[0:01]Традицијата ја зачувуваме со печат, овозможено од Бисери Филеви. Ама тој пости, не може да ги заборавиме. И љубовта кон театарот не може да ја заборавиме. Кога се растуриваше во Охридово знаеш колку плачеа народот. Многу плачеа. Тоа е таа конзерва и фамозно злато на Симончевци. Поспите на Иван и на Афродита, на охридските Ромео и Јулија, останале секогаш заедно. Офици ги домири бараа и тогаш пропаднаа.
[0:44]Охридските неимари граделе прекрасни градби, подигале куќи, храмови, патишта, мостови. Еден од тие мостови е Алтанин мост на реката Коселска кај Чекоштина.
[1:02]Малата рекичка Косалска течи покрај Охрид на северниот влез од градот. Низ Коселска река низ вековите од нејзиниот извор во Плаќанска планина до устието во Охридско езеро потекло многу вода. Реката донела и однесла многу настани, тајни и легенди. Нејзините студени и чисти води од планината до езерото со векови ги напојувале и нахранувале жителите од Охрид и Охридско. На оваа река се изградени неколку мостови, а еден од најавтентичните и најстарите е Алтанин мост. Мостот е широк околу 3 метри, ѕидан од камен од елкани блокови со два кружни лака. Денес едниот лак од мостот не се гледа, обраснат е со зеленило. Овој мост е оставен на забот на времето и досега не е ставен под заштита како културно-историски споменик. Жителите кои поминуваат по мостот од едниот на другиот брег во Чекоштина се чудат на нашата негрижа и стравуваат мостот да не пропадне и попушти пред налетот на времето.
[2:14]Осумдесет и пет годишниот Стојан Стојановски од Охрид, роден во блиското село Орман, раскажува за Косовска река и уникатниот Алтанин мост, стара градба која најверојатно датира од римскиот период, бидејќи е подигнат во непосредна близина на Свети Еразмо и археолошкиот локалитет Козлук. Мостовите на реките се подигаа за да ги поврзуваат и зближуваат луѓето. Така е и со Алтанин мост на Коселска река во близина на населбата Чекоштина, еден мал сончев рид распослан на северниот излез од Охрид. Мостот отсекогаш служел како врска преку него се поминувало не само во населбата Орман овде позади ричката Орман, а тука Перижани се поврзани другите села нагоре, Долно Лакочереј, Горно Лакочереј, Вапила и сите други села чак до Дрвец. Друг пат во она време не постоел за поврзување нови села ваму, ама и за целиот лозов насад. Тој е огромен лозов насад ние го викаме Чекоштина и овој Патерица, лозовиот насад и лозовиот насад по- Патерица и Козлук во тој дел, во тие рички така свртени према југоисточната страна.
[3:46]Иначе многу квалитетна земја црвеница за лозови, кај што грозјето најубаво го го зреје му дава повеќе смееи повеќе вкусна и блажина на грозјето и волот него.
[5:01]Навистина позната ми е познат ми е течението од устието бидејќи животниот пат ми бил мој таков. Да од устието до изворите горе во местоста Сопот, тоа е на во полите на Плаќанската планина, каде што од една голема карпа како врело прла овој водата ја прла извира. Оттука еден зафат имаше за ЕМУ и неколку села горе за овој за снабдување со вода. Али лево ти пак има уште вода иако летно време се затвара горе кај Косел има брана за наводнување на тие површини. Али надолу поново вода има. Секогаш вода оваа оваа река има. И да кажам уште тоа да е најслатката вода, вода во која што рибата пастмка посебно за пастмката нагласувам бидејќи јас сум тука и роден во ова малечко селце тука Орман позади ридче. Пастмката најголемото мрешлилиште за речната пастмка е оваа река. Оваа вода чиста, оти таква и сака ладна чиста вода. И пастмката одејќи за мрестење оди дури до изворите горе. Луѓе ја надививаат, ја надививаат точно до изворите. За жал од нашата небрига сегашна што ни се случува во оваа е развој на покрај реката долу пред самото пред самото устие. Направи еден колекторскиот систем за Охрид.
[6:53]Овој колекторскиот систем врби под реката, под коритото на реката. Меѓутоа за несреќа тука е направена пумпната станица. И од пумпната станица има еден бајпас кој што во недостиг на струја или некогаш и да се заштеди струја се исклучува струјата да не работат елеваторите. Преку тој бас водата се пушта во реката таа се загадува. И откако е направен тој зафат наш индустриски да речам, го спасивме Охрид од една страна со од загадувањето, али од друга страна го загадивме оваа река ова слатка вода и повеќе пастмката ја нема и ги нема и другите риби. Нарочито јас сум сведок овдека кленот.
[7:46]Али скобусот во јата он што се вика на облаци, облаци на на риба во мај месец кога се мрестит доаѓаат во оваа река нагоре. А сега го нема ни скобусот, ни кленот, а за пастмката низбо да не стане. Штета навистина, штета оваа вода ние не само нашето село и нагоре по во нејзиното течениие луѓето ја употребувале како чиста изворска вода и ја употребувале и за пиење не само за други работи, ами за пиење. А сега за жал не само што се загадува тука со колекторскиот систем, ами и со тоа наша небрежност грѓаните кои што одат нагоре по течението се повеќето села до изворот нагоре, реката ни се загадува, водата се загадува и ете со тоа ни се уништи и рибниот фонд во неа.
[9:03]Стојановски повикува надлежните да ја спасат не само реката од понатамошно загадување, туку во најскоро време да го заштитат и мостот кој почнува да се руинира. Али важно е сега добро вака што вие снимате ова емисија да се кажи тоа да се предупридит на нашите одговорни луѓе кои што ни се во општинава да го заштитиме тоа наше благо. Како историски споменик за тоа што луѓето наши граделе и да се испита и од археолози да се утврди од каков материјал е направен тој. Како опстанал на тие со векови, со векови опстанал тука и се бори против нашата негрижа. Навистина негрижа. Оти може да се забележи на едното окно од едната страна е нешто паднат блокот темелите и штета ќе биде навистина штета ќе биде голема ако историски овој документ ние кој што денес зборува за нашето минато за тоа што граделе, како граделе вештината на нашите предци да го уништиме. Треба да го запазиме тој да ни остане. За жал гледам дека сега може да се забележи дека постои само едното окно, она поголемото окно, а второто окно е скоро затрупано. Лозови капкиња тука врвот од тоа не може да се забележи. Така е тој мост направен да може да ја прими водата на Коселската река која што иде од Плаќанската планина и во најлошото време кога ја имаме големи дождови, снегови и така. И две окна да можат да ја примат водата да продолжиме према езерото. Е сега што се материјали е направен тој мост. Јас не можам, не сум стручњак за тоа да потврдам, меѓутоа археолозите со жнаците треба да се заинтересираат и да утврдат како е граден. Не може да се види тоа некој камен бигор ли е што е, но меѓутоа со што се спојувани тие цигли, со каков материјал, со каков малтер дали тоа бил цементо или нешто од цементот, нешто различен или други уште појак материјал кој што со векови, векови опстанал тука. Тоа треба да испитаат овој од некои што се за тоа повикани.
[11:49]За името на мостот се поврзува и една легенда во која пак се раскажува за една убава мома. Зашто Алтанин мост? Една легенда зборува за тоа зашто Алтанин мост. Легендата ја знам јас уште од старите ми ја кажувале.
[12:15]И како човек кој што од помладите години сум одел по трагите на таа легенда, дали навистина има нешто вистинито со тоа. И констатирав дека стварно има доста траги. По легендата која била таа Алтана? Према кажувањата овој се кажува дека Алтана била многу лична девојка. Девојка грабната од некогаш како што оделе по патиштата питачи разни од ние ги викавме цигани сега ги викаме Роми и украдната од нивните рации, од нивните од тие питачи некаде од источниот дел на Македонија. Дали од Пиринскиот, дали од Потака или од северниот не е тоа многу битно, али сепак нешто поврзано со тоа што како гробот нејзина стана по снег. Затоа викам од Источна Македонија.
[13:24]Алтана мома била украдена од тие скитачи по патиштата питачи така речено уште малечка.
[13:36]И офарбана во црно, праќана да пита. И така патот ја доведува до Охрид.
[13:55]Легендата за мома Алтана е поврзана и со топоними во градот и во Чекоштина, кои постојат и ден денес од пред пет децении. Тоа се двата чинари, гробот на една широка ледина која повеќе не постои на левата страна од брегот на Коселска река и од спротива една чешмичка, која исто така не постои, а е затрупана пред три децении. Тука се тука е чинарот охридскиот чинар, главниот чинар. Тука е еден други вториот и третиот чинар. Тој чинар кај кај Воска, на градска плажа така речено. Зашто ги спомнувам овие два чинари ќе ви кажам. Во тие траги е и Анот или оној ресторанот, ние го викаме сега Ориент. Некогаш се викаше Велик, се викала во српско време Велика Србија, а пред тоа бил некој Ан. Овој тука во тие во тоа трага на таа легенда и овој мост во во малди позадината на ова ридче е тука местоста Козлук. Пон со лозја, насадец со лозја. Ама од оваа страна преку реката е во моето во мојата младост, не само во младоста и во до скоро, значи до пред можда 20 години, 20 години беше едно чешме. Од која што момата Алтана полнела вода тука. Све се врти имево се врти околу момата Алтана.
[15:51]Убавината на Алтана во нејзиниот краток животен век и донела многу тага и неволји. Забележуваат во она време што не се знае кое е време, некој тоа го поврзуваат со доаѓањето на Турците уште во времето на Крали Марко, династијата на Угљеша, Волкашин и така натака. Некој вика не тоа се случило покасно и затоа точно не е утврдено во кое е време тоа се случило. Овој како што расте станала многу убава девојка и тоа го забележале луѓе во Охрид кои што често пати седеле по чинарот меѓу оние корењата таму во стаблото и оттука пиеле кафе. И им е им ја одзеле на оние што ја украдиле, ја облекле се разбира убаво и ја направиле да им биде на нив слугинка. Им вари кафе тука. И со времено тоа се поубаво и поубаво станува и во едно време, во еден ден доваѓа во Анот некој момак со коњ со бел шарец, со коњ и го врзува во Анот тој е она. Ориент што викаме ние. Дошол да се напие кафе во меѓу другите кај чинарот. И додека пиел кафе им се прекрстиле очите со убавата мома Алтана. Алтана се викала таа девојка. Тоа го забележале оние кои што пред тоа пиеле кафе тука. Некој вика тоа биле Турците, турски бегови некој богати луѓе така и заради тоа го напаѓаат, го совладуваат и го врзуваат и го носат во коњушницата таму каде што бил коњот врзан. Не можел никако да се ослободи. И додека тие пиеле кафе, Алтана успеала да се откадне да дојде до коњот и од према легендата од гривата на коњот да земи малу прашина. А према верувањето на старите луѓе кога коњот е потене и откако од гривата му се земи прашине се стави тоа прашине во некој пијалок тој има дејство на опијанување како дрога така викаат. Јас не сум пробал и не знам за тоа точно, али старите тоа го кажуваат.
[18:42]Овој зема од гривата прашинка и им става во пијалокот на сите тие оние што го врзале јунакот. Дали бил тој Крали Марко тоа не е тука, некој викаат во во легендата тоа бил Крали Марко, некој не бил Крали Марко, бил сосема друг човек, млад момак. Му става им става во пијалокот од тој од тој прашок и тие се опијануваат така речено, се дрогираат и се успиваат. Додека се успиваат таа оди го одврзува јунакот, тој се ослободува и им се реваншира на оној главниот што бил што го нападнал.
[19:30]Го зема го качува на коњот и го носи до другиот чинар овој према градската плажа. Тој тој третиот чинар уствари. И на тој чинар на една гранка го бесева према легендата. Овој во она време во турско време обичај бил секој кај што ќе погинел кај што ќе дадел душа тука да биде и погребан.
[20:00]По овој настан животот на Алтана е во опасност. Таа бега од градот и се засолнува во една колиба во близина на Чекоштина. За жал повторно паѓа во немилост. Алтана исплашена од тоа да не се реваншираат бега во тој правец и таа и по патеката од кај тој чинар зема овој правец на оваа страна кај што дојдовме ние доваѓа до овој мост овдека.
[22:08]И кога поминува мостот рекава била многу надојдена тука постоеше оној постои овој во тој дел настанала посебна оној борба меѓу нив. И од откако тешко го повредиле, го прлаат, го трнуваат од мостот и паѓа во реката и се дави.
[22:38]Животот на убавата, но несреќна девојка завршува трагично, но стекнува длабока почит посебно кај муслиманите. Ја раскажува Стојановски легендата за Алтана.
[22:50]Алтана гледајќи ја таа слика, тоа е призор, издишнува односно паѓа во несвест и починува тука. Значи во чест на одбраната на честа своја Турците имале сепак доблес бидејќи не им се дала и во близина на на мостот покрај мостот направиле гроб. Тука е за погребана. По овој настан животот на Алтана е во опасност. Таа бега од градот и се засолнува во една колиба во близина на Чекоштина. За жал повторно паѓа во немилост.
[23:30]Легендата за Алтанин мост се пренесувала од колено на колено.
