[0:00]Matatag Curriculum, EPP ICT Grade 4. Quarter 1, Aralin 2. Online Security and Safety.
[0:20]Magandang buhay mga bata. Tara samahan niyo akong matuto kasama si Teacher Aika, your online teacher. Please don't forget to subscribe, like, share, and hit the notification bell for more videos. Thank you! Magandang buhay mga bata, kumusta? Handa na ba kayong matuto ngayong araw? Kung oo ang iyong sagot, simulan na natin. Ang ating aralin ngayong araw ay tungkol sa Online Security and Safety. Muli, ako si Teacher Aika ang inyong magiging guro. Simulan na natin.
[1:13]Mga kasanayang pampagkatuto. Ang mga mag-aaral ay naipamamalas ang pag-unawa sa kahalagahan, bahagi, at basic operation ng computer.
[1:31]Mga Pamantayan sa Pagganap Ang mga mag-aaral ay nakagagawa ng iba't ibang dokumento gamit ang computing device at productivity tools.
[1:50]Mga kasanayan Natatalakay ang wastong posisyon, layo, at oras sa paggamit ng computer at iba pang computing devices.
[2:06]Naipaliliwanag ang mga panuntunang pangkaligtasan sa paggamit ng internet.
[2:18]Narito ang ating mga layunin. Una, nasasabi ang wastong posisyon, layo, at oras sa paggamit ng computer at iba pang puting devices.
[2:36]Ikalawa, nauunawaan ang kahalagahan ng tamang posisyon, layo, at oras sa paggamit ng computer at iba pang computing device.
[2:53]Ikatlo, nasasabi ang kahalagahan ng online security at safety.
[3:02]Ika-apat, naipapakita ang wastong paraan ng paggamit ng internet para mapanatili ang kalusugan at kagalingan. At ikalima, nakagagawa ng poster na nagpapakita ng pagpapanatiling ligtas sa paggamit ng internet.
[3:30]Malaki ang pakinabang sa atin ng paggamit ng internet. Sa pag-aaral, nagagamit natin ito sa pagsasaliksik ng mga impormasyon sa paksang-aralin. Nakakapagpalitan tayo ng mga mensahe at nakakakuha ng mga larawan, awitin, video, at iba pang bagay na nagagamit sa pag-aaral. Subalit may panganib na kaakibat ang patuloy na paggamit ng internet. Isa na rito ang pagkalat ng malware at computer virus. Mahalagang malaman kung ano ang mga ito. Paano kumakalat at paano ito maiiwasan?
[4:23]Ang online security and safety ay mahalaga upang mapanatiling ligtas ang ating personal na impormasyon at maiwasan ang mga panganib tulad ng hacking at phishing.
[4:45]Narito ang mga katanungan na sasagutin natin ngayong araw. Ano ang mga paraan upang mapanatili ang kaligtasan ng inyong impormasyon online?
[5:02]Bakit mahalaga ang paggamit ng malalakas na passwords at pag-iwas sa pagbibigay ng personal na impormasyon sa hindi kilalang websites?
[5:18]Naranasan mo na ba ang biglang pagbagal at pagrerestart ng iyong computer?
[5:29]Ano ang ginawa mo nang maranasan mo ito?
[5:38]Ano sa iyong palagay ang dahilan ng pagbagal at pagre-restart ng iyong computer? Ibigay ang mga positibong epekto ng tamang paggamit ng teknolohiya sa kalusugan at kagalingan, tulad ng access sa impormasyon, fitness apps, at mental health resources.
[6:06]Ito ay ang pagprotekta sa ating sarili laban sa mga banta at panganib sa online na mundo.
[6:21]Isa-isahin natin. Number 1, Malalakas na Passwords (Strong Passwords). Ang malalakas na passwords ay mahalaga para sa iyong online privacy. Ito ay parang mga digital na susi na nagbibigay ng access sa iyong mga online account at nagpoprotekta laban sa mga hindi awtorisadong gumagamit.
[6:55]Ang mahinang password ay nagiging butas sa ating seguridad, kaya't mahalaga na gumawa tayo ng mga kakaibang at komplikadong password para sa bawat online account.
[7:14]Ito ay dapat may iba't ibang uri ng mga character tulad ng mga letra, numero, at mga special na simbolo. Ang paggamit ng malalakas na passwords ay nagbibigay proteksyon sa ating personal na impormasyon at nagpapahalaga sa ating online safety.
[7:43]Number 2 ay ang Phishing. Ang phishing ay isang uri ng social engineering at scam kung saan niloloko ng mga attacker ang mga tao upang ibunyag ang kanilang sensitive na impormasyon o mag-install ng malware tulad ng ransomware.
[8:11]Number 2 ay ang Phishing. Karaniwang ginagamit ang email spam para sa phishing attacks. Ito ay nagpapanggap na galing sa kilalang kumpanya o institusyon upang lokohin ang mga tao na magbigay ng kanilang login credentials.
[8:37]Ang mga phishing attack ay maaaring magdulot ng financial losses, identity theft, at iba pang panganib sa online security.
[8:55]Number 3 ay cyberbullying. Ang cyberbullying ay ang pag-aabuso sa ibang tao gamit ang digital na teknolohiya tulad ng social media, messaging apps, at mobile phones.
[9:17]Ito ay maaaring magdulot ng mental at pisikal na pinsala. Karaniwang naglalaman ito ng negatibong, masasakit, o mapanirang content tungkol sa isang tao.
[9:37]Ang mga lugar kung saan madalas mangyari ang cyberbullying ay ang social media, text messaging, online forums, at iba pang online platforms.
[9:56]Number 4, Privacy Settings. Ang privacy settings ay bahagi ng isang website, browser, o software na nagbibigay sa iyo ng kontrol kung sino ang makakakita ng impormasyon tungkol sa iyo.
[10:21]Ito ay mahalaga para sa pagprotekta ng iyong online privacy. Maaari mong i-customize ang mga setting na ito para mapanatili ang seguridad ng iyong personal na data.
[10:40]Narito ang ilang halimbawa ng mga hakbang sa online security at safety.
[10:51]Number 1, paggamit ng secure na password. Halimbawa, gumamit ng mahahalagang letra, numero, at mga simbolo sa paglikha ng isang malakas na password. Iwasan ang mga madaling hulaan tulad ng pangalan ng tao o petsa ng kapanganakan.
[11:18]Number 2, mga antivirus at firewall.
[11:24]Mag-install at panatilihin ang mga antivirus software at firewall sa iyong mga device upang maprotektahan ang iyong sarili laban sa mga mapanganib na programa at malware.
[11:48]Number 3, pag-update ng software.
[11:53]Regular na i-update ang iyong mga software at operasyon na sistema sa mga pinakabagong bersyon upang maiwasan ang mga isyung pangseguridad at mga bug na maaaring gamitin ng mga hacker.
[12:16]Number 4, pagsasaalang-alang sa impormasyong pribado. Mahalaga na hindi ibahagi ang personal na impormasyon. Ito ay maaaring mga detalye tulad ng buong pangalan, direksyon, numero ng telepono, o anumang impormasyon sa pamilya.
[12:47]Number 5, paggamit ng seguridad na mga site. Tiyaking tama ang mga website na iyong sinusundan. Nagtataglay ng SSL certificate (nakikita sa pamamagitan ng https) upang masiguro na ang data na iyong ipinapasok o idi-download ay na-encrypt at ligtas mula sa potensyal na mga pandaraya.
[13:20]Ngayon naman, alamin natin kung ano nga ba ang malware. Ang malware o malicious software ay idinisenyo upang makasira ng computer. Sa pamamagitan ng malware, maaaring ilegal na makuha ang sensitibong impormasyon mula sa computer. Ang mga halimbawa ng malware ay virus, worm, o trojan.
[13:52]Computer virus. Ang computer virus ay isang uri ng programa na ginawa upang makapanira ng mga lehitimong aplikasyon o iba pang programa ng computer. Ito ay kusang umuulit at nagpaparami ng sarili. Karaniwan itong pumapasok sa mga computer nang walang pahintulot mula sa gumagamit o user.
[14:45]Worm. Ang worm ay isang uri ng malisyosong programa na kumakalat sa pamamagitan ng network at hindi nangangailangan ng tulong mula sa mga gumagamit para magkalat.
[15:07]Ang sumunod naman ay ang spyware. Ang spyware ay isang software na lihim na nagmamasid sa mga aktibidad ng gumagamit sa computer, tulad ng mga password o mga online na gawi, at ipinapadala ito sa ibang tao. Adware. Ang adware ay isang software na nagpapakita ng mga ads o advertisement sa iyong computer, kadalasang nang walang pahintulot mo, at maaaring magdulot ng abala.
[15:52]Keyloggers. Ang keyloggers ay isang uri ng malware na nagtatala ng bawat pindot ng iyong keyboard para malaman ang iyong mga password, mensahe, at iba pang sensitibong impormasyon.
[16:14]Dialers. Dialers ay mga programa na kumokontrol sa iyong modem para mag-dial ng mga mahal na numero, na maaaring magdulot ng malaking gastos sa telepono.
[16:33]At ang panghuli ay ang Trojan Horse. Ito ay isang malisyosong programa na nagpapanggap na normal o kapaki-pakinabang na software ngunit nagdadala ng pinsala sa iyong computer kapag ito ay na-install.
[16:57]Narito naman ang ilang paraan sa pagtukoy kung may virus ang isang computer. Una, paghaba ng anyo ng computer tulad ng desktop at display. Pangalawa, hindi paggana ng antivirus software ng computer. Pangatlo, biglaan ang pagbagal ng takbo ng computer. Pang-apat, biglaang pagre-restart ng computer.
[17:31]Panlima, di pangkaraniwang ingay sa loob ng computer. At ang panghuli, paglabas ng error message sa binubuksang websites.
[17:46]Ngayon naman, talakayin natin ang digital citizenship, partikular na ang mga konsepto ng Digital Health and Wellness at Online Security and Safety. Mahalaga ang mga ito upang maging responsable at maingat sa ating mga gawain sa online na mundo. Sa tulong ng araling ito, matututuhan natin kung paano mapanatili ang ating kalusugan at kaligtasan habang tayo ay nasa digital na kapaligiran. Panuntunan sa paggamit ng computer, internet, at email.
[18:30]Number 1, magkaroon ng takdang oras kung hanggang kailan maaaring gumamit ng computer at internet.
[18:44]Number 2, piliin lamang ang mga website na maaaring puntahan para sa iyong edukasyon.
[18:58]Number 3, mag-install ng internet content filter o magpatulong sa nakakatanda upang masala ang mga kapaki-pakinabang na impormasyon na maaaring ma-download o mabasa.
[19:18]Number 4, makipag-ugnayan o makipag-chat lamang sa mga taong lubos na kakilala.
[19:31]Number 5, sundin ang wastong paggamit ng mga social networking sites, email at instant messaging.
[19:47]Number 6, huwag pupunta sa mga sites na mayroong malalaswang impormasyon, grapiko, o video.
[20:00]Number 7, gamitin ang computer at internet sa paaralan para sa layuning pang-edukasyon lamang.
[20:15]Number 8, iwasan ang pagkain o pag-inom sa loob ng computer laboratory.
[20:28]Number 9, iwasang magbigay o maglathala ng mga personal na impormasyon sa ibang tao tulad ng email address, contact number, at tirahan gamit ang computer, internet, at email. Number 10, gumamit lamang ng mga ligtas na search engine sa internet.
[21:00]Number 11, gumamit ng password na mahirap hulaan at di madaling ma-access ng iba.
[21:13]Number 12, huwag ipamimigay ang password kaninoman maliban sa mga magulang.
[21:26]Number 13, siguraduhing naka log-out sa mga sites na iyong binuksan.
[21:39]Number 14, i-shutdown ang computer kung tapos na itong gamitin.
[21:50]Ngayon naman, simulan natin ang pagsusulit. Handa ka na ba?
[22:00]Narito ang panuto. Isulat sa kuwaderno ang T kung tama ang pahayag at M naman kung mali.
[22:12]Number 1, makakatulong sa mabilis na pagpapadala at pagkuha ng impormasyon ang paggamit ng mga ICT equipment at gadgets.
[22:29]Ang tamang sagot, letter T. Tama. Number 2, dapat gumamit ng internet sa paaralan anumang oras at araw.
[22:46]Ang tamang sagot, letter M. Mali.
[22:54]Number 3, maaaring magbigay ng personal na impormasyon sa taong nakilala mo gamit ang internet.
[23:07]Ang tamang sagot, letter M. Mali.
[23:17]Number 4, dapat ipaalam sa guro ang mga nakita mo sa internet na hindi mo naiintindihan. Ang tamang sagot, T. Tama.
[23:35]Number 5, ibigay ang password sa kamag-aral upang magawa ang output sa panahong liliban ka sa klase.
[23:50]Ang sagot, M. Mali.
[23:56]Number 6, ang virus ay kusang dumarami at nagpapalipat-lipat sa mga document o files sa loob ng computer.
[24:10]Ang tamang sagot, T. Tama.
[24:17]Number 7, ang biglang pagbagal ng computer ay palatandaan na may virus ito.
[24:27]Ang tamang sagot, T. Tama.
[24:35]Number 8, ang worm ay isang malware na nangongolekta ng impormasyon mula sa mga tao nang hindi nila nalalaman.
[24:49]Ang tamang sagot, M. Mali.
[24:56]Number 9, ang malware ay anumang uri ng software na idinisenyo upang manira ng sistema ng computer.
[25:10]Ang tamang sagot, T. Tama.
[25:19]Number 10, ang Trojan Horse ay isang mapanirang programa na nagkukunwaring isang kapaki-pakinabang na aplikasyon.
[25:31]Ang tamang sagot, T. Tama.
[25:42]Letter B. Piliin ang pinakamabuting sagot ayon sa mga dapat isaalang-alang sa paggamit ng computer. Number 11, pagpasok sa computer laboratory, ang dapat kong gawin ay: a. buksan ang computer, at maglaro ng online games, b. tahimik na umupo sa upuang itinalaga para sa akin, c. kumain at uminom.
[26:17]Ang tamang sagot, B. Tahimik na umupo sa upuang itinalaga para sa akin.
[26:29]Number 12, may nagpapadala sa iyo ng hindi naangkop na online message. Ano ang dapat mong gawin? A. Panatilihin itong isang lihim. B. Tumugon at hilingin sa nagpadala sa iyo na huwag ka na niyang padalhan ng hindi naangkop na mensahe. C. Sabihin sa mga magulang upang alertuhin nila ang Internet Service Provider.
[27:04]Ang tamang sagot, B. Tumugon at hilingin sa nagpadala sa iyo na huwag ka na niyang padalhan ng hindi naangkop na mensahe.
[27:19]Number 13, sa paggamit ng internet sa computer laboratory, alin sa mga ito ang dapat gawin? A. Maaari kong i-check ang aking email sa anumang oras na naisin ko. B. Maaari akong pumunta sa chat rooms o gamitin ang instant messaging para makipag-ugnayan sa aking mga kaibigan. C. Maaari ko lamang gamitin ang internet at magpunta sa aprobado o mga pinayagang websites kung may pahintulot ng guro.
[27:58]Ang tamang sagot, C. Maaari ko lamang gamitin ang internet at magpunta sa aprobado o mga pinayagang websites kung may pahintulot ng guro.
[28:16]Number 14, kapag may humingi ng personal na impormasyon tulad ng mga numero ng telepono o address, dapat mong: A. Ibigay ang hinihinging impormasyon at magalang na gawin ito. B. I-post ang impormasyon sa anumang pampublikong websites tulad ng Facebook, upang makita ninuman. C. Iwasang ibigay ang personal na impormasyon online, dahil hindi mo batid kung kanino ka nakikipag-ugnayan.
[28:56]Ang tamang sagot, letter C. Iwasang ibigay ang personal na impormasyon online, dahil hindi mo batid kung kanino ka nakikipag-ugnayan.
[29:11]Number 15, nakakita ka ng impormasyon o lathalain sa computer na sa iyong palagay ay hindi naangkop, ano ang dapat mong gawin? A. Huwag pansinin. Balewalain. B. I-off ang computer at sabihin ito sa iyong kaibigan. C. Ipaalam agad sa nakatatanda.
[29:41]Ang tamang sagot, C. Ipaalam agad sa nakatatanda.
