Kto straci pracę przez AI jako pierwszy, a kto jest bezpieczny? KŚ wyjaśnia

[0:04]No i mamy to, drodzy państwo, o rewolucji przemysłowej i tym jak odmieniła rynek pracy czytaliście w podręcznikach w szkołach. Część z was, jak przez mgłę, może pamiętać także jak stawała na głowie praca biurowa, gdy upowszechniały się komputery i internet. Ale teraz nareszcie tego trzęsienia ziemi będziecie mogli doświadczyć na własnej skórze. I choć wiem, że mówi się o tym od dwóch, trzech lat, teraz teoria powoli zaczyna stawać się praktyką. Mowa oczywiście o tym, jak pojawienie się generatywnej sztucznej inteligencji zmienia naszą zawodową rzeczywistość. I jeżeli wydawało wam się, że akurat was w żaden sposób to nie dotknie i wystarczy po prostu umieć się zaadaptować i uczyć nowych umiejętności, mam smutne wieści. Może okazać się, że polecicie tak naprawdę jako pierwsi. Ale żeby nie było, że to jedynie gadka wujka przypiwku oparta o jakże wiarygodną analizę wywodzącą się z chłopskiego rozumu. Tym razem to nie moje przemyślenia, a wyniki dużego raportu przygotowanego przez Międzynarodową Organizację Pracy, polski Nask oraz polskie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, a także Cyfryzacji. Wnioski płynące z tego kilkudziesięcio stronnicowego dokumentu są niedokńca optymistyczne. W prawdzie nie wynika z niego, że czekają nas w najbliższych miesiącach czy latach masowe zwolnienia, to jednak potężna część zadań zostanie oddelegowana na AI. A to siłą rzeczy może wpłynąć zarówno na politykę dotyczącą nowych zatrudnień oraz strukturę naszych wynagrodzeń. No i nie oszukujmy się, nawet jeżeli AI z dnia na dzień do masowych zwolnień nie doprowadzi, to długoterminowo ludzie na mniej potrzebnych w nowym świecie stanowiskach będą, jak to się ładnie mówi w korpo, redukowani. Wiem, że wielu z was, którzy regularnie nas oglądają, lubi liczby i konkrety. Więc zanim przejdę do nieco bardziej szczegółowej analizy, kilka prostych bullettów wynikających z raportu Międzynarodowej Organizacji Pracy. Po pierwsze, co czwarty zawód już teraz lub za chwilę bardzo mocno zostanie zmodyfikowany przez Gen AI. I mówimy to o skali globalnej, a nie o małym jego wycinku. Biorąc pod uwagę, że szacuje się, że w skali świata aktywnych zawodowo jest około 3,5 miliarda osób, oznaczałoby to, że realnie zmiany dotkną nawet kilkaset milionów ludzi. I co ciekawe, w krajach rozwiniętych, gdzie prac nie fizycznych jest proporcjonalnie więcej, wskaźnik ten rośnie. I dotyczy już nie 25% wszystkich zatrudnionych, a nawet i 34%. To oznaczałoby, że jedna na trzy osoby w kraju takim jak Polska może spodziewać się odczuwalnych zmian w związku z pojawieniem się Gen AI. I może to być zarówno utrata zatrudnienia, bądź zauważalna zmiana zakresu obowiązków. Które z zawodów w tym zmianami są jednak najbardziej zagrożone? W raporcie możemy przeczytać analizę łącznie aż 30 000 zadań rozrzuconych po różnych specjalizacjach i na tej podstawie oszacowano, że najbardziej zagrożony jest zawód operatora danych, czyli osoby odpowiedzialnej za wprowadzanie treści, dokumentów i raportów do systemów komputerowych. Tu wskazuje się, że nawet 70% obowiązków już teraz można w pełni zautomatyzować. W idealnym świecie to oznaczałoby, że zyskuje taka osoba 70% więcej czasu na inne zadania czy poszerzanie swoich kompetencji. Ale w rzeczywistości zazwyczaj oznacza po prostu zredukowanie grono osób, które resztą tych nieAI-owych rzeczy po prostu w firmie się zajmują i skumulowanie na tym mniejszym, węższym składzie większej liczby obowiązków, które wcześniej były rozmasowane po większym zespole. Numerem dwa są pracownicy niższego szczebla z działów odpowiedzialnych za księgowość, statystyki, ubezpieczenia oraz brokerstwo w zakresie finansów. Tu wskazuje się na możliwość zastąpienia ich na poziomie od 63 do 65%. Na dalszych pozycjach mamy bardzo popularny, także i w Polsce, zawód analityka finansowego. Tu raport wskazuje aż 62% zastępowalności. W ścisłej czołówce znajdują się również pracownicy telefonicznych działów sprzedaży, czyli tak naprawdę pracownicy call center, a także tłumacze oraz co może być dla niektórych pewnym zaskoczeniem, deweloperzy webowi. AI już teraz może wykonywać około 60% zadań wszystkich ich obowiązków. Gdy przyjrzymy się innym popularnym w Polsce zawodom, w zestawieniu znaleźć możemy także pracowników recepcji i doradców finansowych, to około 57% zastępowalności. Pracowników biur podróży, 56%, software deweloperów, 53%, piarowców i dziennikarzy, takich jak ja, odpowiednio 43 i 51%, kasjerzy 39%. Z kolei najbardziej bezpieczne w kontekście automatyzacji i zadań, które przejąć może AI są zawody takie jak śmieciarze, pracownicy plantacji i upraw sezonowych, pracownicy budowlani, zwłaszcza ci, którzy zajmują się układaniem cegieł, oraz osoby sprzątające. Tu według raportu zastępowalność wynosi zaledwie 9%. Cała reszta, przynajmniej na obecnym etapie rozwoju technologii, musi być wykonywana i przeprowadzana przez człowieka. A jeżeli nie musi, to przynajmniej jest na tym etapie dużo bardziej opłacalna ekonomicznie. Wysoko na liście bezpiecznych zawodów znajdują się także profesjonalni czyściciele okien, to 11% zastępowalności, hodowcy trzody i innego żywego inwentarza, 12%. Pomoc kuchenna, rzeźnicy, leśnicy, malarze elewacji, stolarze oraz monterzy izolacji. Tu zastępowalność wynosi zaledwie 13%. Całkiem bezpieczni wydają się być także policjanci, weterynarze i asystenci osób starszych oraz wytwórcy rękodzieł. Tu raport wskazuje ich zastępowalność na poziomie 14%. Schemat wydaje się dosyć oczywisty, im więcej dany zawód i stanowisko wymaga pracy z danymi w formie cyfrowej, tym łatwiej go zastąpić przez sztuczną inteligencję. Zawody bardziej manualne lub wymagające kontaktu fizycznego z danym przedmiotem lub osobą, są na tę chwilę trudniejsze do zastąpienia. I choć Gen AI oraz automatyzacja jest w stanie część obowiązków także i w tych zakresach wypełnić, to bez czynnika ludzkiego zwyczajnie się tu nie obejdzie. Co to realnie oznacza? Choć tak jak wspomniałem na początku autorzy raportu nie wieszczą Armagedonu i masowych zwolnień z dnia na dzień, to jeżeli pracujecie na którymś z tych wymienionych zagrożonym wpływem AI zawodów, dobrze zacząć zastanawiać się nad tym, jak może wyglądać twoja branża za rok, dwa czy też pięć lat. Bo skoro już teraz duża część obowiązków jest zastępowalna, wraz z rozwojem technologii procent ten będzie tylko rósł. Już teraz wskazuje się, że na skutek pojawienia się Gen AI i jego implementacji w codziennych procesach w niemal 40% firm zwolniono już teraz przynajmniej jedną osobę. Różne szacunki wskazują, że realnie przełożyło się to na bezrobocie od kilkuset tysięcy do kilku milionów osób. A tempo rozwoju sztucznej inteligencji przecież przyspiesza w tempie wykładniczym. W Polsce, według prognoz Międzynarodowego Funduszu Walutowego oraz Polskiego Instytutu Ekonomicznego, pracę w ciągu najbliższej dekady straci od 3,7 miliona do 5,5 miliona osób. A mówimy tu przecież o kraju, w którym aktywnych zawodowo jest około 17 milionów ludzi. Co się wówczas z nimi stanie? Co się stanie z gospodarką, gdy ludzie przestaną utrzymywać środki pozwalające na zakup nowych rzeczy? Na to gotowych odpowiedzi, ani rozwiązań na tę chwilę nie ma, ale muszą powstać i to szybko. Oczywiście w idealnym świecie, w którym AI przejmuje nasze obowiązki, pracodawca nadal wypłaca nam pełną pensję i cały czas zatrudnia nas w pełnym wymiarze. Ale chyba nikt z nas nie ma wątpliwości, że w gospodarce kapitalistycznej, nastawionej na kosztowną optymalizację i maksymalizację zysku, nigdy się to nie zadzieje. Nie bez powodu zaczął ostatnio wracać temat wprowadzenia bezwarunkowego dochodu podstawowego, czyli wypłacanych przez państwo stałych środków dla obywatela, pozwalających mu zabezpieczyć jego kluczowe potrzeby, bez względu na to, jakie ma inne źródła dochodu. Tylko czy taka przyszłość, w której nasze być albo nie być jest tak naprawdę w całości uzależnione od państwowego podmiotu, jest czymś, w czym chcielibyśmy funkcjonować? To pytanie tak naprawdę do was. Jak na to patrzycie, jakie alternatywy widzicie i czy już teraz odczuwacie pojawienie się Gen AI w waszej codziennej pracy? Jak wyobrażacie sobie ją za te pięć, czy może i 10 lat? Sekcja komentarzy stoi przed wami otworem, a ja w tym miejscu się z wami żegnam. Trzymajcie się, do zobaczenia następnym razem, chyba że AI zdąży mnie dotychczas zastąpić. Oby nie, ale trzeba być gotowym na wszystko. Z tym pozytywnym akcentem kończymy. Trzymajcie się, cześć.