[0:35]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay nhân về thăm chùa Thiên Hoà theo lời yêu cầu của Sư Bà. Thầy cũng có một chút đạo lý để chia sẻ. Lần này thầy nói về một đề tài rất là cũ mà thầy đã nói đi nói lại mãi, nói đi nói lại mãi mà lại sợ người ta quên hôm nay nói lại là lòng tôn kính Phật vô biên. Cái đề tài này thì ai cũng thường nghe thầy nói. Nhưng mà thầy nói từ trước trong bộ tâm lý đạo đức nói lát đát nơi này nơi kia. Hôm nay nói lại nữa. Mọi người nghe lần này sẽ thấy rất là rất là chán. Vì nghe biết rồi nói mãi. Nhưng mà thôi, thầy cứ phải nhắc đi nhắc lại tại vì đề tài này rất là căn bản mà rất là quan trọng. Những người đệ tử Phật khi mình bước vào Phật pháp để tu hành mà không đủ cái lòng tôn kính Phật thì cái đời tu của mình nó bị mất cái nền, mất cái nền tảng. Không có cái công đức mình rất dễ vào lạc vào tà kiến, vào mê tín thậm chí có thể ra ngoài ngoại đạo luôn cũng có nữa. Nếu lòng tôn kính Phật ta không đủ. Vì vậy cái để đặt cái nền tảng tu hành cho vững chắc, ta phải xây dựng trong lòng mình một lòng tôn kính Phật thật là mênh mông, tuyệt đối. Cái đề tài này tuy rất là cũ, thầy nói hoài, nhưng mà không bao giờ là cũ. Lúc nào cũng là mới, vì ta vẫn phải trau dồi hàng ngày như vậy. Thì lòng kính trọng hoặc là sự sợ sệt hoặc là tình thương yêu, vân vân, tất cả những tình cảm của con người thì không bao giờ có thể định nghĩa bằng ngôn ngữ được. Chúng ta nhớ một điều thế này. Tình cảm không bao giờ định nghĩa bằng ngôn ngữ được. Ví dụ mình nói mình thương một người nào đó. Hỏi thương là gì? Thầy nói đố ai diễn tả được. Chúng ta chỉ đọc thấy cái hiện tượng thôi. Khi ta thương ai thì ta xa người đó ta nhớ, gần người đó ta vui, ta muốn giúp đỡ vân vân. Thì những hiện tượng đó ta biết là thương, chứ còn bản chất thương là gì thì không có ngôn ngữ để diễn tả. Thì lòng kính trọng cũng vậy, bây giờ hỏi lòng kính trọng là gì thì không định nghĩa được. Mà ta cũng chỉ nhìn thấy biểu hiện và ta biết rằng trong tâm ta có cái sự kính trọng đối với ai đó. Ví dụ như thế này, ví dụ như là khi ta gặp một người mà mình kính trọng thì thường ta có cái cảm giác là xúc động dâng trào. Thấy người nào mà mình kính trọng thì mình thường có cái xúc động khi mình gặp người đó. Có đúng không ạ? Có đúng không? Hay gặp trơ trơ à? Cái thứ hai là đối với những người mà mình kính trọng quá thì nhiều khi mình trước người đó mình muốn quỳ xuống. Có đúng không ạ?
[3:39]Tất cả các nền văn hóa trên thế giới từ ngàn xưa cho tới ngàn sau đều giống nhau ở một điểm này. Khi ta gặp người mà ta kính trọng ta đều muốn cúi đầu muốn quỳ xuống. Dù đó là bất cứ nền văn hóa nào, không có khi nào mà ta gặp một người ta kính trọng mà ta giơ cái tay ta khỏe không? Không có, không có. Không bao giờ. Đó là cái lối của bạn bè ngang hàng. Còn ta gặp người kính trọng ta đều cúi đầu xuống muốn quỳ xuống luôn, thậm chí ta cúi ta lạy luôn. Tại sao? Mà bất cứ nền văn hóa nào cũng vậy chứ không riêng Việt Nam. Là bởi vì thế này, khi ta cúi đầu xuống thấp hơn cái người đó, ý ta muốn nói rằng ta nhỏ bé hơn người đó rất nhiều. Người đó là cái gì đó vời vời ở trên cao mà ta rất là nhỏ bé ở phía dưới. Nên cái đầu ta cúi xuống là để biểu hiện cái cái cái cái tâm tư đó mà ngôn ngữ không bày tỏ được. Mà bất cứ quốc gia nào, bất cứ dân tộc nào cũng đều có cái cách bày tỏ giống hệt nhau như vậy. Nghĩa là trong cái sự kính trọng và cái cái hành động là cúi đầu xuống đều giống hệt nhau. Đó là cái biểu hiện của lòng kính trọng. Rồi một biểu hiện nữa là Đối với người mà ta kính trọng, ta muốn lắng nghe người đó dạy dỗ ta điều gì đó. Vì ta biết rằng nơi cái trái tim người đó, nơi cái trí tuệ người đó còn ẩn chứa rất nhiều điều quý giá mà ta cần phải học hỏi. Chứ có ai mà mình mình biết là người đó dốt, người đó dở mà mình kính trọng không? Không có, phải không? Không nể. Hễ mình kính trọng tức là người đó phải hơn mình, trong tim người đó, trong óc người đó có cái gì vượt trội rất xa so với mình nên để mình kính trọng. Và chính vì khi mà mình kính trọng nghĩa là mình hiểu trong tim, trong óc người đó có những cái gì còn rất quý giá ẩn tàng ở trong và mình muốn lắng nghe điều đó. Mình muốn học hỏi điều đó, mình muốn tiếp nhận những điều đó vào trong tim, trong óc mình lại. Nên cái biểu hiện của một sự kính trọng nữa là ta muốn lắng nghe, ta muốn học hỏi. Và một cái biểu hiện nữa là một biểu hiện của sự kính trọng nữa là ta muốn vâng lời cái người ta kính trọng. Vì sao vậy? Vì ta tin chắc rằng với con người đó, con người mà ta kính trọng đó hễ bảo ta làm điều gì thì điều đó chỉ là điều tốt, điều đó chỉ là có lợi cho ta và cho mọi người. Cho nên thường khi người đó bảo ta làm điều gì thì ta thích vâng lời làm chứ không có không cãi lại. Đó là những dấu hiệu của sự kính trọng đối với một người. Thầy kiểm điểm lại, thầy kiểm điểm lại. Cái dấu hiệu thứ nhất của sự kính trọng là khi gặp một người ta kính trọng ta xúc động. Thấy lòng mình có lân lân phơi phới một cảm giác xúc động gì đó. Cái thứ hai, khi gặp người mà ta kính trọng thì ta luôn luôn tìm cách hạ thấp cái đầu mình xuống, cúi xuống thậm chí quỳ xuống thậm chí là đê đầu đảnh lễ dưới đất luôn. Đó là một biểu hiện của vô thức để nói rằng là so với người đó ta nhỏ bé hơn rất nhiều. Cái biểu hiện thứ ba của sự kính trọng nữa là ta muốn nghe người đó dạy dỗ. Biểu hiện thứ tư của sự kính trọng nữa ta muốn vâng lời người đó. Đó là bốn cái biểu hiện của cái lòng kính trọng. Nên khi kính trọng ai ta sẽ bộc lộ ra bốn cái biểu hiện này, chứ còn hỏi kính trọng là gì thì không có ngôn ngữ nào định nghĩa được. Thì thầy đang nói về cái căn bản của lòng kính trọng rồi một lát chúng ta sẽ phân tích về cái lòng tôn kính của ta đối với Đức Phật. Bây giờ ta kính trọng ai, ai là người để ta kính trọng? Cái người kính trọng cái người mà ta kính trọng là phải hơn ta về hai điều, tức là người có hai cái tố chất vượt hơn ta là tài năng và đạo đức. Hai cái đó. Ví dụ mình là học sinh lớp năm mà mình gặp một người tiến sĩ buộc mình phải kính trọng, vì mình biết người này giỏi quá họ hơn mình. Hoặc là đó là về tài năng, hoặc là hoặc là ví dụ như mình gặp người khổ, lúc đó là ví dụ mình đi đường mình thấy một người bị tai nạn xe. Cái mình dừng xe lại, mình kêu xe cho người ta, kêu xe để đưa người ta vào bệnh viện. Thì tức là mình cũng là người tốt. Nhưng mà mình gặp người khác khi gặp một người bị tai nạn như vậy thì cái người đó đã tìm cách là cứu người đó, đưa người đó vào bệnh viện. Liên lạc với gia đình người đó để hỏi coi gia đình người đó có giàu, có nghèo, có khó khăn thế nào để họ tìm cách kêu gọi sự phụ giúp đỡ người ta tới nơi tới chốn luôn. Còn mình thì đưa người ta vào bệnh viện để hy vọng rằng bệnh viện cứu người ta sống là được rồi. Còn cái người kia họ nghĩ tới không biết cái người này có phải là trụ cột kinh tế gia đình hay không? Nằm xuống đây rồi gia đình có biết hay không? Rồi khi bệnh như vậy rồi gia đình có khốn khổ đến mức độ nào hay không? Họ lo tới chu đáo hơn. Thì ta so sánh giữa cái đạo đức của ta với cái lòng tốt của người kia, cái ta thấy có một sự chênh lệch rất là là xa. Và ta đặt vào lên người đó cái lòng kính trọng vì người đó đạo đức hơn ta rất nhiều. Có đúng không ạ?
[9:39]Hoặc là ví dụ như ta như ta đôi khi mình còn có những cuộc vui. À ta còn dự một cái tiệc nhậu, mặc dù ta không la cà, ta không có say sưa nhưng mà thỉnh thoảng người ta vẫn vui chơi bạn bè, uống tiệc nhậu rồi ai rủ đánh vài ván bài đánh cho vui. Nghĩa là ta còn lẫn khuất những cái cuộc vui thế gian. Còn có một người mà ta nghe nói họ sống cực kỳ thanh tịnh, thanh khiết, không bao giờ vướng vào những cái trò bê tha lặt vặt của thế gian. Ta nghe như vậy ta kính trọng không? Ta kính trọng liền, bởi vì về cái phương diện đạo đức về sự trong sạch. Người đó đã vượt hơn ta rất nhiều. Nên như vậy cái người mà ta kính trọng tức là cái người hơn ta hai điều, một là tài năng và hai là đạo đức.
[10:46]Nhưng trong thẩm sâu tâm hồn của con người, cái người mà có đạo đức á thì làm cho ta kính trọng nhiều hơn.
[11:10]Cho nên nhà thơ, nhà thơ vĩ đại của Đức có nói câu này. Đứng trước một bộ óc vĩ đại tôi cúi đầu, nhưng đứng trước một trái tim vĩ đại tôi quỳ xuống. Là gặp một cái người mà tài quá đó thì mình cũng kính trọng nhưng mức kính trọng đó chỉ là mình cúi cái đầu xuống thôi. Nhưng mà gặp cái người có trái tim vĩ đại, người mà có cái tình yêu thương con người mênh mông. Con người mà giữ mình thật là chuẩn mực mình quỳ xuống luôn, mình hạ thấp người mình xuống hẳn, tức là sự kính trọng đặt lên người đó rất là cao. Và như vậy đối với hai hạng người mà ta kính trọng là người hơn ta về tài năng và người hơn ta về đạo đức thì rõ ràng trong cái thẩm sâu tự nhiên của con người. Cái người có đạo đức làm cho ta kính trọng nhiều hơn. Nên ở đây ta có so sánh chút xíu. Là tài năng bằng nhau thì có khi là không kính trọng nhau, mà có thể ganh tị với nhau. Nhưng mà nếu đạo đức càng lớn, càng bằng nhau thì lại càng kính trọng nhau. Do đó ta hiểu một điều, ta càng hiểu thêm một điều nữa là chỉ có những người có đạo đức mới có thể khởi lên cái lòng kính trọng với ai đó. Còn cái người mà không có đạo đức thì rất khó khởi lên lòng kính trọng mà lại dễ khởi lên cái lòng lòng ganh tị hơn thua. Nên nói đi nói lại nãy giờ và ta thấy rằng là rõ ràng lòng kính trọng là một cái phẩm chất của đạo đức, một cái phẩm chất đạo đức cao quý của con người. Và đó là lý do tại sao mà ngàn đời xưa cha ông ta buộc đứa trẻ từ nhỏ phải biết kính trọng người lớn để dạy cho nó cái đạo đức. Vì nếu đứa bé từ nhỏ mà nó không học được cái sự kính trọng ai hết thì đó là đứa bé không có đạo đức, lớn lên nó vứt đi. Vì từ cái nền của lòng kính trọng nó không có thì nhiều đạo đức khác nó cũng sẽ không có và lớn lên chừng nó sẽ là mối họa cho xã hội. Nó là mối họa cho xã hội và nó cũng chính là kẻ thù của chính nó. Kẻ thù lớn nhất đời mình là ai? Là chính mình, hồi nãy có bài nhạc. Kẻ thù lớn nhất đời mình nào ngờ cũng chính là mình. Vì sao vậy? Vì mình không biết kính trọng ai hết. Nên nãy giờ phân tích mới sơ sơ là ta đã thấy cái lòng kính trọng là một phẩm chất đạo đức đáng quý. Mà khi hiểu điều này rồi ta mới biết là nó quan trọng trong cái việc tu hành đến giường nào. Cũng như nó quan trọng trong việc giáo dục một con người đến giường nào và nhất là quan trọng trong việc giáo dục những đứa trẻ từ cái thuở còn ấu thơ. Hiểu như vậy, hiểu cái logic nó như vậy rồi ta mới định hướng được cái đường đi trong cái giáo dục gia đình ta. Cũng như một nhà lãnh đạo đất nước phải định hướng được cái văn hóa của đất nước mình. Vì nếu mà cứ thả lỏng cho mấy đứa nhỏ từ nhỏ nó không biết kính trọng ai thì hãy yên tâm một điều đất nước đó sẽ tan vỡ trong tương lai. Nên những cái việc mà lễ phép, dạ thưa vâng lời khiêm tốn đều là những bài học đầu đời quý giá cho những đứa trẻ cả. Và ở trong đạo tất cả chúng ta đều là những đứa trẻ còn rất ngây thơ. Và buổi đầu ta cũng phải học cái lòng kính trọng như thế.
[15:26]Bây giờ ta nói về cái nhân quả của sự kính trọng chút. Nãy giờ ta phân tích thì ta thấy rằng cái người có đạo đức thì luôn xuất hiện cái lòng kính trọng của mình đối với những người hơn mình. Mà nãy thầy nói, bây giờ nói hai hòa thượng bằng nhau thì tại sao kính trọng nhau? Bởi vì hai vị hòa thượng cùng có đạo đức lúc nào cũng nghĩ ông hòa thượng kia sao? Hơn hơn mình. Cái dấu hiệu của sự đạo đức nữa là thế này lúc nào cũng nghĩ người khác hơn mình. Cho nên hai ông cứ kính trọng nhau và hai ông càng kính trọng nhau thì mình càng biết hai ông này rất là đạo đức. Tất cả mọi người là phàm phu, mình cũng là phàm phu. Rồi mình lại tin Phật, mình lại thương Phật, mình muốn mình cũng tốt, mình cũng giỏi, mình cũng thương người được như Phật. Thì mình đặt lòng tôn kính Phật thì có đúng không? Vì mình cũng là phàm phu, Phật cũng là phàm phu. Vậy thì Phật đâu có hơn mình đâu mà mình phải kính trọng? Vậy thì rõ ràng lòng tôn kính Phật của mình là lòng tôn kính rất là mù quáng, rất là mê tín. Nên phải làm sao cho ta hiểu được Phật thì ta mới có lòng tôn kính Phật đúng đắn. Nếu ta không hiểu Phật, ta không có lòng tôn kính Phật thật sự, thì ta sẽ không bao giờ có cái công đức để tu hành cho đúng. Cái người mà được gọi là kính trọng là cái người mà mình biết người đó có tài hoặc có đức hơn mình rất nhiều thì mình mới kính trọng. Nếu mà mình không thấy được cái tài cái đức của người ta thì mình không có kính trọng người ta được. Thì bây giờ Phật cũng vậy. Nếu ta không hiểu được Phật thì ta không có lòng tôn kính Phật. Ta chỉ mê tín, ta chỉ cầu xin, ta chỉ dựa dẫm. Phật có thần thông, Phật có quyền năng, Phật có phép lạ thì mình cầu xin. Cái đó chỉ là mê tín chứ không phải kính trọng. Kính trọng là phải hiểu người đó hơn mình. Người đó có tài năng, người đó có đạo đức hơn mình rất nhiều thì mình mới kính trọng. Vậy thì bây giờ mình là một người phàm phu, mình nhìn Đức Phật, Đức Phật là một vị Phật toàn giác, toàn thiện, toàn mỹ. Vậy thì Đức Phật hơn mình đến mức độ nào? Nên ta phải hiểu rõ cái sự hơn của Đức Phật so với mình thì ta mới có lòng tôn kính Phật đúng đắn. Nếu không hiểu thì ta sẽ không bao giờ có cái công đức chân thật để tu hành cho đến thành Phật. Nên cái lòng tôn kính Phật rất là quan trọng. Giờ hiểu Đức Phật hơn mình ở điểm nào? Đức Phật hơn mình điểm nào? Để mình có thể đặt trọn lòng tôn kính Phật của mình lên Đức Phật. Và cái lòng tôn kính Phật này là cái nhân căn bản để ta có thể tu hành và đạt được những cái mục tiêu cao cả. Nếu ta không có lòng tôn kính Phật thì ta không có cái gì cả. Người đời vậy, cái người mà không kính trọng ai hết á là người đó không có đạo đức. Mà cái người không có đạo đức thì nhất định sẽ là kẻ xấu và kẻ ác, sẽ là mối họa cho xã hội. Mình là một người được học giáo lý Phật, được dạy giáo lý của Phật thì mình phải hiểu Phật hơn người thường rất nhiều. Khi mình hiểu Phật hơn người thường rất nhiều thì cái lòng tôn kính Phật của mình nó càng lớn. Và cái lòng tôn kính Phật càng lớn thì cái công đức mình tu càng lớn thì mình càng đi xa trong con đường đạo. Và càng có cơ hội để thành Phật. Đó là cái nhân quả của lòng tôn kính Phật. Thì mình đặt lòng tôn kính Phật lên mình. Nhưng mà phải hiểu Phật chứ đừng có nhắm mắt mà thương, nhắm mắt mà kính trọng. Vì nhắm mắt kính trọng là mê tín. Ví dụ thế này, mình có thể không có được một người cha người mẹ rất là tốt. Nhưng mà mình vẫn đi theo một người khác, mình thấy người ta tốt quá thì mình kính trọng mình theo người ta để làm theo những điều người ta chỉ dẫn. Vậy thì kính trọng ai là mình sẽ làm theo lời của người đó. Đó là điều chắc chắn, không cãi được. Vậy thì mình kính trọng Đức Phật thì mình phải làm theo lời Đức Phật. Phải hiểu lời Đức Phật dạy mới làm theo được. Còn nếu không hiểu thì mình sẽ không làm theo được. Mà mình làm theo không được thì sao? Thì mình đã không đi theo con đường giác ngộ được. Mà mình làm theo không được thì sao? Thì mình vẫn sẽ luân hồi sinh tử trong ba đường ác, đó là điều chắc chắn. Đó là nhân quả. Nên việc đầu tiên là chúng ta phải học để hiểu Đức Phật. Một người không có đạo đức thì dù có nói giỏi đến đâu cũng không làm cho ai kính trọng được. Mình kính trọng người đó mình mới nghe lời người đó. Nên người có đạo đức mới làm cho người khác kính trọng mình được. Còn cái người mà không có đạo đức thì không bao giờ làm cho người khác kính trọng được. Nếu mà Đức Phật không có đạo đức, mình có kính trọng được không? Không. Nên Phật phải đạt được sự trọn vẹn của đạo đức thì mình mới kính trọng được. Vậy thì cái lòng tôn kính Phật của mình nó là một nhân quả nó đi qua lại rất là là là chuẩn xác. Chứ nó không phải là một điều mơ hồ. Vậy thì ta thương Phật, ta kính Phật thì ta phải học cái gì? Ta phải hiểu Phật hơn mình ở chỗ nào để mình kính trọng Phật. Chứ Phật cũng là người ăn, người ngủ, người nói. Phật cũng đi, Phật cũng đứng, Phật cũng sống như mình thì làm sao mình kính trọng được? Nếu chỉ vậy thôi thì không kính trọng được. Phải hiểu Đức Phật hơn mình rất nhiều, siêu việt hơn mình rất nhiều thì mới kính trọng. Và cái sự hiểu đó gọi là trí tuệ. Cái sự hiểu Đức Phật đó gọi là trí tuệ. Vậy thì người nào mà càng có trí tuệ hiểu Phật thì người đó càng có lòng tôn kính Phật, kính trọng Phật. Còn người nào mà không có trí tuệ thì không bao giờ có cái lòng tôn kính Phật chân thật được. Chỉ là mê tín thôi. Còn ở đây chúng ta ngồi đây biết bao nhiêu người, có ai cho mình là không có trí tuệ không? Có ai cho mình là không có trí tuệ không? Không có ai cho mình không có trí tuệ hết. Cũng như là không có ai cho mình là là là là phàm phu hết, phải không? Vậy thì chúng ta là những người gì? Gọi là phàm phu nhưng mà đã phát tâm tu học Phật, nghĩa là mình đang trên con đường. Mình không muốn làm phàm phu mãi, mình muốn trở thành những người rất giỏi, rất thánh thiện, rất vĩ đại như Phật. Thì mình đặt lòng tôn kính Phật là một điều rất là cần thiết. Nhưng phải hiểu Phật ở chỗ nào. Vậy thì Phật hơn mình ở ba điểm. Điểm thứ nhất là Phật hơn mình về cái Phật hơn mình về tài năng, về trí tuệ. Phật hơn mình về đạo đức, về tình yêu thương, về từ bi, phải không? Và cái thứ ba, Phật hơn mình về sự siêu thoát. Đó là ba điểm mà mình phải biết Phật hơn mình để mình kính trọng. Vậy thì bây giờ mình nói cái thứ nhất là Phật hơn mình về tài năng, về trí tuệ như thế nào? Khi ta hiểu rằng Phật là người đã giác ngộ thì ta phải biết Phật là người đã hiểu được tất cả vũ trụ này vận hành như thế nào. Không những là vũ trụ mà còn là tất cả các quy luật nhân quả, các quy luật nghiệp báo, tất cả đều hiểu rõ, thông suốt tất cả. Và tất cả mọi vật đều phải tuân thủ cái quy luật của Phật. Thì khi hiểu được như vậy á thì mình mới thấy Phật hơn mình rất nhiều. Khi mình hiểu được một điều đó thôi thì cái lòng tôn kính Phật của mình nó nó trỗi dậy, nó nó bất diệt. Nó không có cái gì có thể lung lay được. Vậy thì bây giờ chúng ta có hiểu được cái điều đó không? Chúng ta có biết được vũ trụ này nó vận hành như thế nào không? Chúng ta có biết rằng nhân quả nó vận hành như thế nào không? Chúng ta có biết rằng nghiệp báo nó vận hành như thế nào không? Không, tất cả chúng ta đều không biết. Chúng ta chỉ biết những cái gì nho nhỏ tầm thường ở trước mặt mình thôi. Chứ còn tất cả những cái cao siêu vi diệu của vũ trụ này chúng ta không biết được. Nên khi ta nhìn vào Phật, ta biết Phật là cái người đã hiểu được tất cả những điều đó. Cái lòng mình nó dâng lên cái sự tôn kính. Vậy thì ta càng nghe lời Phật, ta càng tuân thủ những lời Phật dạy. Vậy thì Đức Phật là người đã hiểu tất cả mọi quy luật vũ trụ rồi, nên Ngài nói cái gì ra cũng là chân lý. Nói cái gì ra cũng là sự thật, không bao giờ có thể sai được. Đó là cái thứ nhất Phật hơn mình. Cái thứ hai là Phật hơn mình về cái đạo đức. Một người khi người đó có đạo đức thì làm cho ta kính trọng người đó. Thì Đức Phật là cái người đã tu hành vô lượng kiếp, để cho tâm của mình lúc nào cũng hoàn toàn trong sạch, không còn một cái tham, sân, si, một dục vọng nào, một ích kỷ nào hết. Luôn luôn thương yêu tất cả chúng sinh, từ con vật nhỏ cho đến con vật lớn, từ một cái giọt nước cho đến một cái hạt cát, Ngài đều nhìn thấy như là một một cái chúng sinh cần được Ngài yêu thương. Đó là lòng từ bi của Phật, là cái đạo đức của Phật nó lớn lao vô cùng. Người đời ta không làm được vậy. Người đời ta chỉ thương những gì thân thiết với mình thôi. Còn tất cả những người khác ta không bao giờ đủ cái lòng để thương được như vậy. Còn cái thứ ba, Đức Phật hơn mình về sự siêu thoát. Ta chưa siêu thoát, Ngài đã siêu thoát rồi. Ta đang ở trong biển khổ luân hồi sinh tử. Ngài đã ra khỏi tất cả những cái cái trần lụy, cái khổ đau của sinh tử này rồi. Vậy thì Phật hơn mình ba cái điểm đó, hơn mình rất nhiều. Từ cái trí tuệ hiểu biết Phật hơn mình rất nhiều. Từ cái lòng từ bi Phật hơn mình rất nhiều. Và từ cái sự siêu thoát Phật hơn mình rất nhiều. Nên khi mình đặt lòng tôn kính Phật lên thì cái lòng tôn kính Phật của mình là lòng tôn kính đúng đắn. Và khi mình đã đặt lòng tôn kính Phật đúng đắn thì mình mới có được những cái công đức tu hành chân thật. Và cái công đức đó nó mới giúp mình đạt được mục tiêu thành Phật. Đó là điều thầy muốn nói về lòng tôn kính Phật.
