[0:00]Đã hơn 2 năm kể từ ngày Soul của Pixar ra mắt. Được tạo nên bởi đạo diễn P. Doctor và Kemp Powers, bộ phim dường như được cho là đã được ra mắt vào một thời điểm vô cùng hoàn hảo. Khi nội dung và thế giới của bộ phim đã truyền tải những màu sắc tích cực cho năm 2020, một năm với nhiều sự kiện khiến nhân loại khốn đốn. Nếu như các cậu đã dành thời gian theo dõi bộ phim thì chắc hẳn các cậu đã tiếp nhận được cho riêng mình nguồn năng lượng tươi sáng mà bộ phim mang lại. Soul là bộ phim nhẹ nhàng, thích hợp với những tâm hồn mang đầy hoài bão của tuổi trẻ và cả sự êm đềm của những tâm hồn già dặn hơn. Soul là bộ phim không lên án đả kích bất cứ điều gì tồn tại trong xã hội ngày nay. Tất cả những gì bộ phim mang lại chỉ gói gọn trong một danh từ: sự chữa lành. Bộ phim đồng hành với Joe Gardner, một giáo viên trường trung học dạy nhạc tại thành phố tấp nập New York. Tuy lấy bối cảnh tại một trong những đô thị ồn ào và nhộn nhịp nhất nhì thế giới, nhưng cốt truyện của bộ phim lại nhẹ nhàng và sâu lắng. Soul như một bản nhạc jazz trầm lắng, xoa dịu những vết thương tồn tại sâu trong lòng người xem. Triết lý mà bộ phim đem lại cũng như một ánh đèn chói lóa, soi sáng cuộc đời của những con người bất định, ngày ngày vẫn đang vật lộn với ước mơ, với miếng cơm mảnh áo. Sự xoa dịu mà bộ phim mang lại cũng chính là tiền đề của Phật giáo. Và ngày hôm nay, hãy cùng với W2W Cartoon tìm hiểu về triết lý Phật giáo mà bộ phim mang lại để có một góc nhìn sâu và rộng hơn đối với tuyệt tác của hãng làm phim hoạt hình trứ danh Pixar nhé. Bây giờ thì bắt đầu thôi nào. Let's go.
[1:23]Theo từ điển Phật giáo, Tam bất thiện căn với hai yếu tố có thể phân tích ở đây chính là tam bất thiện và căn. Theo quan niệm Phật giáo, Đức Phật đã giảng giải về bất thiện như sau: “Thân nghiệp này ta đang làm. Thân nghiệp này của ta đưa ta đến tự hại, có thể đưa đến hại người, đưa đến hại cả hai; thời thân nghiệp này là bất thiện, đưa đến đau khổ, đem đến quả báo đau khổ”. Qua những gì được trình bày trong bản kinh này, ta có thể sắp xếp bất thiện qua những tiêu chí như là: Những hành vi bất thiện là những hành vi tự làm hại chính mình hoặc làm hại kẻ khác, và những hành vi làm hại chính mình và kẻ khác. Bên cạnh đó, yếu tố thứ hai ở đây là căn. Căn được hiểu là gốc rễ, là cội nguồn của bản thân mỗi người và được hình thành qua nhiều kiếp. Như vậy, Tam bất thiện căn được hiểu đơn giản là ba gốc rễ của bất thiện, và đây cũng chính là thứ ngăn cản nhân vật chính của chúng ta trong bộ phim hoạt hình Soul đến với hạnh phúc. Tam bất thiện căn ở đây gồm ba thứ bất thiện: tham bất thiện, sân bất thiện và si bất thiện. Tham là tham đắm cảnh thuận - ở đây là sự gắn bó đam mê hoặc ham muốn vật chất. Sân là phẫn nộ trước cảnh nghịch, được hiểu là sự tức giận, nóng nảy, thù hận khi không vừa lòng, không được thỏa thích theo như ý muốn. Si vô minh, không phân biệt được sự lý, có thể hiểu là vô minh, không sáng suốt, không hiểu biết đúng lẽ phải, không làm chủ được bản thân. Vậy liệu thầy giáo Joe Gardner có phải là một người hội tụ đủ Tam bất thiện căn hay không? Theo tư tưởng của Phật giáo, một người khi tâm, khẩu, thân và ý hành động nói năng và suy nghĩ thiện, ắt hẳn sẽ mang tới sự an lạc hạnh phúc. Ở nửa đầu của bộ phim hay thậm chí đến khi Joe Gardner đạt được ước mơ của mình, anh vẫn chưa có được hạnh phúc. Như vậy theo quan niệm của Phật giáo, ắt hẳn trong tâm Joe đã có sự tồn tại của ít nhất một trong ba thứ thuộc Tam bất thiện căn. Vậy những điều bất thiện này tồn tại trong Joe như thế nào? Chúng ta chỉ có cách đi tìm hiểu sâu về nhân vật này. Trước đây, tâm lý nhân vật Joe Gardner đã được chúng tớ phân tích trong video phân tích tâm lý nhân vật thầy giáo âm nhạc Joe Gardner và nhìn lại hành trình tìm lại lẽ sống riêng. Như vậy, để có một cái nhìn sâu xa hơn về nhân vật này sau khi xem video, các cậu có thể tham khảo video trước đây chúng tớ đã làm để có thể hiểu hơn nhé. Ở đây, Joe bị ám ảnh với ước mơ cả đời của bản thân. Khi còn sống, Joe đặt trách nhiệm của mình lên vai, trong khi anh say mê theo đuổi ước mơ trở thành nhạc sĩ nhạc jazz. Anh sống chết với đam mê của mình và dành thời gian cả đời để khao khát một đích đến lớn lao. Mà anh chẳng thể hiểu một điều rằng, chính việc theo đuổi lễ hoài bão của đời anh đã khiến anh trở nên vô tâm với người thợ cắt tóc thân thiết và cả chính người mẹ ruột của anh mà anh không hề nhận ra. Cho đến khi anh và 22 có cơ hội được tận hưởng niềm vui trong việc thấu hiểu người khác. Joe trong hình hài một con mèo mới thực sự nhận ra điều này. Mọi thứ xuất phát từ tham. Joe không tham lam vật chất, thứ mà anh tham ở đây là ước mơ và hoài bão. Anh si mê với ước mơ của anh, khiến anh trở nên vô minh, không làm chủ được bản thân và không nhận ra rằng người thợ cắt tóc Dess dường như chỉ được nghe anh kể về nhạc jazz, niềm đam mê bất tận. Mà anh chẳng bao giờ nhận lại một lời tâm sự về cuộc đời của Dess, chỉ đơn giản Joe chẳng bao giờ hỏi. Joe phẫn nộ, buồn bực và tức giận khi mọi việc không như ý muốn, khi linh hồn anh phải từ giã trần thế vì một tai nạn nhỏ. Khi từ giã cõi đời, Joe tích cực theo đuổi cuộc sống của bản thân. Trong Phật giáo, mong muốn được sống mãi mãi cũng bất thiện như mong muốn tự hủy diệt chính mình. Nỗi ám ảnh này khiến anh ta hoàn toàn bác bỏ các quy tắc của vũ trụ, khiến Joe tồn tại trong trạng thái hoàn toàn mất cân bằng. Trong triết học đương đại phương Tây, tính vô độ của Joe có thể được tôn vinh. Anh đam mê và đã tìm thấy mục đích của mình. Tuy nhiên, thứ tồn tại ở đây là Phật giáo và bộ phim này đã thách thức mong muốn này. Cho đến đây, chúng ta đã phần nào nhận ra rằng, một người lương thiện như Joe, thực ra anh lại đang hội tụ đủ Tam bất thiện căn trong tâm hồn mình. Theo Phật giáo, con người không có linh hồn. Đối với Phật giáo, con người chỉ đơn giản được tạo nên từ phần thân, ở đây là cơ thể của chúng ta, và phần tâm bao gồm tâm thức, trí nhớ và cảm nhận. Và đây là một cấu trúc phức hợp tuyệt tác được hình thành và phát triển thông qua quá trình tiến hóa dài lâu. Tuy nhiên, con người không phải là một guồng máy hoàn hảo, bởi chúng ta cũng phụ thuộc vào nhiều điều kiện, thời gian, và chúng ta chắc chắn sẽ luôn bị cũ đi, già đi theo từng giờ từng ngày. Rồi đến giai đoạn trục trặc, chúng ta sẽ đi đến một cái kết, ngừng hoạt động và phân rã. Một bộ máy tưởng chừng là hoàn hảo, tưởng chừng là bất khả xâm phạm như John Wick rồi cũng đến lúc phải ngừng hoạt động vì những điều kiện sống khắc nghiệt trong cuộc đời của một sát thủ chuyên nghiệp. Như chúng tớ đã tóm tắt phần 4 của John Wick trong video, tất tần tật về bốn phần phim John Wick. Tưởng chừng như không thể ra đi, nhưng John Wick cũng đã phải đối mặt với điều này. Vậy một thầy giáo dạy nhạc như Joe Gardner thì làm sao có thể tránh khỏi? Trớ trêu thay như tớ đã nói, Phật giáo quan niệm rằng con người không có linh hồn. Vậy có mối liên kết gì giữa Soul của Pixar đối với Phật giáo hay không? Dĩ nhiên là có. Soul dường như mượn linh hồn để chứng minh cho sự không tồn tại của linh hồn. Linh hồn hay bản ngã được coi là thực thể bất biến tồn tại độc lập so với những thực thể khác hay còn được gọi là ta hay cái tôi. Việc Joe Gardner gặp tai nạn và linh hồn anh tiếp tục tìm đến cuộc sống nơi trần thế cho đến cái kết của bộ phim, chỉ chứng minh một điều rằng: Ảo tưởng về linh hồn cần phải được xóa bỏ khỏi tâm trí con người để chính chúng ta được giải thoát khỏi những ý tưởng, hành động và nhu cầu ích kỷ để phục vụ cho cái ta. Sau khi bắt đầu hoàn toàn tập trung vào Joe và sự nghiệp của anh, cho đến khi bộ phim kết thúc lại tập trung vào chính anh mà không phải sự nghiệp. Cái kết của phim như một sự phủ nhận tất cả những gì diễn ra xuyên suốt bộ phim này. Rằng linh hồn của Joe chỉ là một ảo tưởng và khi anh quay trở lại với thế giới của mình, anh đã rũ bỏ được linh hồn ấy, anh gác đi cái tôi của bản thân. Joe thay vì ám ảnh việc thay đổi thế giới xung quanh để phục vụ ước mơ của ta, thì anh đã biết phủ nhận sự tồn tại của nó, học cách chấp nhận thế giới như nó vốn có và tìm thấy sự bình yên ở đó. Phật giáo tin rằng tất cả chúng sinh đều vô ngã. Nhưng khi chúng ta về với cát bụi, cái tâm vẫn còn đó. Dạng sống được sinh ra phụ thuộc vào một nghiệp. Ở tầng lớp trên cùng là sinh làm thần và ở dưới cùng là sinh ra trong một số địa ngục. Cái tâm tồn tại sau khi chúng ta ngừng hoạt động để bắt đầu đến với cuộc sống tiếp theo. Ở đây, động vật cũng được xem là một dạng sống. Sinh làm người được coi là một dạng sống thích hợp, vì khi làm người, cái tâm của ta có thể được trải nghiệm đau đớn, khoái cảm. Và động vật thì được xem là một dạng sống của chúng ta ngay dưới con người. Khi Joe quay trở lại trần thế, anh được đưa trở lại trong cơ thể của một con mèo. Đây có lẽ là một sự thừa nhận rằng tâm của Joe vẫn đang chạy theo vọng tưởng kiếp trước và điều này khiến anh sống trong cơ thể của một con mèo khi trở lại trần thế. Tâm của Joe nghĩ rằng anh có thể đánh lừa quy luật của vạn vật. Và chỉ khi anh nhận ra, khi buông bỏ chấp niệm, đây chính là lúc Joe thực sự được sống trong cơ thể của chính anh. Luân hồi là chu kỳ tái sinh vô tận mà mỗi chúng ta sẽ mắc kẹt trong đó nếu như không thể buông bỏ được chấp niệm. Định nghĩa luân hồi như một sự phủ nhận về việc được sống. Khi kẹt trong vòng luân hồi, chúng ta sẽ hiểu rằng chừng nào còn được quay lại với cuộc sống, chừng đó ta sẽ nhận được quả báo. Nói cách khác, sau khi thân ngừng hoạt động thì dòng sống vẫn còn tiếp diễn, mặc dù hình thái của sự sống giai đoạn sau không phải là giống giai đoạn trước. Và dòng sống này sẽ luôn chuyển biến chứ không phải là một thực thể bất tử đi từ đời này qua đời khác. Nôm na cho dễ hiểu, chừng nào còn lòng tham sống thì sau khi về với cát bụi, chúng ta vẫn còn sinh trở lại trong một thực thể khác. Ví dụ một chú mèo, một con ruồi, một con rắn và nhận lấy quả báo. Trong Soul, khi dòng sống của Joe tiếp tục sau tai nạn, anh vẫn đấu tranh để thể hiện lòng trắc ẩn với người khác. Cho đến khi anh thực sự có lòng trắc ẩn với mọi người, còn không thì Joe sẽ kẹt trong vòng luân hồi và chẳng thể dập tắt được ngọn lửa tham sân si trong mình. Và khi tham sân si vẫn còn trong tâm lý Joe, anh sẽ chẳng thể đạt tới niết bàn. Theo Phật giáo, Niết Bàn là trạng thái diệt được tham sân si để con người được bình lặng tuyệt đối. Cuộc sống của Joe sau khi nói chuyện với mẹ, đam mê của bản thân là thứ duy nhất mà anh quan tâm. Khi nói chuyện với thợ cắt tóc, nhạc jazz là điều duy nhất mà anh đề cập. Khi gặp 22, Joe chỉ quan tâm đến việc thoát khỏi cõi trước. Và khi 22 cùng Joe trở lại thế giới, anh chỉ tập trung vào mục tiêu của riêng mình. Khi làm như vậy, Joe hoàn toàn phớt lờ những điểm hạnh phúc mà 22 trải qua. 22 vui phát điên khi được thưởng thức một chiếc bánh pizza. Cô tập trung tận hưởng lúc đi dạo và vui vẻ khi được cầm trong tay một chiếc kẹo mút từ Dess hay cuộn chỉ may áo của mẹ Joe. Đây là lúc 22 thực sự hiểu rằng, những thứ nhỏ bé này mới khiến tâm mình lặng và chính những thứ nhỏ bé mới giúp cô có thể được sống, điều mà Joe dành cả cuộc đời cũng không nhận ra. Nhưng khi Joe trở lại với cõi trước, đấy là khi anh tiếp thu được thông điệp thực sự của lòng trắc ẩn. Khi Joe đồng ý đổi mạng sống của mình để lấy mạng sống người khác, một người thậm chí còn chưa hoàn toàn thành hình. Cũng là lúc anh buông bỏ chấp niệm. Khi làm vậy, anh thay đổi quỹ đạo nghiệp chướng của đời mình và anh có cơ hội được tái sinh thành chính anh, để cơ hội tận hưởng những điều nhỏ bé bình lặng vẫn diễn ra hàng ngày trong thành phố New York huyền ảo. Đạo giáo và Phật giáo đã trải qua nhiều sự dung hợp trong các thời đại. Về bản chất, Đạo giáo khuyến khích các cá nhân không quá quan tâm đến hành động. Chúng ta sống và được sống thông qua những hoạt động thường ngày. Chúng ta dừng chân tại một nơi gọi là nhà, có thể là nhà hàng để có một món ăn nhằm nạp năng lượng cho những chuyến đi tiếp theo. Và khi vào trạng thái kiệt quệ sau một ngày dài, chúng ta đặt lưng lên chiếc giường quen thuộc, tự thưởng cho bản thân một giấc ngủ dài nhằm hướng đến một ngày mới năng động khác. Cứ như vậy cho đến khi hết một cõi đời. Ai ai trên cuộc sống này cũng sống như vậy, nhưng mấy ai hạnh phúc? Đây chính là yếu tố mà Đạo giáo đem lại cho chúng ta bài học. Giống như Joe, cho đến khi anh thực sự giác ngộ, Joe chỉ theo đuổi những hợp đồng biểu diễn trong nỗ lực trở thành một nhạc sĩ jazz thành công về mặt tài chính. Đạo giáo sẽ khuyến khích Joe lùi lại, chấp nhận từng khoảnh khắc như hiện tại và tuân theo trật tự tự nhiên của mọi thứ. Dĩ nhiên đây không hẳn là một con đường không hành động. Đây chỉ là một con đường chỉ cho Joe rằng có thể anh sẽ không làm một nhạc sĩ nhạc jazz với nguồn thu nhập ổn định. Nhưng khi chấp nhận những khoảnh khắc hiện tại, chắc chắn anh sẽ hạnh phúc. Thông qua một tiếng rưỡi của bộ phim, chắc hẳn chúng ta đã chiêm nghiệm và rút ra được nhiều bài học sâu sắc cho riêng mình. Đối với tớ từ thời điểm năm 2020 đến nay, Soul là một trong những bộ phim hoạt hình có số lần xem lại nhiều nhất. Và mỗi lần dành thời gian xem lại, tớ sẽ đều có một cảm nhận riêng. Vào thời điểm Giáng sinh năm 2020, năm mà bộ phim ra mắt, là lúc toàn nhân loại đang oằn mình đối mặt với Covid-19 đang hoành hành trên toàn thế giới. Và đây cũng là những khó khăn chung của ngành điện ảnh. Việc Soul bị rời lịch chiếu từ hè cho đến Giáng sinh hay thậm chí tại xứ sở cờ hoa, bộ phim chỉ còn được công chiếu trên nền tảng Disney Plus vì những ảnh hưởng trực tiếp của dịch bệnh. Tuy vậy, Soul có thể nói là một bộ phim vô cùng thành công của Pixar. Thành công ở đây không hẳn là về mặt doanh thu, mà đó là sự sâu sắc của bộ phim mang lại. Một bài học dành cho mọi lứa tuổi khi bộ phim dạy cho con trẻ về lòng trắc ẩn. Và với lứa tuổi trưởng thành, bộ phim dạy chúng ta hiểu rằng: Đừng vì những sự cạnh tranh trong cuộc sống ngoài kia mà quên đi việc chữa lành cho tâm hồn mình. Rằng hạnh phúc không phải đích đến, mà hạnh phúc thật sự tồn tại trên con đường chúng ta đang đi. Quá trình đến với hạnh phúc của bản thân, đừng để tham sân si bùng cháy trong tâm mà hãy bình lặng, dành thời gian ngó qua ngó lại dọc đường hành trình ấy để tận hưởng những điều nhỏ bé. Ắt hẳn trong lòng sẽ bình yên. Đối với những tâm hồn già dặn hơn thì Soul như một chén trà chiều, một bản nhạc không lời nhẹ nhàng giúp chúng ta hiểu rằng chúng ta đã chiêm nghiệm được gì trong cuộc sống này. Soul như một nốt lặng trong cuộc sống. Bộ phim mang lại cảm giác nhẹ nhàng, thư thái và sự chữa lành. Tuy có thể bộ phim này còn nhiều thiếu sót như một vài chi tiết mà chúng tớ đã chỉ ra trong video review Soul, cuộc sống nhiệm màu. Nhưng cũng không thể phủ nhận đây là một bộ phim hay và vô cùng xuất sắc. Soul là một bộ phim hoạt hình mà chúng ta có thể dành thời gian thưởng thức với gia đình. Cho đến khi kết thúc bộ phim, mỗi thành viên sẽ đều có thể chia sẻ được những bài học mà mình rút ra, từ đó có một khoảnh khắc gắn kết giữa các thành viên trong gia đình. Trong Soul, bộ phim đã thừa nhận rằng, hầu hết các vấn đề trong cuộc sống của Joe đều xuất phát từ tính vô độ và sự tự cho mình là trung tâm. Niềm đam mê mãnh liệt của Joe được thể hiện qua bộ phim. Thế mà một góc nhìn khác như một hình thức tạo động lực dành cho những người trẻ đang phấn đấu cho giấc mơ và đam mê của bản thân. Ai cũng hiểu rằng, nếu như không có ước mơ thì chúng ta dường như không có lẽ sống mục đích sống. Nhưng nhìn về một khía cạnh khác, nếu như ước mơ là thứ khiến chúng ta trở nên hờ hững hơn với cuộc đời này, vậy thì liệu có nên hết mình vì nó? Bộ phim hiện ra một lát cắt theo quan điểm Phật giáo. Điều mà ít người trong số chúng ta có thể nhìn nhận được. Việc theo đuổi ước mơ vốn đã rất khó, nhưng việc đi đến đích đến với một tâm hồn tĩnh lặng, một sự tận hưởng trong hành trình chắc hẳn còn khó hơn nhiều. Và đó là điều mà Joe Gardner đã không làm được. Chỉ thông qua một vài chi tiết nhỏ nhặt, chúng ta có thể nhìn nhận rằng trong một con người đầy hoài bão như Joe cũng không thể tránh được cạm bẫy của Tam bất thiện căn. Con đường phía trước của Joe thiếu đi sự chấp nhận và ước mơ trở thành một nhạc công dường như đã làm lu mờ đi nghĩa vụ cá nhân của chính anh. Đó là truyền bá lòng trắc ẩn đến mọi dạng trong cuộc sống. Từ việc không chỉ chia sẻ mà còn phải biết lắng nghe, cho đến tận hưởng một chiếc lá rơi hoặc ánh sáng mặt trời rực rỡ. Rằng cuộc sống không phải là một điều gì đó, hay phấn đấu cả đời chỉ cho một danh tính mà mình mong muốn được gọi. Ở Joe, danh tính ở đây là một nhạc công. Cuộc sống không phải như vậy, nhưng bài học mà Joe đã rút ra cho bản thân, cuộc sống là tồn tại và sống từng phút. Tận hưởng những thứ nhỏ bé với lòng trắc ẩn và từ bây giờ sẽ trở thành kim chỉ nam trong lẽ sống của Joe Gardner. Những thứ nhỏ nhặt ấy có thể là bất kỳ điều gì. Một buổi nói chuyện với anh thợ cắt tóc, một buổi trà đá vào cuối chiều tại Hà Nội hay những khoảnh khắc vô tri của chúng ta với người thân và bạn bè. Hay chỉ đơn giản là dành tặng cho mình những chiếc áo mới. Và nhân tiện, nếu như các cậu muốn tận hưởng hạnh phúc khi có cho mình một chiếc áo thun mới thì chúng tớ đang hợp tác với đại gia Crewmate để mang tới những dòng sản phẩm hot hoành hoành về chủ đề Marvel. Với dòng sản phẩm áo thun và vớ được thiết kế với rất nhiều hình ảnh, mẫu mã thú vị mọi người có thể lựa chọn. Chất lượng của Crewmate thì khỏi bàn, thoáng mát và còn bền nữa. Thế nên các cậu hãy nhanh tay click vào link mua hàng ở bên dưới để ủng hộ chúng tớ nhé. Quay trở lại với Soul để tìm được sự cân bằng lành mạnh trong tương lai của chúng ta, ta sẽ cần phải tìm đến những hình thức khôn ngoan khác. Có thể thấy ở kết phim, khi mà 22 được Joe ban cho ân huệ được sống với lẽ sống là trái đất. Cô và Joe đã cùng nhau rơi xuống Bắc Ấn Độ Dương. Tuy đã được sống và tận hưởng cảm giác được sống tại New York Bắc Mỹ, nhưng khi được trao cơ hội, 22 lại được sinh ra tại một nơi có tập quán và văn hóa khác hoàn toàn với nơi mà cô đã trải nghiệm trước đó. Và dĩ nhiên cô hoàn toàn hạnh phúc và hào hứng về cuộc sống mà cô sắp được đón nhận. Bởi cuộc sống chỉ có thể tốt đẹp trong bối cảnh từ bi và hòa bình. Nó không phải là chạy xa nhất hay chạy trong khoảng thời gian ngắn nhất. 22 đã cảm nhận được điều này và thông qua bộ phim, Soul đã thể hiện tầm quan trọng của tâm linh trong bối cảnh thế kỷ 21. Thế nên các cậu đừng quên rằng, kể cả khi có ước vọng và hoài bão lớn thì cũng hãy sống và tận hưởng cuộc sống. Hãy giống như Joe Gardner để mỗi cá nhân trong chúng ta thực sự yêu lấy cuộc đời này và hãy vượt qua mọi khó khăn giống như Chris Gardner. Như trong The Pursuit of Happiness, hạnh phúc là thứ ai cũng muốn. Nhưng ít người lại có thể hiểu được triết lý sâu sắc của hạnh phúc giống như Bojack trong Bojack Horseman. Hãy nhớ rằng, hạnh phúc là tận hưởng và trao đi yêu thương. Cảm ơn các cậu đã theo dõi video ngày hôm nay. W2W out.
