Հրաշքը՝ նշան, խաչը՝ փառք

[0:40]Հովհաննու Ավետարանի մեջ հրաշք բառ չի օգտագործվում, չնայած, որ մենք հրաշագործության բազմաթիվ դրվագներ ենք տեսնում ներկայացնելիս: Օրինակ, Կանայի հարսանիքի դրվագում, երբ Հիսուս ջուրը գինու է վերածում: Մինչդեռ հրաշք բառը տեսնում ենք կիրառված համատես մյուս երեք ավետարանների մեջ՝ Մարկոսի, Մատթեոսի և Ղուկասի: Եթե զուտ եզրաբանությանը անդրադառնանք, համատես ավետարանիչները օգտագործում են զորությունք, արվեստ, այս գրաբար եզրույթները՝ նկատի ունենալով հենց հրաշք երևույթը: Մինչդեռ Հովհաննեսը օգտագործում է նշան բառը՝ հունարեն սեմեյոն:

[1:49]Այսինքն, Հովհաննեսի ընկալման մեջ հրաշքը որպես ցնցող իրադարձություն քիչ կարևորություն ունի: Իր համար կարևոր է, թե այդ հրաշքը ինչ նպատակ ունի:

[2:11]Ինչի համար է: Ճիշտ հասկանանք: Համատես ավետարանիչները, որ նկարագրում են Քրիստոսի կատարած հրաշքների պատմությունները, ասենք՝ հացի բազմացումը, կույրի բժշկությունը, Հայրոսի աղջկա հարությունը,

[2:37]բազմաթիվ դիվահալածություններ, ջրերի վրայով քայլելը: Այս ամենը ներկայացնում են գծային այսպես՝ ցույց տալով նախ Հիսուսի զորությունը, մյուս կողմից՝ Հիսուսի մարդկանց հանդեպ ունեցած այդ գթասրտությունը: Օրինակ, հիվանդությունների առաջ, չար ոգիների տիրապետության տակ տառապող մարդկանց առաջ ինչպե՞ս էր արձագանքում ինքը: Բայց չեն մտնում աստվածաբանական խորության մեջ, ինչը անում է Հովհաննեսը: Հովհաննեսը ծանոթ է երեք իրենից առաջ գրված ավետարաններին: Եվ փորձում է ոչ թե իր ավետարանով հակասել մյուս երեք ավետարաններին, այլ պարզաբանել, որպեսզի մյուս երեք ավետարանները ճիշտ հասկանան:

[3:51]Ես երկու օրինակ կբերեմ, մեկը կապված հրաշագործությունների հետ, մյուսը՝ Քրիստոսի խաչելության թեմային: Արդեն նշեցինք, որ Հովհաննեսը ասում է նշան՝ նկատի ունենալով հրաշագործությունը: Օրինակ, առաջին ավետարանիչը՝ Մարկոսը, նկարագրում է, ներկայացնում է մեզ հացի բազմացման դրվագը: Ժողովուրդը գալիս է Հիսուսի հետևից, ծարավ է խոսքը լսելու, նրա զորությունից օգտվելու կապված իրենց հիվանդների հետ: Օրը տարաժամում է, Հիսուս տեսնում է այդ ամբողջ բազմությանը եւ լցվում է կարեկցանքով: Քաղցած են ճանապարհին չնվաղեն:

[4:52]Այնտեղ մի քանի ձուկ եւ մի քանի նկանակ են գտնում, եւ Հիսուս, փառք տալով Աստծուն, գոհաբանական աղոթք անելով, բազմացնում է հացը եւ աշակերտների միջոցով կերակրում է այդ ամբողջ բազմությանը, որոնք հագենում են եւ բավական մեծ բազմություններ: Այստեղ Մարկոսը եւ իր նման ուղղության մյուս երկու համատես ավետարանիչները կանգնում են, բավարարվում են կերակրելով զուտ այս իրադարձությունը: Հովհաննեսը այլ է: Դարձյալ նկարագրում է հացի բազմացման այս հրաշագործությունը, բայց իր նպատակը ցույց տալն է, որ Հիսուս սրանով բացահայտվում է, հայտնվում է որպես երկնքից իջած կենդանի հաց: Նույնը տեղի է ունենում մյուս հրաշագործությունների պարագային: Օրինակ, համատեսների մեջ Հիսուս տեսողություն է շնորհում մի կույրի: Հովհաննու Ավետարանում կույրի բժշկության հրաշագործությունը ներկայացվում է ասելու համար, բացահայտելու համար Հիսուսին որպես աշխարհի լույս եւ թողնելով մեզ պատգամ, որ ով չի տեսնում այդ լույսը՝ կույր է:

[6:44]Հովհաննեսը, երբ Հիսուսի հրաշագործությունները ներկայացնում է որպես նշան, նշան է բացահայտելու Հիսուսի եւ ինքնությունը եւ իրականությունը: Այսինքն, հրաշքը միտված է Հովհաննու մտածողության մեջ Աստվածահայտնության համար եւ մեր ճանաչողության համար: Երբ մենք նայում ենք մարդկային հոգեբանությունը, մենք ինչու՞ ենք հրաշքների հետևից վազում: Ինչու՞ ենք այդպես տարված:

[7:23]Մեր օգտի համար:

[7:27]Հիվանդ ենք, ուզում ենք հրաշքով բժշկվենք: Ինչ-որ նյութական հաջողությունների հասնենք: Մեծամասամբ հրաշագործությունները նաեւ ժամանց են՝ ցնցելու համար, շարժելու մարդկանց զարմանքը,

[7:51]եւ մարդիկ տարված են դրանցով: Բայց Հովհաննեսի համար եւ ընդհանրապես ավետարանիչների համար հրաշքը ինքնին նպատակ չէ: Չինական այսպիսի մի առակ կա: Ասում է՝ երբ մեկը մատով ցույց է տալիս լուսինը, անմիտները նայում են մատին: Մինչդեռ Հովհաննեսը ասում է, որ այդ հրաշքները մեր աստվածաճանաչողության համար են: Անդրադառնանք Հովհաննեսի այլությանը:

[8:31]Ի դեպ, եկեղեցու հայրերից Ղրիմես Ալեքսանդրացին Հովհաննեսի ավետարանը բնորոշում է որպես հոգևոր ավետարան:

[8:44]Պնեումատիկոս հունարեն: Ինչու՞, որովհետև Հովհաննեսը չի բավարարվում իրադարձությունը նկարագրելով, այլ մտնում է աստվածաբանական խորության մեջ: Բացատրելու մեզ, որ հրաշագործությունը եւ խաչելության դրվագում նաեւ կտեսնենք, թե ինչպես է ներկայացնում, ինքնին մեզ չի տանում հավատքի ճանապարհով: Հավատքի ճանապարհը նախ և առաջ պայմանավորված է, թե մենք ինչպես ենք ճանաչում Աստծուն: Ինչպես ենք հասնում Քրիստոսի ճանաչողությանը: Անդրադառնանք խաչելության իրադարձությանը, թե ինչպես է ներկայացնում համատեսները եւ ինչպես է ներկայացնում Հովհաննեսը: Համատեսների համար Հիսուսի խաչելությունը կամ մահը սովորական մարդու տառապալից մահ է:

[9:55]Եվ ներկայացնում են այդ ամբողջ իրադարձությունների շղթան որպես տառապանքներով լցուն ընթացք: Հիսուս ձերբակալվում է, տարվում է քահանայապետների մոտ, դատվում է, ուղարկվում է կուսակալի մոտ, ծաղկվում է, ծաղրվում է: Եվ վճիռ է արձակվում խաչելության եւ բարձրացվում է խաչ: Հովհաննու Ավետարանի մեջ Հիսուս այս բոլոր իրադարձությունների ընթացքում տիրապետող է: Ինքն է իր կառավարման տակ պահում այս ամբողջ իրադարձությունները: Տեսեք մի պարզ օրինակ, Մարկոսի ավետարանում Հիսուսին ստիպում են, որ խաչը տանի: Հետո ընկնում է ու տալիս են մեկ ուրիշին: Հովհաննու Ավետարանում Հիսուս ինքն է իր խաչը վերցնում: Ուրեմն, այս ընթացքը համատես ավետարանիչների մի տեսակ տառապանքների շեշտադրամբ է ներկայացվում: Ինչը շատ ավելի հետաքրքրում է մարդկանց, հատկապես նաև ժամանակակից մարդկանց: Հիշենք Մել Գիբսոնի նկարած Հիսուսի տառապանքներ, այդ ֆիլմը, որտեղ ինչպիսի իրականորեն դաժանությամբ է ներկայացված Հիսուսի տառապանքները: Մինչդեռ դա չէ ավետարանիչների մտածողության մեջ, այդ թվում նաեւ համատեսների, որ պարզ իրադարձությունների շարադրանքն են անում: Հովհաննեսը մտնում է այս իրադարձությունների խորքը: Հովհաննեսի համար Քրիստոսի խաչելության իրադարձությունը ոչ այնքան տառապանք է, որքան փառքի դրսեւորում: Այ Հովհաննեսը մեզ սա է ասում՝ կարո՞ղ եք այդ իրադարձությունների մեջ տեսնել Աստծո փառքը: Տառապանք եւ փառավորում, ի՞նչ կապ կա սրանց մեջ: Տեսեք, Հովհաննեսի ավետարանում փառավորման հարցը միայն հարությանը չի վերաբերվում: Արդեն խաչի տառապանքի մեջ Հովհաննեսը տեսնում է փառքի դրսեւորումը:

[12:39]Հիսուս ասում է՝ ահա հասավ ժամը մարդու որդու փառավորման: Եվ անմիջապես հետո պատմում է ցորենի հատիկի այդ այլաբանական դրվագը, որ մինչեւ չմեռնի՝ արդյունք չի տա:

[12:59]Անմիջապես Վերնատունից դուրս գալու եւ ձերբակալման վայր Գեթսեմանի պարտեզ գնալուց առաջ դիմում է Հորը ու ասում է՝ Հայր, ահավասիկ ժամը, երբ դու պետք է փառավորես Քո որդուն: Եվ սա վերաբերում է հատկապես խաչի իրադարձությանը:

[13:30]Եթե մենք դիտարկենք, թե Հիսուս ինչ է խոսել խաչի վրա, համատես ավետարանիչների մոտ առաջին խոսքը՝ Հայր, ների՛ր սրանց, խոսքը ուղղելով դահիճներին, որովհետեւ չգիտեն, թե ինչ են անում: Տառապող մարդու ներողամտության դրսևորում, բայց ափսոսանքի: Երկրորդ խոսքը արդեն հուսահատության ճիչ է, բարձր ձայնով աղաղակում է Սաղմոսի խոսքերը ասելով՝ Աստված իմ, Աստված իմ, ինչու թողեցիր ինձ: Էլի, էլի լամա սաբակթանի: Որը տառապող մարդու ճիչ է: Եվ վերջին խոսքը Աստծո հանդեպ անսահման վստահության, ապավինության, հավատքի դրսեւորում,

[14:28]որ այսքանից հետո, երբ բոլորը լքել են իրեն, եւ՛ մարդիկ, եւ՛ Աստված: Ասում է՝ Հայր, Քո ձեռքերի մեջ եմ ավանդում իմ հոգին: Ի դեպ, խաչելության իրադարձությունը ինքնին արդեն բնութագրում է այդ ամբողջ տառապանքի խորությունը: Հիսուս չի զոհվում կամ զոհաբերվում մարգարեի մահվամբ, որը գլխատումն էր, կամ քարկոծմամբ, որ կիրառում էին մյուս դեպքերում՝ խաչվում է: Հռոմեացիների համար սա ամենասարսափելի պատիժն էր, եւ ոչ միայն սարսափելի տառապանքների ուժգնության տեսանկյունից ֆիզիկական, այլ նաեւ բարոյական, որովհետև անարգանք էր, ամոթ էր՝ հրեական ընկալման մեջ անեծք էր: Օրենքի մեջ գրված է՝ անիծված է նա, ով կախված է: Մոտավորապես գիտեք իմաստը ո՞րն է. ոչ երկինքն է ընդունում, ոչ երկիրն է ընդունում: Այսինքն, ամբողջական, լիակատար լքվածություն եւ միայնակություն: Այսինքն, մենք այս իրադարձությունները երբ կարդում ենք, սա ենք զգում: Հովհաննեսն ասում է՝ ոչ: Եթե այսպես եք հասկանում, ուրեմն սխալ եք անում:

[16:04]Հովհաննու Ավետարանում Հիսուս խաչի վրայից նախ դիմում է իր մորը եւ սիրելի աշակերտին՝ հանձնելով իր մորը աշակերտին եւ աշակերտին՝ հանձնելով իր մորը որպես մայր: Երկրորդ խոսքը՝ ծարավ եմ: Ծարավ ոչ այն իմաստով, որ ֆիզիկապես ջուր եմ ուզում, որովհետեւ ի վերջո տառապանքի մի ամբողջ ընթացք էր ապրել, կարող էր ծարավ լինել մարդկայնորեն: Բայց տեսնում ենք, որ երբ մոտեցնում են քացախը կամ ինչ-որ հեղուկ, չի վերցնում: Այսինքն, ծարավ է Աստծո: Եվ վերջին խոսքը, որ Հիսուս կասի ըստ Հովհաննու Ավետարանի, ամեն ինչ կատարված է։ Հայր, Քո կամքը կատարեցի մինչեւ վերջ: Երբ դիտարկում ենք Հիսուսի մեռնելու կերպը, դարձյալ տեսնում ենք տարբերություններ: Համատես ավետարանիչները հիմնականում Հիսուսին ներկայացնում են աղաղակելով հոգին ավանդելու կերպը:

[17:21]Հովհաննեսը ավելի հանգիստ մահվան կերպ է ներկայացնում: Գլուխը կախեց եւ փչեց իր հոգին:

[17:33]Հովհաննեսի համար մի տեսակ խաչելության իրադարձությունը, մի կողմից եկեղեցու հիմնարկեքի իրադարձություն է՝ այդ մորը եւ սիրելի աշակերտի դրվագով է դա բացատրելի, եւ նաեւ կողքը գեղարդով խոցելու դրվագում: Եվ մյուս կողմից մի տեսակ հոգեղալուստ է, ավանդում է հոգին դեպի Հայրը, բայց միևնույն ժամանակ բաշխում է աշխարհին:

[18:06]Հետևապես Հովհաննեսի համար խաչի իրադարձությունը Աստծո սիրո եւ փառավորման վկայություն է: Հիմա հարց կարող է առաջանալ՝ լավ, ավետարանիչները ինչու՞ են այսպես տարբեր ներկայացնում մի մարդու մահը, այդ թվում՝ Մեսիայի մահը: Իմ կարծիքով լավագույն մեկնությունը այն է, որ Հիսուսի մահվան մեջ չորս ավետարանիչները ներկայացնում էին մեզանից յուրաքանչյուրի մահվան կերպը, որովհետեւ մենք բոլորս տարբեր կերպով ենք մեր հոգին ավանդում: Մեկը հուսահատված, մյուսը՝ վախեցած, մյուսը՝ տառապանքով, մյուսը՝ տառապանքով, բայց Աստծուն ապավինված, եւ մյուսը՝ հանգիստ:

[19:06]Ուրեմն, այս բազմազանությունը միեւնույն մարդու, միևնույն իրադարձության, միևնույն պատմության այս պլուրալիզմը մեզ մի կողմից փրկում է ֆունդամենտալիզմից, արմատականությունից,

[19:34]եւ մյուս կողմից, որպեսզի յուրաքանչյուրս մեզ տեսնենք Քրիստոսի իրադարձության մեջ, ինչպես հայելու մեջ: