mục các công trình kiến trúc xây dựng trước năm 1954, cần tập trung nguồn lực để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Năm 2023 đánh dấu tròn 100 năm tồn tại của tòa nhà này. Dù thời gian đã phủ màu rêu phong lên những bức tường vàng, nhiều chi tiết hoa văn không còn được rõ nét, nhưng vẫn không gì có thể làm mờ đi vẻ đẹp của ngôi trường. Một vẻ đẹp tượng trưng cho trí thức. Trải qua thời gian, công trình vẫn luôn là một điểm nhấn về nghệ thuật kiến trúc tại Hà Nội, thu hút sự quan tâm của nhiều du khách trong và ngoài nước.
[14:09]Chỉ đạo sản xuất Dương Bảo Ngọc. Tổ chức sản xuất Phạm Bảo Lê. Biên tập Ngọc Lê Minh Quyền. Quay phim Hoàng Thuyên Sỹ Thành. Dựng hình Thanh Loan.
