[0:00]lezen in de tekst over de drie gedaanteverwisselingen van de geest en in de eerste gedaanteverwisseling is de geest een kameel geworden. Een kameel die eigenlijk heel bewust een last oplaadt. En je kan uiteraard binnen in het Niëchiaanse denken onmiddellijk de link leggen met de strijd tegen het nihilisme. Dus de kameel is diegene die bewust door die nihilistische periode doorgaat, hè. En je kan natuurlijk de vraag stellen in welke zin wanneer ben je gelukkiger, dat je bewust door die nihilistische periode gaat of wanneer je ze onbewust meemaakt? En er zijn heel wat mensen, onder andere de inwoners van de stad de bonte koe of de grijze massa, die eigenlijk onbewust door die nihilistische fase doorgaan en ja, de confrontatie met Sarathustra is dan heel hard. We lezen nu verder, want in de eenzaamste woestijn vindt de tweede gedaanteverwisseling plaats. Hier wordt de geest een leeuw, vrijheid wil hij buit maken en heer wil hij zijn in zijn eigen woestijn. Een kameel heeft niet de mogelijkheid om uit te breken en dat is de functie van de leeuw. De leeuw is diegene die de last kapot scheurt, die eigenlijk het nihilisme doorbreekt, en die de de enorme zwaarte die op de kameel rust kan omvormen, kan vernietigen, maar ik kan er nog niks nieuw van maken. Dat is heel typisch aan de leeuw. De kameel is een lastdier, de de leeuw is iemand die in staat is om dingen te verscheuren, om koning te zijn, om ergens bovenuit te treden en dus met andere woorden los te breken uit de periode van het nihilisme. Dus hier wordt de geest een leeuw, vrijheid wil hij buit maken en heer wil hij zijn in zijn eigen woestijn. En nu gaat er meer specifiek worden uitgelegd wat juist die last is die door de leeuw zal worden doorbroken. Zijn laatste heer zoekter hier, ten strijde wil hij trekken tegen hem en tegen zijn laatste God, om de zegen wil hij vechten met de grote draak. Plotseling verschijnt er dus een nieuw personage, een draak, en Sarathustra zal zo dadelijk uitleggen waarvoor die draak eigenlijk staat. Wat is die grote draak die de geest niet langer heer en God wenst te noemen? Dus er is een moment geweest dat de geest wel degelijk de draak heer en God heeft genoemd en nu is de fase aangebroken dat hij sterk genoeg is geworden om leeuw te zijn en niet meer te moeten buigen voor de last van die heer. Gij zult, heet de grote draak, maar de geest van de leeuw zegt: Ik wil. Dit mag niet gelezen worden als een vorm van plat egoïsme of of de idee dat je nooit ergens moet aan gehoorzamen. Dat is zeker niet de idee. Maar als je ergens aan gehoorzaamt, bijvoorbeeld ik zeg ik geef een voorbeeld van een morele waarde, veronderstel dat je eerlijk bent omdat je daaraan gehoorzaamt, omdat iemand u zegt dat je eerlijk moet zijn. Dan is dat uiteraard heel goed, maar op het ogenblik dat je zelf wil vanuit je eigen persoon een eerlijk mens worden, wel op dat ogenblik krijgt die eerlijkheid natuurlijk nog een extra dimensie. En die extra dimensie die wil niet je toevoegen, want het gaat niet zozeer om de waarde eerlijkheid. Het gaat vooral omwille van het fundament, hè. En Nietzsche leest de religie als een soort van vals vals fundament. De mens is niet vanuit zichzelf genoodzaakt om eerlijk te zijn, maar de mens is eigenlijk genoodzaakt om eerlijk te zijn omdat God het wil. En dus met andere woorden is er een soort van surrogaat wil. En dus de mens moet vanuit zichzelf proberen om die waarde te beleven. Ik wil u op voorhand al zeggen dat heel vaak een kritiek op Nietzsche is, dat hij de mens overlaat met een gigantische last. Want dan betekent dat eerlijkheid en ook alle andere ethische waarden per definitie alleen maar van jou zouden moeten komen en dat je er dus ook alleen maar alleen voor staat, hè. Maar en dat is een heel belangrijk gegeven, op het einde van als oog spraak Sarathustra zal Sarathustra huwen met het leven. Hij zal trouwens ook een relatie aangaan met een dame wijsheid, hè. Maar hij zal huwen met het leven en het is vanuit die relationele context dat het mogelijk zal worden om die ik wil ten volle te beleven. Tegelijkertijd is er natuurlijk ook een andere lezing mogelijk van het bijbelse denken, hè. Ik bedoel Nietzsche interpreteert misschien de God als een soort van surrogaat wil, maar het spreekt voor zich dat er andere visies zijn binnen religieus denken, waarbij je enerzijds wel kan geloven in een God die een morele code voorleeft en voorstelt, maar anderzijds ook kan doordrongen zijn van die idee dat die morele code wel degelijk van jou afkomstig is, hè. Dat lijkt paradoxaal te zijn, maar in een doorgedreven doorgedreven en wijze beleving van religie is dat ook de logica zelf, hè. God is geen surrogaat mens. God roept u in neder eigenlijk op om ten volle echt mens te zijn. Denk aan de ethiek van Levinas die echt naar voorschuift dat je eigenlijk dat God diegene is die u ten volle oproept om mens te zijn, hè. Maar natuurlijk moeten we Sarathustra lezen als een kritiek van Nietzsche op het Christendom zoals Nietzsche dat heeft ervaren. Gij zult licht langs zijn pad, goud fonkelend een schubdier en op op elke schub glanst een gouden gij zult. Met andere woorden, de mens is overstelpt met die gij zult dit, gij zult dat, gij zult dat. Dus een godsdienst die eigenlijk reduceert wordt tot een aaneenschakeling van van allerlei geboden die blijkbaar opgelegd zijn door. Duizendjarige waarden glanzen op die schubben en de machtigste draak ter wereld spreekt: Alle waarden van alle waarden van de dingen die glanst op mij. Alle waarde is reeds geschapen en alle geschapen waarde dat ben ik. Voorwaar er mag geen ik wil meer zijn, zo spreekt de draak. Is een heel belangrijke spanning binnen het nietzscheaanse denken en die heeft te maken met de moraal. En één van de belangrijkste ideeën is de vraag of Nietzsche een nieuwe moraal wint. Hij hij gebruikt heel regelmatig eh de idee van het herscheppen van nieuwe waarden, van het scheppen van nieuwe waarden. Hij schrijft trouwens de macht van het scheppen ook toe aan de nieuwe filosofen, of is het een herwaardering van de waarden? Dat is niet hetzelfde. Herwaardering van de waarde wil eigenlijk zeggen dat je de radix, de wortel waarin de waarde zich vast ent in de aarde, hè. Dat je die gaat veranderen, hè. En zoals je juist heb uitgelegd, ziet Nietzsche de de waarden eigenlijk geworteld in een God die dood is. Die geen legitimiteit meer heeft en moet hij nu opnieuw de waarde gaan enten in de aarde, in het aardse, maar zoals je juist gezegd heb, dat aardse is niet los te denken van het relationele. Dat is belangrijk, want anders ga je inderdaad een idee krijgen dat elke mens er volledig alleen voor staat en dan gaat de nitiaanse mens echt volledig verpulverd worden onder zijn eigen levensopdracht, hè. Broeder, waarom is de leeuw in de geest nodig? Waarom is het last dier niet genoeg dat schrikt en eerbiedig is? Nieuwe waarde scheppen. Dat kan ook de leeuw nog niet, maar vrijheid scheppen om opnieuw te scheppen, dat kan de macht van de leeuw. Dus hier zie je heel duidelijk die spanning: Gaat het nu om nieuwe waarde, ja of nee? En ik wil u erop wijzen dat Sarathustra in de heel in het hele verhaal nog maar aan het begin van zijn reis staat, hè. En ik heb in de vorige filmpjes gezegd dat sommige commentatoren geloven dat Nietzsche een proloog plus de redevoeringen wou schrijven en dat het daarmee gedaan zou zijn. Maar je voelt toch ook wel aan dat daar nog heel wat filosofie in gegrijpt moet worden. En in heel wat filosofische werken vind je dat trouwens ook. In de treaties van Hume bijvoorbeeld, heb je net dezelfde gedachten. De causaliteitsgedachte, de oor de gedachte rond oorzaak, wordt door Hume uitgelegd in de treaties, maar je voelt aan dat stap voor stap er meer gestut wordt rond die causaliteitsgedachte. Zodanig dat je op het einde van de treaties een volwaardige dag gedachte rond causaliteit hebt, hè. Terwijl dat je hier dus ook hetzelfde verhaal krijgt van ja, gaat het nu om nieuwe waarden. En Sarathustra zal dat zelf aan de lijven moeten ondervinden wat dat juist allemaal inhoudt. Maar en dat is een belangrijk gegeven, de leeuw heeft wel degelijk de vrijheid om die nieuwe waarde te scheppen. Vrijheid scheppen en een heilig nee uitspreken, zelfs tegen de plicht. Daarvoor broeders is de leeuw nodig. Soms moet je een vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid hebben op het ogenblik dat een bepaalde eis zodanig jouw moreel kader volledig tegenspreekt dat je dat moet overstijgen, hè. Dus je hebt een bijvoorbeeld een loyaliteit ten opzichte van je werkgever, maar die eindigt op het ogenblik dat die werkgever zaken vraagt die ethisch volstrekt onverantwoord zijn, bijvoorbeeld, hè. Iets verderop in de Sarathustra zal zeggen, zal een verwijt nooit een bultenaar of neem nooit een bultenaar zijn bult af, want je maakt hem volledig qua identiteit kapot.