[0:06]Λοιπόν, καλησπέρα, καλωσορίσατε. Ευχαριστούμε πάρα πολύ για την παρουσίαση σήμερα εδώ. Ε, πριν ξεκινήσει η εκδήλωση, να πω δυο λόγια για το χώρο διαλόγου της Αριστεράς. Ε, είναι μία προσπάθεια αστέγων και στεγασμένων από το χώρο της ευρύτερης έτσι αριστεράς. Ε, έχουμε ήδη οργανώσει μία εκδήλωση αρκετά, μάλλον πολύ επιτυχημένη, για το στεγαστικό. Ε, σήμερα έχουμε ως θέμα την, την εργασία, με τα χαρακτηριστικά του σήμερα, τα οποία τα γνωρίζουμε
[1:13]σε πολύ μεγάλο βαθμό. Κάποια εγώ δεν τα γνώριζα, αλλά μιλώντας με την κυρία Λαζαροπούλου και τον κύριο Ρέτζιο από το από το σύλλογο των του δανειζόμενου προσωπικού τραπεζικού τομέα και από το σωματείο της των εργαζομένων της ΕΦΟΥΔ Αττικής, πραγματικά ε, έμεινα ενεώς, που λέμε με τα με το τι γίνεται στον εργασιακό τομέα σήμερα. Απόψε είναι μαζί μας, να μην έχω και την πλάτη. Λοιπόν, ο κύριος Μπόγρης, Ε, όχι να ξεκινήσω από τον κύριο Καψάλη γιατί με τη σειρά πρέπει. Λοιπόν, ο κύριος Καψάλης που είναι επίκουρος καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Ο κύριος Μπόγρης ο οποίος είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, ο Διονύσιος Τεμπονέρας, ο οποίος είναι δικηγόρος εργατολόγος. Και την παρουσίαση θα κάνει ο Κώστας ο Στουραΐτης, απ τα ιδρυτικά μέλη του χώρου διαλόγου της Αριστεράς. Ε, ας ξεκινήσουμε λοιπόν, ε, καταρχάς με το παρόν, με το παρόν της εργασίας και να ρωτήσω τον κύριο Τεμπονέρα. Διονύση, πώς διαμορφώνεται σήμερα η εργασία; Τι επιδράσεις έχει η επισφάλεια, η ελαστικότητα και η ευκαιριακή απασχόληση στη ζωή, στην πολιτική και στην κοινωνία. Τι προτάσεις διεξόδου θα μπορούσε να προτάξει η Αριστερά σήμερα; Καλησπέρα και από μένα. Να σας ευχαριστήσω όλους για την παρουσία σας σήμερα εδώ, βεβαίως του διοργανωτές, τους υπόλοιπους ομιλητές. Ο χώρος διαλόγου θυμίζει στους παλιότερους ένα πρόπλασμα αυτού που αποτέλεσε αργότερα ε, μια προσπάθεια όχι πολιτικής, αλλά κοινωνικής όσμωσης, με ένα θέμα όπως το σημερινό, το οποίο προσφέρεται για ευρύτερες συνθέσεις, συνεννοήσεις, ενδεχομένως συμπτώσεις, αλλά και γιατί όχι και διαφωνίες. Ε, δεν ξέρω αν είμαστε στεγασμένοι ή άστεγοι. Θέλω να πιστεύω ότι πάντως καλό θα ναι κάποια στιγμή να χτίσουμε αυτή την περιώνυμη αριστερή πολυκατοικία γιατί πραγματικά οι συνθήκες είναι εξαιρετικά δύσκολες. Τώρα έρχομαι λίγο στο θέμα το σημερινό. Ε, η επισφάλεια στην εργασία αν μπορούσε κάποιος να δώσει περίπου ένα ορισμό, είναι η μη μόνιμη ανασφαλής απασχόληση, η ευελα εργασία. Οι επισφαλείς εργασιακές σχέσεις αποτελούνται από ένα συνολικό πλέγμα πρακτικών, ένα ευρύ πλέγμα. Δεν αφορούν μόνο όπως νομίζουμε πολλοί το χρόνο εργασίας, αφορούν το χώρο εργασίας, ο οποίος μπορεί να προσδιορίζεται από επισφάλεια, παράδειγμα συνεχής μετακινήσεις, αλλά ακόμα και τον τρόπο εργασίας υπό την έννοια ότι στο νέο ψηφιακό κόσμο, στον κόσμο της τεχνολογικής και ψηφιακής επανάστασης, αυτό που λέμε εργασία έχει αλλάξει και ως προς τον τρόπο παροχής. Η επισφάλεια αναφέρεται στις συνθήκες εργασίας, την έχουμε γνωρίσει στη χώρα μας και με την εκ περιτροπής εργασία, δηλαδή την εργασία ορισμένες μέρες την εβδομάδα, με τις συμβάσεις ορισμένου χρόνου, με τα δελτία παροχής υπηρεσιών, τα περίφημα μπλοκάκια, με την εργασία με το κομμάτι, με την εργασία μιας μέρας πρόσφατα, αλλά κυρίως τη γνωρίζει ο περισσότερος κόσμος ως μια συνθήκη που μεταφράζεται σε πολλές φορές ανασφάλιστη, κακοπληρωμένη ή και απλήρωτη εργασία. Στις σύγχρονες, προηγμένες μορφές των τελευταίων ετών, ακόμα και σε χώρες προηγμένες, στην καρδιά, ας το πούμε έτσι, της Ευρώπης, στη Γερμανία, στη Γαλλία, ακόμα και στη Μεγάλη Βρετανία. Η επισφάλεια έχει πάρει τα χαρακτηριστικά των λεγόμενων mini jobs, δηλαδή των συμβάσεων εκείνων, οι οποίες είναι συμβάσεις μιας μέρας, συμβάσεις ακόμα και μιας ώρας ενδεχομένως, οι λεγόμενες λευκές συμβάσεις. Η αλήθεια είναι ότι η απορύθμιση και η πρόοδος εντός εισαγωγικών προς την επισφάλεια δεν είναι κάτι το οποίο το αντιμετωπίζουμε μόνο σήμερα. Ε, ουσιαστικά ξεκινάει πιο έντονα να εμφανίζεται τη δεκαετία του '80.
[5:51]Ερχόμαστε με την αργότερα με τις αργότερες παρεμβάσεις οι οποίες έγιναν και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, παλιά μιλούσαν για τη λεγόμενη Flexicurity, δηλαδή την ευελιξία και ασφάλεια, η οποία εισάγει πολύ πιο έντονα μετά τη λευκή Βίβλο και τις συνθήκες αυτές επισφαλούς εργασίας και βεβαίως μετά με τις μνημονιακές πολιτικές όπως τις ζήσαμε στη χώρα μας, η συνθήκη αυτή θα έλεγα ότι απογειώνεται. Κάνοντας μια πολύ σύντομη ιστορική αναδρομή, τη βλέπει κανείς στην επισφάλεια στις εργασιακές σχέσεις ήδη από τη βιομηχανική επανάσταση. Όμως όταν σήμερα μιλάμε για την επισφάλεια, αντιπαραβάλλουμε κατά βάση τη συνθήκη αυτή της σημερινής στο υπόδειγμα της σταθερής, ρυθμισμένης και ασφαλισμένης εργασίας που λογιζόταν ως κανονικότητα, κυρίως τη χρυσή μεταπολεμική τριανταοκταετία, στις γεωμηχανικές χώρες του Βορρά. Όπως είπε και ο προηγούμενος, το μοντέλο αυτό αρχίζει και φθίνει από τη δεκαετία του '80. Και ακόμα και αν δεχτούμε ότι και τις παλαιότερες εποχές πράγματι υπήρχαν αντιθέσεις και επισφαλείς συνθήκες και διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, αλλά και πιο χαλαρές εργασιακές σχέσεις. Αυτό όμως τότε θα έλεγε κανείς ότι ήταν η εξαίρεση και όχι ο κανόνας όπως συμβαίνει σήμερα. Άρα πρακτικά έχει αντιστραφεί αυτή η συνθήκη. Αυτό το οποίο συνετέλεσε προκειμένου να διασφαλιστεί αυτό που λέμε και μόνιμη και σταθερή δουλειά, ήταν ουσιαστικά το εργατικό κίνημα. Το οποίο με τους αγώνες τους είχε επιτύχει να λογίζεται η σταθερή και ασφαλισμένη εργασία ως κανονικότητα και η επισφαλής εργασία ως παρέκληση. Αν το μελετήσει κανείς ποσοτικά, θα διαπιστώσει με βάση τις επίσημες μελέτες, το ποσοστό των επισφαλών απασχολήσεων στη χώρα, επί των νέων προσλήψεων τουλάχιστον, έχει υπερδιπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια. Άρα η επισφαλής εργασία διεκδικεί αυτό που λέμε μια νέα κανονικότητα, η κανονικότητα της μη κανονικότητας, της μη κανονικής εργασίας. Ε, ποια είναι τα βασικά αίτια των επισφαλών εργασιακών σχέσεων. Έχουμε βεβαίως τις ευέλικτες ρυθμίσεις και τις μεταρρυθμίσεις οι οποίες έγιναν προς την κατεύθυνση αυτή, συμβάσεις όπως είπαμε προηγουμένως ορισμένου χρόνου, η πρακτική άσκηση, δοκιμαστική περίοδο, ενκιαζόμενοι, εργολαβικοί εργαζόμενοι. Μια τεχνική η οποία τελικά καταλήγει στο να μεταφέρει το ρίσκο από τον εργοδότη στον εργαζόμενο. Βεβαίως συνετέλεσε η παγκοσμιοποίηση και ο ανταγωνισμός, κυρίως ο διεθνής ανταγωνισμός ο οποίος πιέζει συνεχώς τις επιχειρήσεις να μειώσουν όλο και περισσότερο το εργασιακό κόστος, οδηγώντας σε μείωση μισθών και υποβάθμιση των εργασιακών συνθηκών. Οι οικονομικές και εν επαλλελητές κρίσεις όλων των προηγούμενων ετών επίσης όξυναν ιδιαίτερα το πρόβλημα και βεβαίως τα υψηλά ποσοστά ανεργίας, ειδικά μεταξύ των νέων αναγκάζουν εργαζόμενους να αποδέχονται, χωρίς να έχουν καμία άλλη επιλογή, θέσεις κατώτερης ποιότητας εργασίας, θέσεις ψηφιακής θέσεις, συγγνώμη, ε, επισφαλούς εργασίας. Βεβαίως η συνθήκη της λεγόμενης Gig Economy, ψηφιακή οικονομία, με τις ψηφιακές πλατφόρμες δημιούργησε νέες άτυπες, συχνά και μη ρυθμιζόμενες μορφές απασχόλησης, χωρίς να υπάρχει απαραίτητη σταθερότητα. Ενώ βεβαίως συνετέλεσαν και οι νομοθετικές παρεμβάσεις οι οποίες έγιναν με τη χαλάρωση της εργατικής νομοθεσίας, η μείωση της διαπραγματευτικής ισχύς των συνδικάτων που διευκόλυναν την διαδικασία αυτή. Ένας ακόμα παράγων που ενδεχομένως δεν εντοπίζεται πολλές φορές στα αίτια αυτού που αυτού που ονομάζουμε χαλαρή ή επισφαλή εργασία, είναι βεβαίως και ο τρόπος με τον οποίο προστατεύονται όλες αυτές οι εργασιακές ρυθμίσεις. Κυρίως αναφερόμαστε στη δικαστική προστασία, η οποία στη χώρα μας είναι βαθιά χρονοβόρα και ακριβή.
[9:59]Άρα ουσιαστικά δεν απλώνει και ένα πλέγμα προστασίας. Το λέω πάρα πολύ απλά, ένας εργαζόμενος που είναι υπό δοκιμή, ένας εργαζόμενος που δουλεύει λίγες ώρες, λίγες μέρες και παραβιάζει τα τα εργασιακά του δικαιώματα, προφανώς δεν έχει κανένα όφελος οικονομικό ή δεν μπορεί πολλές φορές να υποστηρίξει το να μπορεί να πάει τον εργοδότη σε ένα δικαστήριο ή ακόμα και σε μια επιθεώρηση εργασίας πολλές φορές, επειδή ακριβώς τα κόστη είναι μεγάλα, είναι σημαντικά και άρα αποτρεπτικά προς την κατεύθυνση αυτή. Ε, ποια η επισφαλής εργασία εντοπίζεται παντού. Παλιό παλιότερα είχε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά σε ορισμένους κλάδους στην οικονομία της οικονομίας. Το ζήσαμε ζήσει κυρίως στον τουρισμό, το είχαμε ζήσει στον πολιτισμό, πλέον όμως είναι ένα φαινόμενο εντελώς γενικευμένο. Ο μεγαλύτερος εργοδότης αυτή τη στιγμή, ο οποίος χρησιμοποιεί μορφές επισφαλούς απασχόλησης δεν είναι άλλος από το δημόσιο. Αυτό δηλαδή που ξέραμε παλιότερα, ε, ότι υποτίθετο το μόνιμη και σταθερή δουλειά ισχύει στο δημόσιο, αν δούμε τις χιλιάδες συμβασιούχων, ε, αν δούμε το επικουρικό προσωπικό στα νοσοκομεία, αν δούμε τους αναπληρωτές εκπαιδευτικούς ακόμα και στα δημόσια σχολεία, βλέπει κανείς ότι η συνθήκη επισφάλειας πλέον έχει γενικευτεί. Εντελώς, ακόμα και σε ένα διαφορετικό μοντέλο το οποίο είχαμε στο μυαλό μας, ε, αρκετά παλαιότερα. Το βλέπουμε βεβαίως κατά κόρον στη λεγόμενη γκρίζα ζώνη της απασχόλησης, στην ψευτοαπασχόληση, κυρίως στις συνθήκες εκείνης της εργασίας όπου ένας εργαζόμενος εμφανίζεται να είναι τελικά ελεύθερος επαγγελματίας, ενώ απολαμβάνει εντός εισαγωγικών ταυτόχρονα τα δεινά και της μισθωτής απασχόλησης, δηλαδή διευθυντικό δικαίωμα, όρια εργασίας που καθορίζεται λίγο πολύ από τον εργοδότη, αλλά ταυτόχρονα απολαμβάνει και την αβεβαιότητα και την ανασφάλεια την οποία έχει το ελεύθερο επάγγελμα. Μιλάω για τα μπλοκάκια, για αυτούς που εργάζονται με συμβάσεις παροχής υπηρεσιών, συμβάσεις έργου και το καθεξής, όπου αυτοί όλοι πρέπει να ξέρουμε ότι ουσιαστικά εκφεύγουν και τις προστασίες της εργατικής νομοθεσίας. Άλλωστε ένας από τους λόγους για τον οποίο είχαν θεσπιστεί τα μπλοκάκια και όλα αυτά τα οποία ακούτε, είναι ακριβώς για να μην υπάρχουν προστασίες σε επιδομάτα, αποζημιώσεις, εργατικά ατυχήματα και το καθεξής. Αυτό έχει οδηγήσει βεβαίως σε ένα νέο τύπο εργαζόμενο σήμερα, τον λεγόμενο εργαζόμενο φτωχό, δηλαδή αυτών τον εργαζόμενο ο οποίος ακόμα και αν δουλεύει πια, δεν μπορεί αξιοπρεπώς να ζήσει, να μπορεί να πληρώσει το ενοίκιο, να μπορεί να τραφεί σωστά, να μπορεί να έχει υπόλοιπες στοιχειώδης παροχές στη ζωή του. Ε, βεβαίως ένας από τους λόγους όπως είπα και προηγουμένως της απορρύθμισης των εργασιακών σχέσεων με την αυξανόμενη ανεργία που συνετέλεσε στην συνθήκη αυτή, είναι και ο αποσυνδικαλισμός, ο οποίος ενέτεινε περισσότερο την αγωγική αυθαιρεσία και ισχυροποίησε το λεγόμενο διευθυντικό δικαίωμα έναντι της ε εργατικής δύναμης. Στη συνθήκη επισφάλειας από ψυχολογικής, ας το πούμε έτσι, πλευράς όπως προσεγγίζεται για έναν εργαζόμενο, απουσιάζει εντελώς η εμπιστοσύνη και η δέσμευση στον εργασιακό χώρο. Υπονομεύεται η ένταξη στην κοινότητα εξαιτίας της συνεχούς αλλαγής του χώρου εργασίας και της διαρκούς μετάβασης από το καθεστώς απασχόλησης στην ανεργία, ενώ η επισφάλεια γίνεται αντιληπτή στην εργασία και ως μια συνεχόμενη αποτυχία των ίδιων των εργαζόμενων, έτσι εκλαμβάνεται να μπορούν να βελτιώσουν τις συνθήκες εργασίας. Επιπτώσεις άλλες τις οποίες συναντούμε πολύ συχνά, ε, πέρα από την γκρίζα απασχόληση και τη συνεχή εναλλαγή μεταξύ ανεργίας, υπο απασχόλησης και χαμηλής έντασης εργασία, είναι βεβαίως και οι οικονομικές και η οικονομικές και οι κοινωνικές συνέπειες. Δηλαδή αυτό το οποίο λέγεται ακόμα και σήμερα η όποια εφαρμογή θεωρούμε ότι έχουμε στη χώρα στα χαρτιά στο λεγόμενο κατώτατο μισθό, πρακτικά για εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενους δεν ισχύει. Διότι, ε, κάποιος μπορεί να δουλεύει, έχουμε συμβάσεις που μπορεί να προβλέπουν την απασχόληση έστω και μιας ώρας την εβδομάδα. Άρα έχουμε μισθούς των 100, 150, 200€, η οποία ακριβώς εντάσσονται σε αυτό το καθεστώς. Ενώ, ε, βεβαίως υπάρχουν και επιπτώσεις που έχουν να κάνουνε με τον μετασχηματισμό της ίδιας της αγοράς. Δηλαδή η επισφάλεια επεκτείνεται από την παραγωγή σε όλο το φάσμα της εργασίας. Η έννοια της ανάπαυσης, του χρόνου εργασίας πια είναι τελείως διαφορετική. Ε, θυμίζω ότι έχουμε περιπτώσεις εργαζόμενων των λεγόμενων on call, αυτών δηλαδή οι οποίοι πρέπει να ναι ανά πάσα στιγμή στο ακουστικό τους, στο υπολογιστή τους προκειμένου να ανταποκριθούν στο διευθυντικό δικαίωμα και στο κάλεσμα του εργοδότη. Ενώ οι πιο ευάλωτοι σε όλες τις περιπτώσεις φαίνεται να είναι οι νέοι, οι γυναίκες, και που λειτουργούν βεβαίως περισσότερο απασχολούμενα περιβάλλοντα. Ε, θα έλεγε κανείς ότι κλείνοντας ότι η επισφάλεια αποτελεί μια μορφή κυβερνησιμότητας που συνδέεται βεβαίως άμεσα με τον ελεθερισμό ως μια πιο οξία, εμ, εκδοχή του καπιταλισμού. Λειτουργεί ως τεχνολογία εξουσίας, η οποία καθορίζει τις σχέσεις εξουσίας στο εσωτερικό της παραγωγικής διαδικασίας, με σκοπό ακριβώς να οργανώσει τελικά και την απολεσματικότητά τους. Ε, καθορίζει κάθε πτυχή των εργαζόμενων, διαμορφώνει επισφαλείς και ευέλικτες ταυτότητες, πειθαρχημένη εργατική δύναμη και ένα καθυποταγμένο εργαζόμενο πληθυσμό. Και βεβαίως η μεγάλη πρόκληση νομίζω και στο δεύτερο κύκλο και μετά της συζήτησης που θα έχουμε, είναι να δούμε το πώς απαντούμε στη συνθήκη αυτή, πώς ανατρέπουμε αυτή τη συνθήκη, πώς και με παρεμβάσεις οι οποίες μπορεί να είναι στα πλαίσια νομοθετικού χαρακτήρα και στα πλαίσια της επαναφοράς των συλλογικών εκφράσεων, συνδικαλισμού, της λεγόμενης συλλογικής αυτονομίας, συλλογικές συμβάσεις, απεργία και το καθεξής, θα χουμε την ευκαιρία νομίζω αργότερα να κουβεντιάζουμε και να δώσουμε έτσι και μια διέξοδο σε όλο αυτό. Ευχαριστώ πάρα πολύ.
